Hai dòng sông - một khát vọng - Bài cuối: Cùng hành trình kiến tạo tương lai

Những nhịp cầu nối đôi bờ vui

Từ ký ức đau thương, dòng Bến Hải đang tiếp bước vào một hành trình mới - hành trình trở thành điểm đến đặc biệt về “ký ức chiến tranh và khát vọng hòa bình”.

Diện mạo đôi bờ sông Bến Hải đã “thay da đổi thịt” nhờ những cây cầu được xây dựng, xóa đi sự chia cắt. Song song với cầu Hiền Lương lịch sử là cầu Hiền Lương mới, được xây dựng để đảm nhận vai trò lưu thông chính trên tuyến Quốc lộ 1A, giúp kết nối hai bờ Bắc - Nam.

Trên tuyến tránh Quốc lộ 1A, cách cầu Hiền Lương lịch sử khoảng 2 km về phía thượng nguồn là cầu Hiền Lương 2, bắc qua sông Bến Hải. Cây cầu này vừa giúp giảm tải phương tiện đi vào Di tích quốc gia Đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải nằm hai bên Quốc lộ 1A, vừa giúp tăng kết nối giao thông đôi bờ Bắc - Nam sông Bến Hải.

Cầu Cửa Tùng bắc qua sông Bến Hải, tiếp giáp với cửa biển Cửa Tùng, nối hai xã Cửa Tùng và Bến Hải ngày nay có vai trò hết sức quan trọng, mở ra cơ hội phát triển kinh tế, xã hội cho vùng ven biển, nối thông tuyến du lịch cầu Hiền Lương và các bãi biển Cửa Tùng, Trung Giang, Gio Hải, Cửa Việt; đồng thời tạo ra tuyến giao thông liên hoàn ven biển khu vực Trung Trung bộ.

Chủ tịch UBND xã Cửa Tùng Võ Đức Diện cho biết, dịp cuối tháng Tư này có nhiều ngày nghỉ lễ nên du khách đến Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải và bãi biển Cửa Tùng rất đông. Nhờ hạ tầng dần hoàn thiện như cầu Cửa Tùng được xây dựng, bãi biển Cửa Tùng được chỉnh trang, đầu tư xây dựng khách sạn, cơ sở lưu trú nên địa phương kỳ vọng khai thác tốt hơn tiềm năng du lịch thời gian tới.

Những cây cầu được xây dựng đến đâu, cuộc sống ở đôi bờ sông Bến Hải thay đổi đến đó. Ở phía hạ nguồn, sông Bến Hải là những vùng thâm canh cây lúa, cây nông nghiệp chất lượng cao, cùng hàng trăm ha ao, hồ nuôi trồng thủy sản. Ngược lên vùng gò đồi phía thượng nguồn Bến Hải là những nông trường cao su, rừng kinh tế và hồ tiêu xanh mướt. Ven đôi bờ Bến Hải có nhiều nhà máy, cơ sở sản xuất và khu dân cư đông đúc tạo nên bức tranh sinh động về kinh tế, xã hội.

Cầu Thạch Hãn 1 qua sông Thạch Hãn đang hoàn thiện góp phần mở rộng không gian phát triển.

Trên sông Thạch Hãn, những chuyến đò xưa, nay đã vắng bóng; thay vào đó là những cây cầu kiên cố và các tuyến đường kết nối mở rộng không gian phát triển. Từ thượng nguồn xuôi về biển, nhiều cây cầu lớn trên sông Thạch Hãn đã, đang được xây dựng như: Thạch Hãn trên tuyến giao thông huyết mạch Quốc lộ 1A, Thành Cổ, An Mô, Đại Lộc, Cửa Việt và Thạch Hãn 1. Trước đây, ông Võ Quốc Bảo, xã Ái Tử muốn đi đến Quốc lộ 1A phải đi vòng quãng đường xa mới tới. Cầu An Mô bắc qua sông Thạch Hãn nối hai xã Ái Tử và Triệu Phong được xây dựng, đã giúp ông Bảo cùng hàng nghìn hộ dân, sinh sống ở bờ Đông sông này đi lại được thuận tiện. Ông Bảo chia sẻ, cầu An Mô trên sông Thạch Hãn, không chỉ kết nối tuyến giao thông huyết mạch bờ Đông và Tây, mà còn giúp hàng nghìn người lao động qua sông mỗi ngày đến làm việc ở Cụm Công nghiệp Ái Tử và đến các đô thị ở phía Bắc và phía Nam của tỉnh.

Dọc theo dòng Thạch Hãn ngày nay có nhiều khu đô thị, khu dân cư khang trang, xen giữa các nhà máy, xí nghiệp và những cánh đồng lúa, rau màu, cây công nghiệp rộng lớn, trù phú. Các dự án kè chống sạt lở bờ Thạch Hãn kết hợp chỉnh trang cảnh quan tại các phường: Quảng Trị, Nam Đông Hà, Đông Hà và các xã Triệu Phong, Ái Tử, Triệu Bình… đã góp phần hình thành những không gian công cộng, tạo điểm nhấn thu hút du khách.

Thời gian qua, phường Quảng Trị đã đưa vào hoạt động phố đi bộ Ngô Quyền ở bờ Nam sông Thạch Hãn, thu hút đông đảo du khách đến tham quan, trải nghiệm. Phố đi bộ này hoạt động vào tối thứ Bảy và Chủ Nhật tuần cuối của tháng hoặc ngày 13 và 14 âm lịch hằng tháng, với nhiều hoạt động trải nghiệm như ẩm thực, biểu diễn nghệ thuật, trình diễn áo dài…

Theo ông Lê Phương Bắc, Phó Chủ tịch UBND phường Quảng Trị, không gian bên bờ sông Thạch Hãn được định hướng trở thành tuyến đi bộ kết hợp các hoạt động văn hóa, trưng bày triển lãm, nghệ thuật đường phố, lễ hội tâm linh và dịch vụ thương mại. Từ đó, góp phần bảo tồn, tôn vinh những giá trị lịch sử cách mạng và khai thác hiệu quả tiềm năng phát triển du lịch, thương mại, dịch vụ.

Điểm nhấn du lịch trên "Hành trình di sản miền Trung"

Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải biểu tượng của khát vọng hòa bình.

Quảng Trị được xem là bảo tàng chứng tích chiến tranh của Việt Nam, với hàng trăm di tích lịch sử cách mạng nổi tiếng; trong đó có những di tích quốc gia đặc biệt như: Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải, Thành cổ Quảng Trị, Địa đạo Vịnh Mốc, đường Hồ Chí Minh.

Vùng “đất lửa” Quảng Trị cũng được xem là bàn thờ của Tổ quốc, khi Đảng bộ, chính quyền và nhân dân tỉnh này đã và đang thay mặt cả nước, chăm sóc chu đáo hơn 74.000 mộ liệt sĩ an nghỉ tại 157 nghĩa trang; trong đó có hai nghĩa trang liệt sỹ quốc gia là Trường Sơn và Đường 9 - nơi an nghỉ vĩnh hằng của hơn 21.000 người con ưu tú của Tổ quốc, từ khắp mọi miền đất nước.

Từ vùng đất từng là "tọa độ lửa" và chia cắt đất nước, Quảng Trị trở thành biểu tượng của khát vọng hòa bình, thống nhất non sông và vươn lên. Từ chiến trường xưa, Quảng Trị trở thành biểu tượng của trọn nghĩa vẹn tình, khi mãi khắc ghi: “Ơn liệt sĩ ngàn năm ghi tạc/Nghĩa anh hùng muôn thuở lưu danh”.

Đầu tháng 4/2026, UBND tỉnh Quảng Trị đã phê duyệt Đề án xây dựng Bảo tàng “Ký ức chiến tranh và khát vọng hòa bình”, với tổng vốn đầu tư 1.000 tỷ đồng. Bảo tàng được xây dựng trên diện tích hơn 10 ha, tại phía Đông Bắc ngã ba sông Hiền Lương - Bến Hải. Công trình triển khai năm 2026, dự kiến hoàn thành trước năm 2030. Bảo tàng này được định hướng truyền tải hai nội dung cốt lõi gồm: “Ký ức chiến tranh” và “khát vọng hòa bình”.

Trong đó, “ký ức chiến tranh” được xác định là tập hợp các sự kiện, câu chuyện, hình ảnh và cảm xúc của nhân dân Việt Nam về các cuộc chiến tranh; đặc biệt là giai đoạn từ sau Hiệp định Geneva năm 1954 đến ngày 30/4/1975. Đây là những ký ức vừa đau thương, mất mát do chiến tranh gây ra; vừa hào hùng với những chiến công, tinh thần đoàn kết, ý chí kiên cường và khát vọng độc lập, thống nhất của dân tộc. Trong khi đó, “khát vọng hòa bình” được nhấn mạnh như một giá trị xuyên suốt, phản ánh mong muốn cháy bỏng của nhân dân Việt Nam, về một cuộc sống không còn chiến tranh, hướng tới tự do, hạnh phúc, công bằng và phát triển bền vững. Đây cũng là khát vọng hòa hợp, hòa giải dân tộc, tăng cường hợp tác quốc tế, đưa đất nước hội nhập sâu rộng trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Theo UBND tỉnh Quảng Trị, Bảo tàng “Ký ức chiến tranh và khát vọng hòa bình” được kỳ vọng trở thành điểm nhấn văn hóa, lịch sử tầm vóc quốc gia, tạo điểm nhấn văn hóa, du lịch mới trên tuyến "Hành trình di sản miền Trung".

Cầu Thành Cổ qua sông Thạch Hãn kết nối giao thông giữa xã Triệu Phong và phương Quảng Trị.

Với sông Thạch Hãn, bờ Bắc và bờ Nam đều đã xây dựng không gian văn hóa, lịch sử về nguồn và tri ân. Không gian này kết nối với Thành cổ Quảng Trị ở bờ Nam sông Thạch Hãn. Tháng 4/2025, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt nhiệm vụ lập Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích quốc gia Đặc biệt Thành cổ Quảng Trị và những địa điểm lưu niệm sự kiện 81 ngày đêm năm 1972. Phạm vi nghiên cứu lập quy hoạch trên khu vực có diện tích khoảng trên 454 ha, là không gian bao quanh các khu vực có liên quan đến di tích quốc gia đặc biệt này. Mục tiêu của quy hoạch là xây dựng chiến lược, kế hoạch, lộ trình và các nhóm giải pháp tổng thể quản lý, đầu tư xây dựng, tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị di tích gắn với phát triển du lịch, phù hợp với định hướng phát triển kinh tế, xã hội của địa phương.

Bến Hải và Thạch Hãn - hai dòng sông, hai chiến tuyến năm xưa. Ngày nay, hai dòng sông này cùng trở thành không gian chính của Lễ hội Vì hòa bình trên vùng “đất lửa” Quảng Trị. Lễ hội Vì hòa bình lần đầu tiên tổ chức năm 2024 và định kỳ tổ chức hai năm một lần. Năm 2026, Lễ hội Vì hòa bình lần thứ hai được tổ chức có chủ đề: “Từ ký ức đến tương lai - Quảng Trị vì hòa bình”, với các sự kiện kéo dài từ tháng Tư đến hết năm. Lễ hội Vì hòa bình không có bế mạc, bởi thông điệp về khát vọng hòa bình mà lễ hội truyền tải là không có hồi kết. Theo ông Lê Minh Tuấn, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Trị, không chỉ là hoạt động tri ân các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, thông qua Lễ hội Vì hòa bình nhằm khẳng định ý nghĩa và giá trị của hòa bình; tôn vinh tinh thần đoàn kết, hữu nghị; lan tỏa thông điệp hòa bình tới nhân dân trong nước và bạn bè quốc tế; đồng thời quảng bá tiềm năng, lợi thế, các giá trị văn hóa, du lịch của tỉnh và xây dựng Quảng Trị trở thành không gian văn hóa, điểm đến vì hòa bình.

Bài, ảnh: Tường Vi (TTXVN)