GS Phan Trung Lý: Gắn kết quả thực hiện kiến nghị giám sát với việc lấy phiếu tín nhiệm cán bộ

Đề xuất trên được GS.TS Phan Trung Lý, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội đưa ra khi trình bày tham luận tại Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát, sáng 30/7.

GS.TS Phan Trung Lý, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội.

Bên cạnh những kết quả đạt được, GS.TS Phan Trung Lý đánh giá việc thực hiện các nghị quyết, kết luận và kiến nghị của các đoàn giám sát cũng chưa được đầy đủ, chưa “đến nơi đến chốn” nên hiệu quả của giám sát nhiều khi còn hạn chế.

Điều này được thể hiện ở những điểm: tỷ lệ thực hiện đầy đủ và dứt điểm các kiến nghị giám sát còn rất hạn chế; cơ chế bảo đảm thực hiện kiến nghị giám sát chưa đủ mạnh; trách nhiệm giải trình và trách nhiệm cá nhân chưa được xác định rõ; công tác theo dõi, đánh giá sau giám sát chưa theo kịp yêu cầu chuyển đổi, đổi mới hiện nay; cơ chế phối hợp giữa các chủ thể kiểm soát quyền lực Nhà nước còn hạn chế.

Để các kết luận, nghị quyết và kiến nghị giám sát được thực hiện tốt, GS.TS Phan Trung Lý đề nghị, trước hết cần đổi mới việc xây dựng nghị quyết, xác định kết quả giám sát.

“Nghị quyết bây giờ ngoài việc nhận xét, đánh giá, biểu dương, tôi nghĩ cần phải đi sâu, thực chất hơn. Cần phải chỉ rõ những điểm mạnh, điểm yếu trong quá trình giám sát, đối với đối tượng giám sát và sự việc được giám sát để chỉ ra được trách nhiệm thuộc về ai, thời hạn khắc phục như thế nào”, GS.TS Phan Trung Lý nhấn mạnh.

Theo nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật, các đoàn giám sát có thể chuyển những các vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật sang xử lý bằng các biện pháp khác, như biện pháp hành chính, dân sự hoặc hình sự, nhưng việc chuyển này chưa được nhiều. Vì vậy, khâu này cần được thực hiện tốt hơn.

Bên cạnh đó, vị chuyên gia này cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, điều chỉnh việc thực hiện các nghị quyết, kết luận và kiến nghị giám sát theo hướng đầy đủ hơn, đồng bộ hơn, khả thi hơn.

GS Lý cho rằng, Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng Nhân dân đã có những bước tiến quan trọng trong việc xác định trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát, quy định về việc theo dõi, đôn đốc, xem xét việc thực hiện kết luận, kiến nghị giám sát, tuy nhiên, nhiều nội dung vẫn cần được tiếp tục cụ thể hóa để bảo đảm tính thực thi trên thực tế.

“Trọng tâm là phải chuyển từ tư duy giám sát để phát hiện vấn đề sang tư duy giám sát để tạo ra sự thay đổi thực chất trong quản trị quốc gia theo như ý kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã chỉ đạo”, GS.TS Phan Trung Lý nói và đề nghị nghiên cứu sửa đổi, bổ sung các quy định về tổ chức và các văn bản liên quan để xác định rõ hơn trách nhiệm pháp lý của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc thực hiện kết luận, kiến nghị giám sát.

Cụ thể, GS.TS Phan Trung Lý nêu rõ, mỗi kiến nghị giám sát phải được xác định rõ chủ thể thực hiện, thời hạn thực hiện, trách nhiệm báo cáo và trách nhiệm giải trình khi không hoàn thành.

“Bên cạnh đó, cũng cần hoàn thiện cơ chế gắn kết giữa kết quả thực hiện kiến nghị giám sát với việc lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm đối với những người giữ các chức vụ do Quốc hội, Hội đồng Nhân dân bầu, phê chuẩn”, ông Phan Trung Lý nhấn mạnh.

Cũng theo GS Lý, cần coi việc thực hiện các nghị quyết, kết luận, kiến nghị của Quốc hội về giám sát như một tiêu chí để đánh giá đảng viên, đánh giá cán bộ trong việc thực hiện nhiệm vụ.

Ông mong muốn Bộ Chính trị, Ban Bí thư có chủ trương chung về tăng cường hiệu lực, hiệu quả của giám sát, đặc biệt, cần có định hướng về giám sát của từng nhiệm kỳ, từng thời kỳ giống như định hướng lập pháp. Đối với Quốc hội, cần hoàn thiện cơ chế về giám sát, nhất là “hậu giám sát” để có các quy định cụ thể hơn về vấn đề này.

Phó Trưởng Ban Nội chính Trung ương Nguyễn Xuân Trường.

Trong khi đó, Phó Trưởng Ban Nội chính Trung ương Nguyễn Xuân Trường kiến nghị hoàn thiện thể chế, kiện toàn tổ chức bộ máy các cơ quan tư pháp và các thiết chế bổ trợ tư pháp theo hướng tinh gọn, chuyên nghiệp, hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Theo ông, việc sắp xếp tổ chức bộ máy cần được triển khai đồng bộ với chủ trương đổi mới tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, gắn với yêu cầu cải cách tư pháp, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Việc này cũng phải bảo đảm sự thống nhất giữa đổi mới tổ chức với đổi mới phương thức hoạt động, giữa phân công, phân cấp với tăng cường kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực.

Trong điều kiện mới, lãnh đạo Ban Nội chính Trung ương đề nghị công tác kiểm tra, giám sát chuyển mạnh từ kiểm tra theo quy trình sang kiểm tra, giám sát dựa trên dữ liệu, thông tin số hóa và kết quả đầu ra; tăng cường khả năng phân tích, dự báo, cảnh báo sớm các nguy cơ vi phạm.

Công tác kiểm tra, giám sát cũng cần tập trung vào những lĩnh vực nhạy cảm, dễ phát sinh tham nhũng, tiêu cực, lợi ích nhóm như điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án, giám định tư pháp, định giá tài sản, đấu giá tài sản, công chứng và các hoạt động bổ trợ tư pháp.

“Bên cạnh đó, xây dựng đội ngũ cán bộ tư pháp và bổ trợ tư pháp thực sự là nhân tố quyết định chất lượng hoạt động tư pháp”, Phó Trưởng Ban Nội chính Trung ương nói.

Trong bài tham luận, ông Nguyễn Xuân Trường cũng đề xuất cơ chế phối hợp giữa kiểm tra, giám sát của Đảng với giám sát của Quốc hội và các thiết chế kiểm soát quyền lực Nhà nước khác trên 4 điểm lớn.

Thứ nhất, cần nghiên cứu xây dựng cơ chế chia sẻ, cung cấp thông tin, tài liệu giữa các cơ quan chức năng kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực theo hướng thực chất, kịp thời và có tính liên thông cao. Theo đó, cần xác định rõ đầu mối phối hợp giữa các cơ quan của Đảng (Ban Nội chính Trung ương, Ủy ban Kiểm tra Trung ương, các ban Đảng có liên quan) với các cơ quan của Quốc hội, các cơ quan tư pháp, các cơ quan thanh tra, kiểm toán và các cơ quan liên quan.

Thứ hai, cần thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ trong theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện các nghị quyết, kết luận, kiến nghị kiểm tra, giám sát của Đảng, Quốc hội và các cơ quan có thẩm quyền theo hướng liên thông, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn và kết quả đầu ra.

Thứ ba, nghiên cứu, thiết lập cơ chế phối hợp xử lý thống nhất, chặt chẽ đối với các trường hợp chủ thể chịu sự kiểm tra, giám sát chậm thực hiện, thực hiện không đầy đủ hoặc không thực hiện các nghị quyết, kết luận, kiến nghị, kiểm tra, giám sát, bảo đảm tính nghiêm minh, thực chất và hiệu lực, hiệu quả của hoạt động kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực Nhà nước.

Thứ tư, tăng cường tổ chức các hoạt động giám sát liên thông, giám sát chuyên đề phối hợp giữa các cơ quan của Quốc hội với các cơ quan kiểm tra, nội chính của Đảng theo hướng thực chất hơn, có trọng tâm trọng điểm hơn, tập trung vào các vấn đề lớn, phức tạp, nhạy cảm, dễ phát sinh tham nhũng, tiêu cực và gây bức xúc trong xã hội nhằm nâng cao hiệu quả phát hiện, xử lý vấn đề và tăng cường tính thống nhất trong kiểm tra, kiểm soát quyền lực Nhà nước.

Khẳng định công tác lãnh đạo, kiểm tra, giám sát của Đảng và hoạt động giám sát của Quốc hội có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Phó Trưởng Ban Nội chính Trung ương nhấn mạnh, chỉ khi hai lĩnh vực công tác này được triển khai đồng bộ, thống nhất, bổ trợ lẫn nhau mới có thể xây dựng nền tư pháp thực sự chuyên nghiệp, hiện đại, liêm chính, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới.

Anh Văn