Hà Nội đẩy mạnh đột phá khoa học công nghệ trong giáo dục

Các học sinh Hà Nội) trong vòng chung kết cuộc thi HNUE Olympic STEM 2025. (Ảnh: Thanh Tùng/TTXVN)

Thực hiện chủ trương đột phá về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngành Giáo dục và Đào tạo Hà Nội đã chủ động triển khai thí điểm mô hình ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dạy học - như một bước đi cụ thể nhằm đổi mới cách dạy, cách học và cách tiếp cận tri thức trong nhà trường.

Chuyển đổi số giáo dục theo Nghị quyết 57-NQ/TW tập trung vào việc tạo cú hích bứt phá, đưa công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) vào giảng dạy nhằm hiện đại hóa hệ thống giáo dục.

Mục tiêu là xây dựng nền tảng số, học liệu điện tử, nâng cao chất lượng dạy và học, đảm bảo công bằng trong tiếp cận tri thức và đáp ứng nhân lực số.

Triển khai mô hình trường chất lượng cao năm học 2026-2027

Thông báo số 260/TB-VP ngày 03/4/2026 về kết luận của Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố Vũ Thu Hà tại cuộc họp triển khai về mô hình trường chất lượng cao năm học 2026-2027 và công tác phòng, chống dịch bệnh trên địa bàn Thành phố.

Theo Thông báo, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố Vũ Thu Hà kết luận về triển khai mô hình trường chất lượng cao năm học 2026-2027: Giao Sở Giáo dục và Đào tạo tiếp thu ý kiến các đại biểu dự họp khẩn trương hoàn thiện dự thảo quy định về cơ sở giáo dục chất lượng cao đảm bảo đúng quy trình, quy định trình Ủy ban Nhân dân Thành phố xem xét ban hành Quyết định.

Hướng dẫn Ủy ban Nhân dân các xã, phường rà soát, lựa chọn các cơ sở giáo dục đăng ký thực hiện cơ sở giáo dục chất lượng cao có lộ trình thực hiện đến năm 2030 và hướng dẫn ngay việc hoàn thiện thủ tục đối với các trường chất lượng cao thực hiện từ năm học 2026-2027.

Chủ trì phối hợp với Sở Tài chính hướng dẫn Ủy ban Nhân dân các xã, phường chỉ đạo cơ sở giáo dục chất lượng cao xây dựng định mức kinh tế - kỹ thuật, tiêu chuẩn định mức chuyên dùng làm cơ sở xác định giá dịch vụ giáo dục phù hợp với đặc điểm từng địa phương và yêu cầu phát triển của cơ sở giáo dục chất lượng cao.

Chủ trì xây dựng bộ tiêu chí, công cụ đánh giá chung đối với các cơ sở giáo dục chất lượng cao theo từng nhóm nội dung, bảo đảm việc đánh giá, công nhận khách quan, đúng quy định.

Sở Tài chính phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo hướng dẫn, tập huấn Ủy ban Nhân dân các phường, xã, các cơ sở giáo dục chất lượng cao xây dựng định mức kinh tế - kỹ thuật, tiêu chuẩn định mức chuyên dùng, giá dịch vụ và cơ chế tài chính cho mô hình trường chất lượng cao theo quy định.

Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo hướng dẫn lồng ghép các nội dung về chuyển đổi số, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo theo Nghị quyết số 57-NQ/TW vào mô hình trường chất lượng cao; tổng hợp, đề xuất danh mục các nhiệm vụ, liên quan đến chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin, STEM/STEAM, AI… trong chương trình chất lượng cao.

Ủy ban Nhân dân các phường, xã chỉ đạo đăng ký và triển khai mô hình trường chất lượng cao tại địa phương có lộ trình thực hiện đến năm 2030.

Các Sở, ngành Thành phố căn cứ chức năng nhiệm vụ phối hợp, hướng dẫn Ủy ban Nhân dân các phường, xã thực hiện mô hình cơ sở giáo dục chất lượng cao, đảm bảo việc triển khai mô hình cơ sở giáo dục chất lượng cao thực chất, khách quan, minh bạch, hiệu quả; đồng thời phải thực sự trở thành mô hình dẫn dắt nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện trên địa bàn.

Học sinh Hà Nội cập nhật, trau dồi những kiến thức mới trong hoạt động giáo dục STEM. (Ảnh: Thanh Tùng/TTXVN)

Bước đi của Hà Nội trong giáo dục STEM

Giáo dục STEM (viết tắt của Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật, Toán học) là phương pháp giáo dục tích hợp liên môn, nơi học sinh học thông qua thực hành, trải nghiệm và áp dụng lý thuyết vào thực tiễn. Phương pháp này giúp phát triển tư duy sáng tạo, kỹ năng giải quyết vấn đề và tư duy phản biện, thay vì chỉ học lý thuyết.

Năm học 2022-2023, Hà Nội chọn 10 trường tiểu học thuộc 5 quận, huyện (cũ) là Hoàn Kiếm, Ba Đình, Hai Bà Trưng, Thanh Xuân, Nam Từ Liêm thí điểm giáo dục STEM, bao gồm các trường Tràng An, Trần Quốc Toản, Nguyễn Tri Phương, Phan Chu Trinh, Thành Công B, Đại Yên, Lê Văn Tám, Đoàn Thị Điểm, Thanh Xuân Trung, Thanh Xuân Nam.

Mục tiêu thí điểm nhằm triển khai giáo dục STEM giai đoạn đầu nhằm xây dựng mô hình bài học và hoạt động trải nghiệm, trước khi nhân rộng đại trà.

Khác với các hoạt động giáo dục STEM theo cách thức tự phát, hoạt động chủ yếu là ngoại khóa, mô hình giáo dục STEM cấp tiểu học đem đến cho cán bộ, giáo viên của các nhà trường những kiến thức, kỹ năng cơ bản để triển khai bài bản, hiệu quả, giúp học sinh nâng cao kỹ năng ứng dụng các kiến thức đã học để giải quyết các vấn đề cuộc sống.

Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội đã thành lập Ban Chỉ đạo, xây dựng kế hoạch triển khai thí điểm, tham mưu Ủy ban Nhân dân thành phố bố trí nguồn kinh phí, trang bị cơ sở vật chất bảo đảm cho việc triển khai thí điểm giáo dục STEM đạt hiệu quả.

Sau giai đoạn thí điểm, Hà Nội đã triển khai đại trà giáo dục STEM cấp tiểu học từ năm học 2023-2024. Và hiện nay, giáo dục STEM đã được phổ biến rộng rãi hơn tại Hà Nội, không chỉ ở 10 trường thí điểm ban đầu mà lan tỏa sang nhiều độ tuổi và nhiều cấp học.

Theo các chuyên gia, với Hà Nội, giáo dục STEM giờ đây đã không còn ở mức độ làm thử nghiệm, làm để tạo nhận thức, tìm giải pháp, mà cần phải được nâng cấp triển khai ở mức độ bài bản, chắc chắn và có chiều sâu hơn nữa.

Tuy nhiên, để làm được việc đó thì Hà Nội sẽ phải giải quyết rất nhiều điểm nghẽn đang gây cản trở và khó khăn cho các cơ sở giáo dục.

Trong điều kiện hiện tại chưa có kế hoạch tổng thể mang tầm quốc gia để thúc đẩy giáo dục STEM. Hà Nội cần có mục tiêu cụ thể và kế hoạch tổng thể thúc đẩy giáo dục STEM, phục vụ cho giai đoạn phát triển 2025-2030.

Các sản phẩm STEM làm từ nhiều chất liệu phong phú. (Ảnh: Ánh Tuyết/TTXVN)

Giáo dục STEM trong thời đại trí tuệ nhân tạo

Được chú trọng triển khai với nhiều cách làm hay, giáo dục STEM dưới sự hỗ trợ từ trí tuệ nhân tạo (AI) tiếp tục có thêm dư địa để phát triển nhưng cũng phát sinh một số vấn đề cần cẩn trọng.

Trí tuệ nhân tạo ngày càng phát triển cũng đi kèm mối lo của phụ huynh khi thấy con cái quá phụ thuộc vào trí tuệ nhân tạo, thậm chí nhờ trí tuệ nhân tạo làm bài.

Tuy nhiên, thay vì cố gắng cách ly học sinh khỏi trí tuệ nhân tạo, hiện nay, nhiều người bắt đầu đặt vấn đề tìm kiếm các mô hình để học sinh được học tập đúng cách cùng trí tuệ nhân tạo.

Mô hình này được khởi đầu từ một câu hỏi mang tính nền tảng: Khi trí tuệ nhân tạo đã hiện diện trong đời sống hằng ngày của học sinh, nhà trường sẽ đứng ở đâu? Nếu không chủ động dẫn dắt, học sinh sẽ tự học với AI theo cách thiếu kiểm soát. Nhưng nếu triển khai đúng hướng, AI không phải là mối lo, mà sẽ trở thành công cụ hữu hiệu góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.

Từ thực tiễn triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018, ngành Giáo dục và Đào tạo Hà Nội nhận diện rõ những "điểm nghẽn": học liệu còn phân tán; phương pháp dạy học chưa tạo được trải nghiệm sâu; học sinh đã sử dụng AI nhưng chưa biết kiểm chứng; giáo viên còn nhiều băn khoăn khi tiếp cận công nghệ mới.

Từ đó, mô hình thí điểm được xây dựng với quan điểm xuyên suốt: công nghệ không thay thế người thầy, mà trao quyền cho người thầy và nâng tầm người học.

Học sinh có thể học tập hiệu quả với AI bằng cách xem nó là công cụ hỗ trợ tư duy thay vì công cụ làm hộ bài. Học sinh sử dụng AI để giải thích khái niệm phức tạp, tạo lộ trình ôn tập cá nhân hóa, luyện ngoại ngữ, và kiểm chứng thông tin, đồng thời luôn đặt câu hỏi phản biện để phát triển tư duy logic.

Thay vì chỉ sao chép đáp án, học sinh có thể yêu cầu AI đóng vai người đối lập để phản biện bài làm, lập luận của bạn, từ đó phát hiện điểm yếu và mài sắc tư duy logic.

Và điều quan trọng nhất là phải rèn luyện các em sử dụng AI có trách nhiệm. Đó là luôn kiểm chứng lại thông tin từ AI qua các nguồn đáng tin cậy. Tuyệt đối không nhập thông tin cá nhân/nhạy cảm và không lạm dụng AI để làm hộ bài tập về nhà.

(Vietnam+)