Quảng Ngãi- Thêm 4 di sản được công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Nghi thức cúng cầu mưa ở xã Ba Động, tỉnh Quảng Ngãi. Ảnh CTV

Ông Phan Văn Hoàng, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi cho biết, ngày 5/3, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hoàng Đạo Cương ký 4 Quyết định công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đối với 4 di sản của tỉnh Quảng Ngãi gồm: Lễ hội cầu mưa của người H’re (tập quán xã hội và tín ngưỡng), xã Ba Động; Lễ hội cầu ngư ở Sa Huỳnh (lễ hội truyền thống), phường Sa Huỳnh; Nghề dệt (nghề thủ công truyền thống) của người Gié- Triêng (các xã Đăk Môn, xã Đăk Pek, xã Đăk Plô, xã Dục Nông) và Lễ ăn than (Ca K’chiah) của người Gié - Triêng ở các xã Đăk Môn, xã Đăk Plô, xã Dục Nông.

Theo Quyết định, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề nghị Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp, nơi có di sản văn hóa phi vật thể được đưa vào danh mục quốc gia trong phạm vi, nhiệm vụ và quyền hạn thực hiện việc quản lý nhà nước theo quy định của pháp luật về di sản văn hóa.

Trình diễn văn nghệ phục vụ nhân dân trong lễ hội cầu mưa. Ảnh CTV

Cũng theo ông Phan Văn Hoàng, việc được công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia giúp người dân và chính quyền địa phương nhận thức rõ hơn về giá trị, vai trò của di sản trong đời sống cộng đồng; khơi dậy niềm tự hào, sự sáng tạo trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa; gắn kết di sản với phát triển du lịch tạo việc làm, nguồn thu cho cộng đồng dân cư cũng như thu hút nguồn lực xã hội hóa; tạo tiền đề, động lực để các cấp có thẩm quyền định hướng và thực hiện tốt hơn các biện pháp, chính sách cụ thể, hợp lý nhằm bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị di sản trong thời gian tới...

Hát múa bá trạo trong lê x hội ra quân nghề cá Sa Huỳnh. NSNA Nguyễn Đăng Lâm

Lễ hội cầu mưa là một trong những lễ thức quan trọng gắn với đời sống sản xuất nông nghiệp của người H’re tại xã Ba Động (Quảng Ngãi). Đây là nghi lễ nông nghiệp đặc trưng, tiếng chiêng ba hòa quyện cùng lời khấn cầu Giàng (trời) ban phước cho mùa màng tươi tốt, thể hiện khát vọng chinh phục thiên nhiên và sự gắn kết cộng đồng bền chặt. Lễ hội thường được tổ chức vào tháng 6 - 7 Âm lịch, khi thời tiết khắc nghiệt, nắng nóng kéo dài ảnh hưởng tới mùa màng và đời sống của họ. Lễ hội không cố định về thời gian, có thể 3 năm, 5 năm mới tổ chức một lần. Xuyên suốt lễ hội cầu mưa, người H’re sẽ tái hiện, trao truyền trình diễn chiêng ba, hát dân ca, dân vũ, diễn xướng các nhạc cụ truyền thống, trò chơi dân gian...

Lễ hội ra quân nghề cá Sa phường Sa Huỳnh (Quảng Ngãi) tổ chức vào mùng 3 Tết Âm lịch hằng năm. NSNA Nguyễn Đăng Lâm

Lễ hội cầu ngư thường được cư dân vùng biển Sa Huỳnh, phường Sa Huỳnh (Quảng Ngãi) tổ chức vào mùng 3 Tết Âm lịch hằng năm. Lễ hội này được duy trì qua hơn 200 năm qua. Ngoài ý nghĩa cầu mong mưa thuận gió hòa, đi biển được thuận lợi, cá tôm đầy khoang, lễ hội còn thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" nhằm tri ân công đức các bậc tiền hiền có công lập làng, dựng nghề...

Nghệ nhân Y Úp, xã Dục Nông đang trình diễn nghề dệt thổ cẩm của người Gié Triêng tại Tuần Di sản Văn hóa Quảng Ngãi. .Ảnh CTV

Nghề dệt của người Gié - Triêng tồn tại suốt nhiều thế kỷ, là một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa của cộng đồng bản địa. Những tấm vải thổ cẩm không chỉ là trang phục sinh hoạt hàng ngày mà còn chứa đựng trong đó những giá trị tinh thần sâu sắc, phản ánh đời sống, tín ngưỡng, những câu chuyện lịch sử về vùng đất và con người nơi đây. Với sự trợ sức đắc lực từ chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội, nghề dệt truyền thống vẫn tiếp tục được gìn giữ, phát huy, góp phần kết nối giữa quá khứ, hiện tại và tương lai, đóng góp không nhỏ vào lĩnh vực phát triển kinh tế, văn hóa của địa phương.

Các nghệ nhân Làng Du lịch cộng đồng Đăk Răng, xã Dục Nông, tỉnh Quảng Ngãi tái hiện Lễ mừng lúa mới của dân tộc Gié Triêng. Ảnh Dư Toán

Lễ hội ăn than (hay còn gọi là Cha K’chiah) của người Gié - Triêng tồn tại rất lâu đời, được truyền thừa từ thế hệ này đến thế hệ khác. Cha có nghĩa là ăn, K’chiah nghĩa là than; vừa là tên gọi của loại cây mà người Gié - Triêng để đốt lấy than, phục vụ cho lò rèn truyền thống. Lễ hội được tổ chức nhằm mục đích tổng kết mùa màng sau vụ thu hoạch trong năm để cộng đồng ăn mừng, mang ý nghĩa tạ ơn thần linh đã phù hộ; đồng thời cũng là dịp để chuẩn bị các dụng cụ lao động sản xuất, bước vào vụ mới, cầu mong thần linh sẽ phù hộ cho dân làng khỏe mạnh, mùa màng bội thu...

Việc ghi danh thêm 4 di sản này không chỉ là sự tôn vinh về mặt danh hiệu mà còn mang ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển của tỉnh Quảng Ngãi. Sự kiện này đánh dấu sự hòa quyện giữa văn hóa Tây Nguyên và văn hóa duyên hải miền Trung trong lòng một đơn vị hành chính, tạo ra một "hệ sinh thái di sản" đa dạng, làm phong phú thêm kho tàng văn hóa của tỉnh, tạo tiền đề để xây dựng các chính sách bảo tồn đồng bộ và toàn diện hơn.

Nghệ nhân dân tộc H’rê Làng Teng , xã Ba Động- Ba Tơ dệt thổ cẩm. NSNA Nguyễn Đăng Lâm

Trước đó, Bộ VH, TT&DL cũng đã quyết định công nhận các di sản văn hóa phi vật thể gồm: Lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa (Quyết định số: 1524/QĐ-BVHTTDL, Ngày 24/4/2013) Xã Vĩnh An, huyện Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi là tập quán xã hội và tín ngưỡng; Lễ hội Điện Trường Bà (Quyết định số: 1852/QĐ-BVHTTDL ngày 08/5/2017) lễ hội truyền thống, tỉnh Quảng Ngãi; Nghệ thuật Cồng chiêng của người Co (Quyết định số: 2973/QĐ-BVHTTDL ngày 27/8/2019), huyện Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi; Lễ hội Đua thuyền Tứ Linh (Quyết định số: 2729/QĐ-BVHTTDL ngày 30/9/2020) Lễ hội truyền thống, huyện Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi; Nghệ thuật trình diễn chiêng ba của người Hrê, huyện Ba Tơ, tỉnh Quảng Ngãi (Quyết định số: 609/QĐ-BVHTTDL ngày 03/02/2021), nghệ thuật trình diễn dân gian.

Lễ khao lề thế lính Hoàng Sa ở Lý Sơn. NSNA Nguyễn Đăng Lâm

Lễ hội Điện Trường Bà - Trà Bồng. NSNA NGUYỄN ĐĂNG LÂM

Ở phía Tây tỉnh có các di sản: Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên (Quyết định số: 5079/QĐ – BVHTTDL, Ngày 27/12/2012) Nghệ thuật trình diễn dân gian, tỉnh Kon Tum; Hơmon (Sử thi) của người Ba Na - Rơ Ngao (Quyết định số: 4205/QĐ-BVHTTDL, Ngày 19/12/2014, ngữ văn dân gian, tỉnh Kon Tum...

Ngoài ra, tỉnh Quảng Ngãi có 2 bảo vật quốc gia là Tượng Chămpa Phú Hưng (thế kỷ 9 - 10) và bộ sưu tập bình gốm đất nung Long Thạnh (văn hóa Sa Huỳnh) đang được trưng bày tại Bảo tàng Tổng hợp tỉnh.

Bài, ảnh: Nguyễn Đăng Lâm và CTV