Hai hệ thống kế toán: Cần hoàn thiện cơ chế phòng ngừa

Theo chuyên gia, thực tế này đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế phòng ngừa, tăng cường minh bạch và giám sát nhằm phát hiện sai phạm, đồng thời đóng vai trò như một “hệ thống cảnh báo sớm”.

Che giấu doanh thu

Thực tế, theo quy định, tất cả nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh phải được ghi chép đầy đủ, chính xác và kịp thời trên một hệ thống sổ kế toán tài chính duy nhất. Việc sử dụng song song hai hệ thống sổ kế toán nhằm che giấu doanh thu, che giấu quy mô hoạt động sản xuất, kinh doanh không chỉ làm thất thu ngân sách nhà nước mà còn tạo ra sự bất bình đẳng trong môi trường kinh doanh, ảnh hưởng tiêu cực đến kỷ cương pháp luật và niềm tin xã hội đối với việc chấp hành pháp luật

Ảnh minh họa. Ảnh: H.T

Chuyên gia kinh tế-tài chính Đinh Trọng Thịnh cho rằng, việc doanh nghiệp sử dụng hai hệ thống phần mềm riêng biệt để quản lý nội bộ và kê khai thuế cho thấy những vấn đề nghiêm trọng trong công tác quản trị tài chính, đặc biệt là tính minh bạch và trung thực của số liệu kế toán.

“Đây không còn là sai sót kỹ thuật mà có thể là hành vi có chủ đích nhằm che giấu doanh thu, giảm nghĩa vụ thuế. Điều đó phản ánh ý thức tuân thủ pháp luật còn hạn chế ở một bộ phận doanh nghiệp”, chuyên gia Đinh Trọng Thịnh nói.

Ngoài gây thất thu ngân sách, đối với thị trường nhạy cảm, như thị trường vàng, những vụ việc như vậy sẽ tác động tiêu cực, làm suy giảm niềm tin của nhà đầu tư và người tiêu dùng đối với doanh nghiệp nói riêng và thị trường nói chung. Hơn nữa, khi các giao dịch không được ghi nhận đầy đủ, minh bạch, giá cả có thể bị bóp méo, không phản ánh đúng quan hệ cung – cầu thực tế. Về lâu dài, điều này có thể làm gia tăng rủi ro thị trường, ảnh hưởng đến tính ổn định và lành mạnh của hoạt động kinh doanh.

Còn chuyên gia kinh tế Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng tại Trường Đại học Nguyễn Trãi nhìn nhận, những sự việc liên quan đến vướng mắc pháp lý của lãnh đạo doanh nghiệp kinh doanh vàng thường không chỉ là câu chuyện riêng lẻ, mà có thể tạo ra những “dư chấn tâm lý” nhất định đối với nhà đầu tư.

Nhà đầu tư trở nên thận trọng hơn, giao dịch có thể chững lại ở một số phân khúc, nhất là những giao dịch gắn với uy tín và năng lực thực thi của doanh nghiệp.

“Tuy nhiên, nếu nhìn ở chiều sâu hơn, những sự việc như vậy cũng là một cơ hội để thị trường tự điều chỉnh. Khi các sai phạm được làm rõ và xử lý minh bạch, nguyên tắc thượng tôn pháp luật được củng cố, từ đó tạo nền tảng cho một môi trường kinh doanh lành mạnh hơn. Niềm tin bền vững không đến từ việc né tránh rủi ro, mà từ khả năng nhận diện và xử lý rủi ro một cách kịp thời, công bằng”, vị chuyên gia này nói.

Hoàn thiện cơ chế phòng ngừa

Từ vụ việc này, chuyên gia Đinh Trọng Thịnh đưa quan điểm, đối với doanh nghiệp, cần nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật, xây dựng hệ thống kế toán thống nhất, minh bạch; tăng cường kiểm soát nội bộ và chủ động áp dụng kiểm toán độc lập. Việc công bố thông tin cũng cần được thực hiện đầy đủ, đúng quy định.

Đối với cơ quan quản lý, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý thuế, kết nối dữ liệu giữa các cơ quan liên quan để phát hiện sớm dấu hiệu bất thường. Đồng thời, tăng cường thanh tra, kiểm tra định kỳ và đột xuất; hoàn thiện khung pháp lý nhằm bịt kín các kẽ hở trong quản lý.

Về tổng thể thị trường, cần xây dựng cơ chế giám sát hiệu quả hơn đối với hoạt động kinh doanh vàng. Minh bạch hóa thông tin và nâng cao kỷ luật thị trường sẽ là nền tảng để thị trường vàng phát triển ổn định, bền vững.

Chuyên gia Nguyễn Quang Huy cho rằng, đây cũng là thời điểm cần cân nhắc hoàn thiện các cơ chế phòng ngừa. Chẳng hạn, đối với doanh nghiệp kinh doanh vàng, tùy theo quy mô và mức độ ảnh hưởng, có thể xem xét áp dụng cơ chế kiểm toán độc lập theo hướng bắt buộc hoặc khuyến khích.

Đi cùng với đó là nghĩa vụ công bố thông tin ở mức độ phù hợp, nhằm tăng cường tính minh bạch và giúp thị trường có thêm cơ sở để đánh giá. Song song, cơ quan thuế và các cơ quan quản lý liên quan có thể triển khai cơ chế kiểm tra, quyết toán định kỳ, chẳng hạn 1–2 năm/lần, không chỉ với mục tiêu phát hiện sai phạm, mà quan trọng hơn là đóng vai trò như một “hệ thống cảnh báo sớm”, giúp doanh nghiệp kịp thời chấn chỉnh, hạn chế tích tụ thành rủi ro gây tổn thất lớn theo thời gian.

“Một thị trường phát triển bền vững là thị trường có khả năng phòng ngừa tốt, cảnh báo sớm rủi ro cho các chủ thể khi tham gia”, vị chuyên gia này nhấn mạnh.

Liên quan đến việc sử dụng song song 2 phần mềm hóa đơn, mới đây Cục Thuế đã có văn bản gửi các tổ chức cung cấp giải pháp hóa đơn điện tử; các tổ chức cung cấp dịch vụ giá trị gia tăng về giao dịch điện tử trong lĩnh vực thuế về việc phối hợp ngăn chặn hành vi gian lận thuế; yêu cầu không phát triển, tích hợp hoặc hỗ trợ triển khai các hệ thống phần mềm có khả năng vận hành song song hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên cho cùng một đơn vị kinh doanh trong một kỳ kế toán năm.

Đồng thời, chủ động tích hợp các cơ chế cảnh báo, ghi nhận lịch sử thay đổi dữ liệu và tự động phát hiện dấu hiệu bất thường trong hệ thống phần mềm kế toán; thực hiện kết nối phần mềm quản lý bán hàng, phần mềm kế toán và giải pháp hóa đơn điện tử của các nhà cung cấp để truyền tự động, đầy đủ dữ liệu hóa đơn điện tử của doanh nghiệp đến cơ quan thuế theo từng giao dịch mua bán hàng hóa, dịch vụ thực tế đảm bảo đúng quy định của pháp luật về sử dụng hóa đơn điện tử.

Hương Thủy