Hà Nội: Thấy gì sau một năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp?

Người dân cảm nhận rõ sự thay đổi

9 giờ sáng ngày đầu tiên của tháng 7, tại Điểm phục vụ hành chính công phường Xuân Đỉnh, không khí khá yên ả. Người dân đến làm thủ tục không còn phải xếp hàng dài như những ngày đầu mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động. Tại khu vực tiếp nhận, từng cán bộ hướng dẫn người dân hoàn thiện hồ sơ, thao tác trên hệ thống điện tử, các quy trình diễn ra nhanh gọn, nhịp nhàng.

Người dân đến làm thủ tục hành chính tại Điểm phục vụ hành chính công phường Xuân Đỉnh.

Khung cảnh ấy khác khá nhiều so với thời điểm cách đây một năm. Khi đó, việc vận hành bộ máy mới, tiếp nhận thêm nhiều nhiệm vụ cùng yêu cầu xử lý hồ sơ trực tuyến khiến cả cán bộ lẫn người dân đều không tránh khỏi những bỡ ngỡ. Sau một năm, guồng máy đã dần ổn định, quy trình được chuẩn hóa, người dân cũng quen hơn với phương thức giải quyết thủ tục hành chính trên môi trường số.

Vừa hoàn tất hồ sơ hưởng trợ cấp thờ cúng liệt sĩ, bà Đỗ Khánh Hòa, người dân ngõ 75 Xuân Đỉnh chia sẻ, thời gian đầu bà khá ngại vì không quen sử dụng điện thoại thông minh hay các thao tác trực tuyến. Tuy nhiên, sau nhiều lần thực hiện thủ tục tại địa phương, bà nhận thấy mọi việc đã đơn giản hơn rất nhiều.

"Chỉ cần chuẩn bị đầy đủ giấy tờ rồi đến phường là được cán bộ hướng dẫn rất cụ thể. Nếu chưa biết thao tác thì cán bộ hỗ trợ ngay tại chỗ. Hồ sơ cũng được giải quyết nhanh hơn trước nên người dân rất yên tâm", bà Hòa nói.

Theo Chủ tịch UBND phường Xuân Đỉnh Nguyễn Thường Sơn, gần một năm qua, địa phương đã nhanh chóng kiện toàn tổ chức bộ máy, bảo đảm hoạt động thông suốt, không để gián đoạn việc phục vụ người dân.

Điểm nổi bật là phường tiếp nhận và triển khai thực hiện 705 nhiệm vụ được phân cấp, đồng thời tiếp nhận 62 thủ tục hành chính chuyển giao từ thành phố và các sở, ngành, hoàn thành 100% theo yêu cầu.

Việc được giao thêm thẩm quyền giúp chính quyền cơ sở chủ động hơn trong xử lý công việc, đặc biệt là những vấn đề dân sinh phát sinh hằng ngày. Cùng với đó, công tác cải cách hành chính và chuyển đổi số cũng được đẩy mạnh khi 100% văn bản (trừ văn bản mật) được xử lý trên môi trường mạng, toàn bộ hồ sơ thủ tục hành chính được số hóa.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Thường Sơn, khó khăn vẫn còn không ít. Hạ tầng công nghệ thông tin tại một số thời điểm chưa thực sự ổn định, việc kết nối dữ liệu giữa các hệ thống chưa đồng bộ. Đặc biệt, ở nhiều tổ dân phố, một bộ phận cán bộ lớn tuổi vẫn gặp khó khăn khi sử dụng các nền tảng số, đòi hỏi phải tiếp tục được đào tạo, hỗ trợ.

Chính quyền gần dân hơn

Tại phường Hồng Hà, địa bàn đồng thời triển khai nhiều dự án trọng điểm của Thủ đô như cầu Tứ Liên, cầu Trần Hưng Đạo, dự án chỉnh trang, phát triển không gian ven sông Hồng, khối lượng công việc rất lớn, liên quan trực tiếp đến giải phóng mặt bằng, tái định cư và ổn định đời sống hàng nghìn người dân.

Điểm phục vụ hành chính công khu vực Tứ Liên, phường Hồng Hà.

Theo Bí thư Đảng ủy phường Hồng Hà Bùi Tuấn Anh, bài học lớn nhất sau một năm triển khai mô hình mới chính là phải đặt người dân vào trung tâm của mọi quyết sách.

Thay vì chỉ tuyên truyền theo hình thức hành chính, địa phương phát huy vai trò của bí thư chi bộ, tổ trưởng tổ dân phố, trưởng ban công tác mặt trận như những "cánh tay nối dài" của chính quyền. Những người này trực tiếp bám địa bàn, gặp gỡ từng hộ dân, giải đáp các thắc mắc liên quan đến quy hoạch, chính sách bồi thường, tái định cư cũng như tiếp nhận các phản ánh để chuyển tới chính quyền xử lý.

Cách làm đó đã tạo nên sự đồng thuận đáng kể. Chỉ trong hơn một tháng, địa phương hoàn thành 100% công tác bàn giao mặt bằng phục vụ dự án cầu Tứ Liên - nhiệm vụ vốn được đánh giá rất khó bởi liên quan trực tiếp đến quyền lợi của nhiều hộ dân.

Trong bối cảnh mạng xã hội xuất hiện nhiều thông tin đa chiều về quy hoạch, vai trò của chính quyền cơ sở càng trở nên quan trọng. Không chỉ vận động người dân bàn giao mặt bằng, cán bộ địa phương còn đồng hành giải quyết các vấn đề phát sinh sau giải phóng mặt bằng như nơi ở mới, sinh kế, môi trường thi công hay bảo tồn các giá trị văn hóa của địa phương.

Những kết quả đó cho thấy hiệu quả của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ được đo bằng số lượng hồ sơ hành chính mà còn thể hiện ở năng lực tổ chức thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Tại xã đảo Minh Châu, nơi từng được biết đến là địa phương "năm không - mười không", địa phương đã tận dụng cơ chế mới để chủ động tháo gỡ nhiều điểm nghẽn kéo dài nhiều năm.

Theo Bí thư Đảng ủy xã Nguyễn Đức Tiến, việc bỏ cấp trung gian giúp chủ trương, nguồn lực và quyết sách của thành phố đến thẳng cơ sở nhanh hơn. Quan trọng hơn, chính quyền xã được quyền chủ động tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm đến cùng đối với kết quả.

Từ đó, nhiều mô hình phục vụ người dân được triển khai. Nổi bật là mô hình "2 phục vụ": Ban ngày giải quyết thủ tục tại trụ sở, buổi tối cán bộ đến tận nhà hỗ trợ người dân với nguyên tắc "không để người dân ra về mà chưa có kết quả".

Song song với đó, Minh Châu trở thành xã đầu tiên trong cả nước tổ chức khám sức khỏe toàn dân, lập 100% hồ sơ sức khỏe điện tử; mạnh dạn triển khai các mô hình nông nghiệp công nghệ cao, xúc tiến đầu tư và từng bước hình thành chợ đêm Minh Châu nhằm tạo thêm sinh kế cho người dân.

Điều đáng chú ý là sự thay đổi không chỉ đến từ cơ chế mà còn từ sự đồng thuận của cộng đồng. Riêng tại thôn Chu Chàng, 152 hộ dân đã tự nguyện hiến gần 3.000m² đất để mở rộng đường giao thông.

Theo lãnh đạo xã, mục tiêu của chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ là tinh gọn bộ máy mà còn phải chuyển từ tư duy "quản lý" sang "quản trị, phục vụ và kiến tạo phát triển", lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm thước đo.

Chương trình khám sức khỏe miễn phí cho trẻ em tại xã đảo Minh Châu.

Từ thay đổi bộ máy đến thay đổi phương thức quản trị

Nhìn lại một năm triển khai, điều Hà Nội đạt được không chỉ là hoàn thành cuộc sắp xếp bộ máy hành chính quy mô lớn nhất từ trước tới nay với việc kết thúc hoạt động của 30 đơn vị hành chính cấp huyện và sắp xếp 526 xã, phường còn 126 đơn vị hành chính. Quan trọng hơn, thành phố đang từng bước chuyển hóa sự thay đổi về tổ chức thành sự thay đổi trong phương thức quản trị.

Việc phân cấp, phân quyền mạnh hơn cho cơ sở, kiện toàn đội ngũ cán bộ, đẩy mạnh chuyển đổi số và chuẩn hóa quy trình điều hành đã tạo nền tảng để bộ máy mới nhanh chóng ổn định, hoạt động thông suốt và phục vụ người dân hiệu quả hơn.

Theo Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng, thực tiễn một năm qua cho thấy mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là chủ trương đúng đắn, bước đầu phát huy hiệu quả trên nhiều phương diện.

Việc xóa bỏ tầng nấc trung gian cùng với 1.311 nhiệm vụ được phân cấp, trong đó 1.070 nhiệm vụ giao cho cấp cơ sở, đã giúp chính quyền địa phương chủ động hơn trong xử lý công việc, rút ngắn quy trình và nâng cao trách nhiệm của đội ngũ cán bộ trong thực thi công vụ.

Song hành với đó, hệ thống điều hành số cùng hơn 2.000 dịch vụ công được triển khai đồng bộ đã tạo nền tảng hình thành nền hành chính hiện đại dựa trên dữ liệu số.

Những kết quả này cũng được phản ánh qua các chỉ số cụ thể. Tỷ lệ hồ sơ giải quyết quá hạn giảm mạnh từ 44,63% năm 2025 xuống còn 4,2% trong sáu tháng đầu năm 2026. Mức độ hài lòng của người dân đạt gần 99%.

Đáng chú ý hơn những con số là sự chuyển biến về tư duy quản trị. Nhiều địa phương không còn tâm lý chờ chỉ đạo từ cấp trên mà chủ động xử lý công việc trong phạm vi được phân cấp; không chỉ hoàn thành nhiệm vụ hành chính mà còn tìm kiếm các giải pháp phục vụ người dân, hỗ trợ doanh nghiệp và thúc đẩy phát triển địa phương.

Tuy nhiên, lãnh đạo thành phố cũng nhìn nhận đây mới chỉ là bước khởi đầu. Hạ tầng số giữa các địa phương vẫn chưa đồng đều; chất lượng đội ngũ cán bộ còn có sự chênh lệch; cơ sở dữ liệu dùng chung cần tiếp tục hoàn thiện; cơ chế phân cấp, phân quyền vẫn phải được rà soát để phù hợp hơn với thực tiễn.

Để mô hình thực sự trở thành trung tâm kiến tạo phát triển, cần tiếp tục triển khai đồng bộ nhiều giải pháp trong thời gian tới, thành phố xác định cần rà soát, đánh giá và phân loại đơn vị hành chính cấp xã theo đặc thù từng khu vực, gồm vùng lõi đô thị, vùng đô thị hóa nhanh, vùng ven đô và vùng nông thôn xa trung tâm để xác định khung bộ máy chuyên môn phù hợp; đồng thời nghiên cứu xây dựng các đơn vị hành chính cấp xã trọng điểm nhằm tạo động lực dẫn dắt, lan tỏa.

Việc tiếp tục phân cấp, ủy quyền cần được thực hiện trên cơ sở năng lực thực thi của từng địa phương, gắn với phân bổ nguồn lực, nhất là nguồn thu và nhiệm vụ chi phù hợp với không gian, dư địa phát triển.

Thành phố cũng sẽ tiếp tục rà soát, sắp xếp đầu mối các tổ chức bên trong theo hướng tinh gọn, không còn khâu trung gian; hoàn thiện mô hình tổ chức Đảng đồng bộ với hệ thống hành chính Nhà nước, đồng thời chuyển giao một số dịch vụ công cho doanh nghiệp và các tổ chức xã hội thực hiện.

Song song với đó, thành phố tiếp tục nâng cao năng lực thực thi của đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ cơ sở; khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung; tăng cường kỷ luật, kỷ cương, kiểm soát quyền lực và kiên quyết xử lý những trường hợp chậm trễ, né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, gây phiền hà cho người dân và doanh nghiệp.

Đối với các bộ, ngành Trung ương, Hà Nội đề nghị tập trung xây dựng, sớm hoàn thiện nền tảng dữ liệu dùng chung. Về phía thành phố, trong năm 2026 sẽ hoàn thành việc xây dựng, vận hành các cơ sở dữ liệu thuộc thẩm quyền, trách nhiệm của thành phố và hệ thống quản lý, điều hành theo kiến trúc chung của Chính phủ cùng các tiêu chuẩn dữ liệu thống nhất. Thành phố phấn đấu đến hết năm 2026 cơ bản giải quyết vướng mắc từ thực tiễn đặt ra.

Mai Thu