Hạ tầng liên kết mở khóa dòng vốn, du lịch và chuỗi giá trị miền Trung – Tây Nguyên

Chiều 13/8, tại Trung tâm Hội nghị tỉnh Gia Lai, Báo Xây dựng phối hợp với UBND tỉnh Gia Lai tổ chức Hội thảo “Hạ tầng liên kết – Động lực thu hút đầu tư, phát triển du lịch miền Trung – Tây Nguyên”. Hội thảo diễn ra trong bối cảnh khu vực đang đứng trước cơ hội lớn để tái cấu trúc không gian phát triển khi mạng lưới cao tốc, quốc lộ, sân bay, cảng biển và các hành lang Đông – Tây từng bước được đầu tư.

Hạ tầng phải đi trước để mở không gian tăng trưởng

Điểm chung trong các tham luận tại hội thảo là nhận định: điểm nghẽn hạ tầng đang là một trong những rào cản lớn đối với khả năng phát huy lợi thế của miền Trung – Tây Nguyên.

Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Phạm Anh Tuấn phát biểu tại hội thảo. (Ảnh: Kim Loan)

Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Phạm Anh Tuấn nhấn mạnh muốn hình thành không gian phát triển mới, hạ tầng phải đi trước một bước. Theo ông, đầu tư hạ tầng không thể tiếp tục được nhìn trong phạm vi từng địa phương mà phải đặt trong tổng thể không gian phát triển chung của toàn vùng.

Đây là vấn đề mang tính chiến lược. Bởi với miền Trung – Tây Nguyên, lợi thế không nằm ở một địa phương riêng lẻ mà nằm trong sự bổ trợ giữa các không gian kinh tế: biển và cao nguyên, vùng nguyên liệu và trung tâm chế biến, sản xuất và cảng biển, điểm đến du lịch và các trung tâm đô thị.

Theo Bộ Xây dựng, nhu cầu đầu tư kết cấu giao thông vùng duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên giai đoạn 2026-2030 khoảng 380.000 tỷ đồng, chưa tính kinh phí đầu tư đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam. Nguồn vốn lớn cho thấy yêu cầu cấp thiết phải lựa chọn đúng công trình có tính dẫn dắt, đồng thời huy động hiệu quả nguồn lực nhà nước và tư nhân.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn cho rằng giao thông khu vực đã có những bước phát triển quan trọng, nhưng vẫn tồn tại các điểm nghẽn. Vì vậy, tư duy đầu tư cần chuyển từ từng tuyến, từng địa phương sang phát triển mạng lưới, hình thành các hành lang và tăng cường kết nối đa phương thức.

Đây cũng là điều kiện để giảm chi phí logistics – một trong những yếu tố trực tiếp quyết định sức cạnh tranh của doanh nghiệp và khả năng thu hút các dự án quy mô lớn.

Khi một tuyến đường mới không chỉ rút ngắn thời gian đi lại mà còn kết nối vùng nguyên liệu với nhà máy, nhà máy với trung tâm logistics, logistics với cảng biển và cảng biển với thị trường, giá trị của công trình hạ tầng không còn nằm ở số kilomet đường được xây dựng mà nằm ở giá trị kinh tế được giải phóng.

TS Trần Du Lịch đề xuất giải pháp thu hút đầu tư vào hạ tầng du lịch, khai thác lợi thế “đại ngàn chạm biển xanh”. (Ảnh: Kim Loan)

Gia Lai đang có điều kiện đặc biệt để hiện thực hóa tư duy phát triển này khi không gian tỉnh được mở rộng từ cao nguyên đến biển. Lợi thế đó cho phép địa phương tổ chức lại các chuỗi giá trị theo hướng gắn sản xuất nông nghiệp, công nghiệp chế biến, logistics, thương mại và du lịch trong một không gian thống nhất.

Tại hội thảo, Chủ tịch UBND tỉnh Phạm Anh Tuấn cho rằng Gia Lai có thể phát huy vùng nguyên liệu sẵn có để kết nối với hệ thống logistics phía Đông, đồng thời liên kết với các địa phương như Đắk Lắk, Lâm Đồng, Quảng Ngãi để hình thành những chuỗi giá trị kinh tế quy mô lớn.

Đây là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế hiện nay: không chạy theo số lượng dự án đơn lẻ mà phải thu hút những dự án tạo được liên kết và giá trị gia tăng trong vùng.

Một nhà máy chế biến nông sản sẽ có giá trị lớn hơn nếu được đặt trong vùng nguyên liệu ổn định, có hạ tầng logistics thuận lợi, kết nối nhanh với cảng biển và thị trường xuất khẩu. Một khu du lịch cũng có sức cạnh tranh cao hơn khi nằm trong mạng lưới điểm đến liên vùng thay vì tồn tại như một điểm đến biệt lập.

Do đó, bài toán thu hút đầu tư của miền Trung – Tây Nguyên không thể chỉ là cải thiện thủ tục hành chính hay tạo quỹ đất. Điều nhà đầu tư cần nhìn thấy là một hệ sinh thái hạ tầng đủ sức bảo đảm cho toàn bộ vòng đời của dự án.

Gia Lai hiện đang đứng trước làn sóng đầu tư đáng chú ý. Theo thông tin được đưa ra tại hội thảo, trong 7 tháng đầu năm 2026, tỉnh thu hút khoảng 200 dự án với tổng vốn đầu tư dự kiến giai đoạn 1 trên 200.000 tỷ đồng.

Dòng vốn này càng đặt ra yêu cầu phải đi trước một bước về hạ tầng, bởi nếu hạ tầng không theo kịp tốc độ thu hút đầu tư, lợi thế về quỹ đất, tài nguyên và không gian phát triển sẽ khó chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh dài hạn.

Không chỉ đưa khách đến, phải giữ khách ở lại

Miền Trung – Tây Nguyên sở hữu hệ thống tài nguyên đa dạng, từ biển, đảo, đầm phá, đô thị ven biển đến cao nguyên, đại ngàn, hồ, thác và văn hóa bản địa. Đây là nền tảng để hình thành những hành trình liên vùng có khả năng kết nối biển – đồng bằng – cao nguyên – đại ngàn.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn phát biểu chỉ đạo. (Ảnh: Kim Loan)

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Nguyễn Thị Thanh Lịch cho rằng địa phương đang định hướng chuyển từ phát triển du lịch theo địa giới hành chính sang phát triển theo không gian và hệ sinh thái, kết nối sản phẩm theo trục “biển – đồng bằng – cao nguyên – đại ngàn”. Tư duy này cần được xem là bước chuyển quan trọng.

Bởi mục tiêu của hạ tầng du lịch không chỉ là đưa khách đến nhanh hơn. Đưa khách đến nhanh nhưng không có sản phẩm đủ hấp dẫn để giữ khách thì hiệu quả đầu tư vẫn chưa tương xứng.

Một tuyến giao thông tốt phải tạo điều kiện để du khách có thể đi qua nhiều điểm đến, sử dụng nhiều dịch vụ, kéo dài thời gian lưu trú và tăng mức chi tiêu. Khi đó, hạ tầng giao thông mới thực sự trở thành hạ tầng kinh tế du lịch.

Gia Lai đăng cai Năm Du lịch quốc gia 2026 với chủ đề “Đại ngàn chạm biển xanh”, phản ánh rõ lợi thế đặc biệt của không gian phát triển mới: sự kết nối giữa tài nguyên cao nguyên và biển đảo, giữa văn hóa Tây Nguyên và văn hóa duyên hải.

Nhưng để biến lợi thế đó thành thương hiệu du lịch có sức cạnh tranh, cần một hệ thống hạ tầng đồng bộ hơn: giao thông, sân bay, cảng biển, logistics, hạ tầng số, cấp nước, xử lý nước thải, rác thải và các dịch vụ du lịch.

Đặc biệt, trong bối cảnh phát triển xanh trở thành yêu cầu ngày càng rõ, hạ tầng du lịch phải đi cùng năng lực bảo vệ môi trường. Nếu lượng khách tăng nhanh nhưng hạ tầng xử lý chất thải, nước thải không theo kịp, tài nguyên và cảnh quan bị quá tải, chính lợi thế du lịch sẽ trở thành điểm yếu.

Vì vậy, phát triển hạ tầng phải đồng thời là đầu tư cho năng lực chống chịu của điểm đến.

Hội thảo đặt ra một vấn đề lớn hơn câu chuyện xây dựng đường sá: liên kết vùng phải chuyển từ khẩu hiệu thành năng lực cạnh tranh thực tế.

Điều đó đòi hỏi các địa phương không chỉ cùng xúc tiến đầu tư, quảng bá du lịch mà phải cùng quy hoạch các hành lang kinh tế, thống nhất ưu tiên hạ tầng, chia sẻ dữ liệu, kết nối logistics và xây dựng sản phẩm liên vùng.

Nhà nước cần tập trung nguồn lực cho những công trình có tính lan tỏa; doanh nghiệp tham gia đầu tư và khai thác; các địa phương phối hợp thay vì cạnh tranh cục bộ. Trong đó, đầu tư công phải đóng vai trò “vốn mồi”, tạo điều kiện để dòng vốn tư nhân tham gia vào những dự án có khả năng hình thành cực tăng trưởng mới.

Quan trọng hơn, cần đánh giá hiệu quả hạ tầng bằng khả năng tạo ra giá trị, thay vì chỉ bằng tiến độ giải ngân hay số kilomet đường hoàn thành.

Một tuyến đường có thể mở ra cả vùng nguyên liệu. Một cây cầu có thể kết nối hai trung tâm kinh tế. Một sân bay có thể thay đổi thị trường khách. Một tuyến Đông – Tây có thể biến cao nguyên từ vùng sản xuất thành mắt xích của chuỗi logistics xuất khẩu. Đó mới là giá trị thực của hạ tầng.

Hạ tầng giao thông đang đứng trước yêu cầu chuyển từ “kết nối tuyến đường” sang “kết nối không gian phát triển”, qua đó mở rộng thị trường, giảm chi phí logistics, thu hút đầu tư và hình thành chuỗi du lịch biển – đồng bằng – cao nguyên – đại ngàn.

Miền Trung – Tây Nguyên đang có cơ hội tái cấu trúc không gian phát triển với quy mô lớn. Nhưng để biến “biển – đồng bằng – cao nguyên – đại ngàn” thành một chỉnh thể kinh tế, khu vực cần một cách tiếp cận mới: quy hoạch liên kết, đầu tư liên kết, khai thác liên kết và hưởng lợi từ liên kết.

Nếu tháo được điểm nghẽn hạ tầng, lợi thế tài nguyên sẽ có thêm điều kiện chuyển hóa thành dòng vốn, dòng khách và các chuỗi giá trị mới. Ngược lại, nếu hạ tầng tiếp tục phát triển manh mún, thiếu đồng bộ, những lợi thế tự nhiên rất lớn của vùng vẫn khó tạo ra sức bật tương xứng.

Vì vậy, thông điệp quan trọng nhất từ hội thảo không chỉ là “xây thêm đường”, mà là xây dựng một mạng lưới hạ tầng đủ sức mở khóa không gian phát triển mới.

Đó cũng là nền tảng để miền Trung – Tây Nguyên chuyển từ lợi thế tiềm năng sang lợi thế cạnh tranh, từ những điểm đến riêng lẻ thành một không gian du lịch liên vùng, và từ những dự án đầu tư đơn lẻ thành những chuỗi giá trị có khả năng tạo tăng trưởng nhanh, xanh và bền vững.

Tùng Linh