Hà Nội tiên phong triển khai mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa: Kiểm nghiệm, cụ thể hóa ở cấp cơ sở

Mục tiêu cao nhất của việc triển khai Đề án trong thực tiễn là nhằm kiểm nghiệm, cụ thể hóa các giá trị mục tiêu và đặc trưng của chủ nghĩa xã hội Việt Nam ở cấp cơ sở; đồng thời xây dựng mô hình quản trị xã, phường hiện đại, công khai, minh bạch, hiệu lực, hiệu quả, nâng cao chất lượng cuộc sống và mức độ hài lòng của nhân dân.

Hà Nội đã tổ chức triển khai Đề án thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” trên địa bàn thành phố tại 2 xã Thư Lâm và Phúc Thịnh. Ảnh: Quang Thái

1. Trong bối cảnh thế giới và trong nước đang chuyển biến nhanh, sâu sắc dưới tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, yêu cầu phát triển nhanh và bền vững ngày càng gắn chặt với yêu cầu nâng cao chất lượng quản trị, chất lượng sống và năng lực thích ứng của từng cấp, từng địa bàn.

Đặc biệt, sau 40 năm đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa, Thủ đô Hà Nội và đất nước đã đạt nhiều thành tựu quan trọng về phát triển kinh tế, hoàn thiện thể chế, nâng cao đời sống nhân dân và củng cố niềm tin xã hội; đồng thời cũng đặt ra yêu cầu phải tiếp tục cụ thể hóa mô hình xã hội chủ nghĩa bằng những thiết chế, mô hình phát triển và công cụ quản trị có thể triển khai, đo lường, kiểm chứng trong thực tiễn.

Đối với riêng Hà Nội, trong bối cảnh bước vào giai đoạn phát triển mới, đó là đòi hỏi cao hơn về chất lượng tăng trưởng, chất lượng quản trị và chất lượng sống của người dân. Quá trình đô thị hóa, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, sắp xếp đơn vị hành chính, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, phát triển kinh tế số, xã hội số, chính quyền số, công dân số và mở rộng không gian phát triển đang tạo ra cả thời cơ lẫn thách thức mới.

Trong khi đó, thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết Đại hội XVIII Đảng bộ thành phố và Nghị quyết số 02-NQ/TW, ngày 17-3-2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thủ đô đang cụ thể hóa mục tiêu xây dựng và phát triển Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”; lấy con người làm trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực của phát triển; hiện thực hóa bản chất tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa từ cấp cơ sở.

Gương mẫu, đi đầu trong cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng và của Thủ đô, thành phố đã ban hành và đang tập trung cụ thể hóa “Đề án triển khai thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” trên địa bàn thành phố.

Đề án nêu bật một trong những quan điểm cốt lõi là cấp xã, phường không chỉ là cấp tổ chức thực hiện nhiệm vụ hành chính, mà trở thành không gian tổ chức phát triển, nơi trực tiếp chuyển hóa chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và định hướng phát triển của thành phố thành kết quả cụ thể trong đời sống hằng ngày của nhân dân.

Trên tinh thần đó, Đề án cụ thể hóa các giá trị, mục tiêu, đặc trưng của chủ nghĩa xã hội Việt Nam trong điều kiện phát triển mới của Thủ đô hiện nay; đồng thời là cơ sở kiểm nghiệm, hoàn thiện mô hình quản trị cấp cơ sở hiện đại, dân chủ, kỷ cương, nhân văn, phát triển.

Đề án được xây dựng trên cơ sở lý luận về mô hình xã hội chủ nghĩa Việt Nam, vận hành trên 3 trụ cột cơ bản: Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng; Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa. Ba trụ cột này tạo thành một chỉnh thể thống nhất, bảo đảm phát triển kinh tế gắn với tiến bộ, công bằng xã hội, phát triển văn hóa, con người và bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân.

Về mục tiêu và bản chất, các đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa Việt Nam là hệ giá trị nền tảng để cụ thể hóa thành các mô hình tổ chức và quản trị ở từng cấp, nhất là cấp cơ sở. Vì vậy, trong giai đoạn phát triển mới, Đảng ta nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục hoàn thiện mô hình xã hội chủ nghĩa Việt Nam, trọng tâm là xây dựng con người xã hội chủ nghĩa, nâng cao chất lượng quản trị phát triển, hoàn thiện thể chế phát triển nhanh và bền vững, đổi mới mô hình tăng trưởng, đẩy mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đồng thời bảo đảm quốc phòng, an ninh, phát triển văn hóa và nâng cao đời sống nhân dân. Điều đó đòi hỏi phải có một mô hình tích hợp ở cấp cơ sở để chuyển hóa các giá trị, mục tiêu và đặc trưng của chủ nghĩa xã hội thành các tiêu chí, chuẩn mực và công cụ quản trị cụ thể, có thể đo lường, đánh giá và kiểm chứng trong thực tiễn.

Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu cho biết, từ căn cứ khoa học và thực tiễn, xã, phường xã hội chủ nghĩa được xác định là mô hình tổ chức phát triển và quản trị tích hợp ở cấp cơ sở, trong đó xã, phường không chỉ thực hiện chức năng hành chính mà là đơn vị trực tiếp chuyển hóa các mục tiêu, giá trị và đặc trưng của chủ nghĩa xã hội thành kết quả phát triển cụ thể trên địa bàn.

2. Từ cơ sở khoa học và thực tiễn phát triển, việc xây dựng và thí điểm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa ở Hà Nội là cần thiết nhằm tạo ra một khuôn mẫu phát triển mới ở cấp cơ sở, nơi các định hướng về kinh tế, xã hội, văn hóa, môi trường, quốc phòng, an ninh và chuyển đổi số… được tổ chức thực hiện một cách đồng bộ, có thể đánh giá bằng kết quả cụ thể. Theo đó, việc thành phố lựa chọn thí điểm tại 2 xã Phúc Thịnh và Thư Lâm là để kiểm nghiệm mô hình xã hội chủ nghĩa, tính khả thi và giá trị thực tiễn của Đề án, kịp thời nhân rộng toàn thành phố.

Theo đó, việc xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa ở Thủ đô được triển khai theo 8 nội dung: Xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh, quản trị phục vụ và phát huy quyền làm chủ của nhân dân; Phát triển hạ tầng hiện đại, đồng bộ và không gian sống thông minh; Phát triển kinh tế trên địa bàn xã, phường gắn với lực lượng sản xuất hiện đại, xanh, số hóa, tuần hoàn; Bảo đảm an sinh xã hội, công bằng và phát triển bao trùm; Phát triển văn hóa, con người Hà Nội thanh lịch, văn minh; Xây dựng môi trường sống xanh, an toàn và bền vững; Bảo đảm quốc phòng, an ninh, trật tự xã hội và mở rộng đối ngoại nhân dân; Thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng cho rằng, việc xây dựng và triển khai Đề án nhằm kiểm nghiệm, cụ thể hóa trong thực tiễn các giá trị mục tiêu và đặc trưng của chủ nghĩa xã hội Việt Nam ở cấp cơ sở; xây dựng mô hình quản trị xã, phường hiện đại, công khai, minh bạch, hiệu lực, hiệu quả, nâng cao chất lượng cuộc sống và mức độ hài lòng của nhân dân. Đồng thời, qua quá trình thực hiện tại hai xã để hoàn thiện các hệ thống tiêu chí, cơ chế chính sách và phương thức tổ chức thực hiện, làm cơ sở đánh giá tổng kết và từng bước nhân rộng trên phạm vi toàn thành phố và cũng là của cả nước khi đủ điều kiện.

Trên cơ sở xác định lộ trình, nguồn lực hiện thực hóa “Đề án triển khai thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa”, thành phố cũng dự kiến được hiệu quả trong các lĩnh vực phát triển. Cụ thể, về kinh tế, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng không gian, đất đai và hạ tầng; thúc đẩy liên kết kinh tế cơ sở, tạo việc làm, cải thiện thu nhập và phát triển các động lực tăng trưởng mới gắn với phát triển khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Về xã hội, góp phần mở rộng bao phủ dịch vụ thiết yếu, chăm lo tốt hơn các nhóm yếu thế, tăng cường gắn kết cộng đồng và nâng cao mức độ hài lòng của người dân.

Về văn hóa và môi trường, góp phần xây dựng môi trường văn hóa cơ sở, giữ gìn bản sắc địa phương, xây dựng và phát triển “làng trong phố, phố trong làng”, phát huy giá trị di sản, cải thiện môi trường sống xanh, thông minh, thúc đẩy lối sống xanh và phát triển bền vững.

Về quản trị, góp phần hình thành chính quyền cơ sở phục vụ, minh bạch, hiện đại, hoạt động hiệu lực, hiệu quả hơn. Về quốc phòng, an ninh, bảo đảm quốc phòng, an ninh theo hướng tích hợp gắn với quản trị dân cư, không gian phát triển và hoạt động cộng đồng, hình thành thế trận quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân vững chắc từ cơ sở.

Quan trọng nhất, Đề án tạo ra mô hình thí điểm có thể đo lường, đánh giá và kiểm chứng trong thực tiễn, qua đó cung cấp cơ sở để đánh giá sơ kết, tổng kết, hoàn thiện cơ chế, chính sách và từng bước kịp thời nhân rộng mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa trên toàn thành phố, hướng tới xây dựng Thủ đô xã hội chủ nghĩa.

Hà Nội đang thể hiện mạnh mẽ tinh thần đi đầu, làm mẫu trong xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa. Đây cũng chính minh chứng sống động trong hiện thực hóa các nội dung được nêu trong Nghị quyết số 02-NQ/TW, ngày 17-3-2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới; đó là Hà Nội là trung tâm kiến tạo, giữ vai trò dẫn dắt, định hình mô hình và tư duy phát triển mới; đồng thời, xây dựng và phát triển Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc"; lấy con người làm trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực của phát triển.

Chí Kiên