Gỡ trúng điểm nghẽn để thúc đẩy đầu tư công

Tốc độ giải ngân đang chậm lại

Theo báo cáo mới nhất của Bộ Tài chính, đến hết ngày 16/7/2026, cả nước đã giải ngân 378.009,9 tỷ đồng vốn đầu tư công, đạt 37,3% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Tuy nhiên, nếu nhìn vào diễn biến từng tuần, có thể thấy, nhịp giải ngân đang có dấu hiệu chững lại sau giai đoạn tăng tốc.

Cụ thể, trong tuần từ ngày 10 - 16/7, số vốn giải ngân phát sinh chỉ đạt 7.155,7 tỷ đồng, bằng 72% so với tuần liền trước. Trước đó, tuần từ ngày 3 - 9/7 cũng chỉ giải ngân thêm 9.905,5 tỷ đồng, tương đương 16,1% mức thực hiện của tuần cuối tháng 6 - đầu tháng 7, thời điểm dòng vốn tăng mạnh với hơn 61.447 tỷ đồng được giải ngân.

Đến hết ngày 16/7/2026, cả nước đã giải ngân 378.009,9 tỷ đồng vốn đầu tư công, đạt 37,3% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Trong ảnh: Dự án cầu Trần Hưng Đạo (Hà Nội) đang được triển khai. Ảnh: An Thư

Diễn biến này cho thấy, mặc dù tỷ lệ giải ngân lũy kế vẫn tiếp tục tăng, nhưng lượng vốn mới được đưa vào nền kinh tế đang chậm lại trong 2 tuần liên tiếp. Đây là tín hiệu cần được lưu ý trong bối cảnh chỉ còn chưa đầy nửa năm để hoàn thành kế hoạch giải ngân năm 2026, trong khi yêu cầu hoàn thành ở mức cao nhất được Chính phủ đặt ra rất rõ ràng.

Bức tranh giải ngân cũng phản ánh sự khác biệt khá rõ về năng lực tổ chức thực hiện giữa các bộ, ngành và địa phương. Đến ngày 16/7, có 8 bộ, cơ quan trung ương và 22 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân bằng hoặc cao hơn mức bình quân chung của cả nước. Tuy nhiên, vẫn còn 25 bộ, cơ quan trung ương và 12 địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp hơn mức bình quân chung; trong đó có 6 bộ, cơ quan trung ương giải ngân dưới 5% hoặc chưa giải ngân.

Sự chênh lệch này cho thấy, cùng một cơ chế, cùng một mục tiêu, nhưng hiệu quả tổ chức thực hiện giữa các đơn vị vẫn rất khác nhau. Nơi chủ động chuẩn bị đầu tư, xử lý sớm vướng mắc về mặt bằng, nguồn vật liệu và thủ tục thì tiến độ được duy trì ổn định; ngược lại, chỉ cần một khâu bị ách tắc, toàn bộ quá trình triển khai và giải ngân đều bị kéo chậm.

TP. Cần Thơ là một trong những địa phương đang chịu áp lực phải tăng tốc. Theo số liệu của địa phương, hết 6 tháng đầu năm, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công của Cần Thơ đứng thứ 33/34 tỉnh, thành phố. Để hoàn thành mục tiêu giải ngân đạt 75% vào cuối quý III và trên 100% kế hoạch vào cuối năm, Cần Thơ đang tập trung tháo gỡ hàng loạt vướng mắc về giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư, nguồn cung vật liệu và tiến độ thi công.

Từ thực tế này, có thể thấy, dù kế hoạch vốn đã được giao đầy đủ, khả năng chuyển hóa nguồn vốn thành khối lượng thực hiện và hồ sơ thanh toán vẫn phụ thuộc vào từng mắt xích trong quá trình triển khai dự án. Từ công tác giải phóng mặt bằng, chuẩn bị vật liệu, năng lực nhà thầu đến việc hoàn thiện hồ sơ thanh toán, chỉ cần một khâu chậm cũng có thể khiến dòng vốn phải “đứng chờ”, làm giảm hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công.

Đó cũng là lý do Bộ Tài chính tiếp tục yêu cầu các bộ, ngành và địa phương quyết liệt thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp nhằm hoàn thành mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn được giao, coi đây là một trong những giải pháp quan trọng để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế năm 2026.

Hiệu quả giải ngân phải được đo bằng chất lượng công trình

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường - Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, đầu tư công không chỉ có ý nghĩa ở giá trị vốn được giải ngân, mà quan trọng hơn là khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa đối với nền kinh tế. Mỗi đồng vốn được đưa vào đúng thời điểm, đúng dự án sẽ tạo việc làm, kích thích sản xuất, đồng thời mở ra cơ hội thu hút đầu tư tư nhân. Vì vậy, trong bối cảnh nguồn lực ngân sách còn hạn chế, điều quan trọng không chỉ là đẩy nhanh giải ngân, mà còn phải ưu tiên những dự án hạ tầng có khả năng kết nối vùng, mở rộng không gian phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Đồng quan điểm, PGS.TS Ngô Trí Long - Hiệp hội Tư vấn tài chính Việt Nam cho rằng, đầu tư công phải phát huy vai trò “vốn mồi”, tập trung vào các công trình hạ tầng thiết yếu mà khu vực tư nhân khó có khả năng đầu tư.

Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Phương Anh

Theo các chuyên gia, hiệu quả đầu tư công không thể chỉ được đánh giá bằng tỷ lệ giải ngân, mà phải được đo bằng chất lượng công trình, khả năng đưa dự án vào khai thác đúng tiến độ và hiệu ứng lan tỏa đối với tăng trưởng kinh tế.

Tinh thần này cũng được cụ thể hóa bằng những yêu cầu điều hành quyết liệt hơn đối với từng dự án. Tại cuộc họp kiểm điểm tiến độ các dự án và giải ngân vốn đầu tư công ngày 17/7, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh yêu cầu các chủ đầu tư, ban quản lý dự án khẩn trương rà soát tiến độ tổng thể và tiến độ chi tiết của từng dự án, từng gói thầu; cập nhật kế hoạch thi công, giải ngân theo tuần, tháng; xác định rõ các hạng mục quyết định tiến độ hoàn thành dự án, những điểm nghẽn và nguyên nhân chậm tiến độ. Trách nhiệm cũng phải được giao cụ thể đến từng lãnh đạo, cán bộ phụ trách từng hạng mục, từng gói thầu.

Không chỉ dừng ở yêu cầu rà soát tiến độ, Bộ trưởng Trần Hồng Minh còn yêu cầu các nhà thầu huy động tối đa nhân lực, thiết bị, tổ chức thi công “3 ca, 4 kíp”, thi công cuốn chiếu, ưu tiên các hạng mục có khối lượng và giá trị lớn; đồng thời hoàn thiện ngay hồ sơ thanh toán khi có khối lượng hoàn thành, không để vốn bị ách tắc ở khâu thủ tục.

Đáng chú ý, lần này, Bộ Xây dựng không chỉ yêu cầu đẩy nhanh tiến độ, mà còn gắn với trách nhiệm của người đứng đầu. Nếu đến ngày 30/9/2026 các đơn vị không có chuyển biến rõ rệt, Bộ sẽ tổ chức kiểm điểm chuyên đề để xem xét trách nhiệm. Đối với các dự án phải hoàn thành trong năm 2026, yêu cầu được đặt ra là tuyệt đối không lùi, giãn hoặc điều chỉnh tiến độ nếu không có lý do khách quan, chính đáng.

Song song với đó, Bộ Xây dựng cũng yêu cầu rà soát chính xác số vốn không còn nhu cầu giải ngân hoặc đã hết nhiệm vụ chi để kịp thời điều chuyển, tránh tình trạng vốn được giao nhưng không sử dụng hết trong khi nhiều dự án khác lại thiếu nguồn lực để đẩy nhanh tiến độ.

Những yêu cầu này cho thấy, cách điều hành giải ngân đầu tư công đang có sự chuyển dịch rõ nét. Nếu trước đây, trọng tâm chủ yếu là thúc đẩy tỷ lệ giải ngân, thì nay, yêu cầu đặt ra là quản trị tiến độ đến từng dự án, từng gói thầu, xác định rõ điểm nghẽn, rõ trách nhiệm và rõ thời hạn xử lý. Đây cũng là điều kiện để dòng vốn đầu tư công được giải ngân nhanh hơn, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Vân Hà