Hà Nội từng bước áp dụng mô hình 'thành phố bọt biển' để chống ngập

Sau khi đi vào hoạt động, hồ điều hòa Phú Đô (phường Từ Liêm) và hồ đầu mối Mễ Trì - Đồng Bông 2 (phường Đại Mỗ) giúp giải quyết tình trạng úng ngập ở khu vực phía Tây Hà Nội

Trên thực tế, ngay ở các đô thị hiện đại hàng đầu thế giới (như Thượng Hải, Seoul, London, New York…) thì với các trận mưa có cường độ 100mm/h cũng vẫn xảy ra ngập úng cục bộ. Vấn đề được dư luận quan tâm là Hà Nội đang triển khai các giải pháp gì để giảm thiệt hại và rút ngắn thời gian ngập? Hiệu quả từ hàng loạt công trình chống ngập khẩn cấp mà thành phố đã và đang triển khai ra sao?

Mục tiêu cấp bách là giảm số điểm ngập và thời gian ngậpt

Thông tin về trận mưa giông gây ngập sâu một số tuyến đường khu vực Long Biên, Gia Lâm (cũ) vào tối 31-7 vừa qua, Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, nguyên nhân do xuất hiện mưa lớn diện rộng, khu vực Long Biên lượng mưa đo được trên 115mm. Mưa lớn trong thời gian ngắn gây quá tải hệ thống thoát nước hiện có, dẫn đến xuất hiện 2 điểm ngập gây ảnh hưởng đến giao thông trong giờ cao điểm là tại đường Nguyễn Gia Bồng và nút Cổ Linh (khu vực Aeon) Long Biên. Đây là 2 điểm ngập mà thành phố đã xác định giải pháp ứng trực đảm bảo thoát nước trong kế hoạch thoát nước mùa mưa 2026. Ngay khi có mưa giông lớn xảy ra, các đơn vị duy trì thoát nước đã tổ chức ứng trực đảm bảo tiêu thoát nước kịp thời, nước rút nhanh. Chỉ trong thời gian rất ngắn, đến khoảng 19h30 - 20h, nước cơ bản rút hoàn toàn. Trong khi đó, nếu với cường độ mưa tương tự các năm trước đây thì khu vực phải mất từ 8 - 12 giờ nước mới rút hết.

Ông Lê Văn Du - Trưởng phòng Quản lý hạ tầng cấp, thoát nước (Sở Xây dựng Hà Nội) cho biết, những năm gần đây, do biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan, mưa lớn bất thường diễn ra thường xuyên gây úng ngập (nhất là tại các đô thị), trong đó có Thủ đô Hà Nội. Kết quả rà soát, đánh giá, xác định các nguyên nhân chủ yếu là hệ thống thoát nước chưa được thực hiện theo quy hoạch; công trình đầu mối, hồ điều hòa, kênh dẫn, trạm bơm còn thiếu, khớp nối hệ thống thoát nước chưa đồng bộ... công suất các công trình đầu mối đạt khoảng 20%; diện tích hồ điều hòa mới đạt khoảng 18,7% so với quy hoạch năm 2013. Từ thực trạng đó, Hà Nội xác định úng ngập là 1 trong 5 điểm nghẽn được chỉ đạo giải quyết với quyết tâm chính trị rất cao của toàn hệ thống. Thành phố đã tập trung chỉ đạo triển khai thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp, trong giai đoạn trước ttmắt triển khai 10 dự án đầu tư xây dựng công trình khẩn cấp để đưa vào vận hành trước mùa mưa năm 2026.

Trên thực tế, rất khó để có thể hết ngập hoàn toàn trong ngắn hạn. Theo ông Lê Văn Du, ngay ở các đô thị hiện đại trên thế giới (như Thượng Hải, Seoul, London, New York…) thì với các trận mưa có cường độ 100mm/h cũng chưa thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ ngập úng. Vì thế, mục tiêu các dự án chống ngập khẩn cấp mà Hà Nội đang triển khai là từng bước hoàn thiện hệ thống thoát nước theo quy hoạch, tăng cường kết nối với hệ thống hiện có, nâng cao năng lực tiêu thoát nước và góp phần giảm số điểm úng ngập, diện ngập, độ sâu ngập và thời gian ngập so với những trận mưa có cường độ tương đương các năm trước đây… Đến nay, sau hơn 4 tháng thi công các dự án thoát nước (10 dự án khẩn cấp, trạm bơm Phú Thượng, hồ Cự Khối...) đã cơ bản hoàn thành, đưa vào sử dụng phục vụ tiêu thoát nước và đã phát huy hiệu quả rõ rệt theo mục tiêu dự án đề ra; giảm số điểm ngập, thời gian ngập, độ sâu ngập, diện ngập...

Qua theo dõi, đánh giá các trận mưa vừa qua của Sở Xây dựng, ghi nhận một số khu vực lượng mưa trên 100mm, nhiều điểm ngập đã được kiểm soát tốt hơn, thời gian rút nước giảm, năng lực vận hành của hệ thống được cải thiện rõ hơn. Đại diện Sở Xây dựng Hà Nội dẫn chứng: Trong các trận mưa lớn vừa qua, ghi nhận khu vực Võ Chí Công, Ressco, Eco Home, Mỹ Đình ngập nhẹ khoảng 15 - 20cm và nước rút ngay trong khoảng 30 phút khi hết mưa; các điểm úng ngập khu vực Đại lộ Thăng Long, Ngoại giao đoàn, Tây hồ Tây, Ressco, Eco Home, Ciputra, An Khánh khả năng tiêu thoát nước được cải thiện; không phát sinh ngập hoặc chỉ ngập cục bộ trong thời gian ngắn. Cũng theo ông Lê Văn Du, thống kê các năm trước đây thì với trận mưa có cường độ từ 70 - 100 mm/h sẽ xuất hiện 71 điểm úng ngập cục bộ, trong đó có khoảng 40 điểm trên các tuyến đường phố chính ảnh hưởng nghiêm trọng đến giao thông. Tuy nhiên trong các trận mưa lớn vừa qua, trên địa bàn thành phố không xuất hiện điểm ngập sâu và thời gian ngập kéo dài ảnh hưởng lớn đến giao thông…

Tiếp tục triển khai các giải pháp trung hạn, dài hạn

Với hạ tầng hiện tại, việc đầu tư hoàn thiện hệ thống tiêu thoát nước mưa cần nguồn lực đầu tư lớn trên diện rộng, qua nhiều địa bàn, cũng như công tác quản lý vận hành hệ thống sau khi hoàn thành… đều cần có thời gian. Vì vậy, để chủ động ứng phó mưa bão và xử lý úng ngập trong mùa mưa 2026, UBND TP Hà Nội đã chỉ đạo các giải pháp chi tiết để ứng phó với từng điểm úng ngập.

Ông Nguyễn Đức Hưng - Giám đốc Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật thành phố Hà Nội (Sở Xây dựng Hà Nội) cho biết, trước mắt thành phố tập trung vào bảo dưỡng trạm bơm, nạo vét, duy tu, duy trì hệ thống cống, kênh, mương, sông, hồ điều hòa; phối hợp hoàn thiện quy trình vận hành các dự án khẩn cấp, đánh giá sau mỗi trận mưa; triển khai phương án tổ chức phân luồng, bảo đảm giao thông ứng với các kịch bản mưa, bão gây ngập trên địa bàn thành phố, gồm 4 phương án ứng với các vị trí ngập (dưới 10cm; từ 10 - 20cm; từ 20 - 30cm; trên 30cm) tại 141 điểm úng ngập xuất hiện trước đây… Song song với các giải pháp trước mắt thì các giải pháp trung hạn và dài hạn cũng sẽ được triển khai thực hiện trong thời gian tới. Theo Sở Xây dựng Hà Nội, thành phố sẽ đẩy nhanh 12 dự án thoát nước theo quy hoạch đã và đang triển khai thực hiện. Cùng đó, Hà Nội ưu tiên các công trình đầu mối, hồ điều hòa, trạm bơm, kênh dẫn có tác động lớn đến các lưu vực tả Nhuệ, hữu Nhuệ, Long Biên, Bắc sông Hồng, Hà Đông và phía Tây thành phố.

Đặc biệt, các giải pháp lâu dài, xuyên suốt gắn với Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm sẽ được nghiên cứu triển khai thực hiện trong đồ án Quy hoạch cao độ nền thoát nước Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Cụ thể gồm: Tổ chức triển khai Đề án xử lý úng ngập khu vực nội thành Hà Nội, giai đoạn 2026 - 2030; triển khai phương án thoát nước, phòng chống thiên tai ứng với trận lũ vượt thiết kế nhằm giảm thiểu thiệt hại và thích ứng với biến đổi khí hậu; kiểm soát chặt quy hoạch cao độ nền, hồ điều hòa và hệ thống thoát nước của các dự án phát triển đô thị, giải pháp tiêu thoát nước mặt với mưa vượt khả năng của hệ thống...

Ngoài ra, ông Lê Văn Du cho biết, thành phố sẽ từng bước áp dụng mô hình “thành phố bọt biển”, không chỉ tiêu thoát nước mưa, mà còn giữ nước, thấm nước, điều tiết và tái sử dụng nước mưa… Mô hình này sẽ từng bước được áp dụng trong các dự án mới triển khai trên địa bàn thành phố.

10 dự án thoát nước khẩn cấp giai đoạn I của Hà Nội, gồm:

5 dự án hồ điều hòa: Phú Đô, Đồng Bông 2, Yên Nghĩa 1, Yên Nghĩa 2, Thụy Phương

5 dự án hệ thống: cải tạo hạ lưu Kim Ngưu; cải tạo kênh Thụy Phương nối với sông Tô Lịch; cải tạo trạm bơm và hệ thống thoát nước giải quyết úng ngập khu vực dọc Đại lộ Thăng Long; xử lý úng ngập khu Ngoại giao đoàn, Resco Ecohome, Tây hồ Tây; bổ sung trạm bơm hồ điều tiết mực nước hồ khu vực Tô Lịch.

Hồ điều hòa Phú Đô (phường Từ Liêm) giúp giải quyết dứt điểm tình trạng úng ngập tại các khu vực như nút giao Tố Hữu - Lương Thế Vinh, phố Đỗ Đức Dục, đường Miếu Đầm, đường Trần Duy Hưng…

Ngân tuyền