Giúp học sinh tự bảo vệ mình trên không gian mạng

Tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Lào Cai - Cam Đường, Câu lạc bộ Phòng tránh lừa đảo trên không gian mạng đang cho thấy những tín hiệu tích cực trong công tác giáo dục kỹ năng số cho học sinh.

Hiện nay học sinh là nhóm sử dụng Internet và mạng xã hội thường xuyên, nhưng cũng dễ trở thành mục tiêu của các đối tượng lừa đảo. Nhiều em chưa có đủ kỹ năng để phân biệt thông tin thật - giả, dễ tin vào các lời mời gọi hấp dẫn, tin nhắn giả danh hoặc đường link độc hại. Thực tế đòi hỏi nhà trường không chỉ trang bị kiến thức học thuật, mà còn phải chú trọng giáo dục kỹ năng sống và kỹ năng công dân số. Xuất phát từ yêu cầu đó, Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Lào Cai - Cam Đường đã thành lập Câu lạc bộ Phòng tránh lừa đảo trên không gian mạng từ đầu năm học 2025 - 2026. Câu lạc bộ hoạt động với mục tiêu nâng cao nhận thức, kỹ năng nhận diện các hình thức lừa đảo trực tuyến, đồng thời xây dựng thói quen sử dụng Internet an toàn, có trách nhiệm cho học sinh.

Thầy giáo Trương Minh Đức - Phó Chủ nhiệm câu lạc bộ cho biết: "Câu lạc bộ được thành lập nhằm giúp học sinh nhận biết sớm và phòng tránh các hành vi lừa đảo trên mạng xã hội. Thông qua các hoạt động tuyên truyền, các em được trang bị kiến thức nền tảng để sử dụng Internet an toàn, văn minh, đồng thời góp phần lan tỏa những giá trị tích cực trong nhà trường và cộng đồng”.

Trong một buổi tuyên truyền tại lớp 12A1, các thành viên câu lạc bộ trực tiếp triển khai nội dung sinh hoạt với nhiều hình thức đa dạng. Thông qua hình ảnh, video minh họa và các tình huống giả định, học sinh được tiếp cận những thủ đoạn lừa đảo phổ biến như giả danh cơ quan chức năng, ngân hàng, tin nhắn trúng thưởng, đầu tư tài chính trực tuyến hay đánh cắp tài khoản mạng xã hội. Điểm đáng chú ý là buổi tuyên truyền không mang tính áp đặt, mà khuyến khích học sinh tham gia trao đổi, thảo luận và đưa ra cách xử lý. Nhiều tình huống được xây dựng từ chính trải nghiệm thực tế của học sinh, giúp nội dung trở nên gần gũi, dễ tiếp thu. Chính sự tương tác liên tục khiến cả lớp sôi nổi, học sinh hào hứng chia sẻ trải nghiệm cá nhân.

Em Đỗ Thị Ngọc Lan, học sinh lớp 12A1, chia sẻ: “Ban đầu em nghĩ mấy nội dung này chắc khô khan, nhưng khi tham gia thấy rất gần gũi. Thầy cô và các bạn trong câu lạc bộ đưa ra những tình huống giả định sát với thực tế mà chúng em gặp hằng ngày trên mạng nên rất dễ hiểu. Em thấy hoạt động của câu lạc bộ rất hữu ích. Em hiểu rõ hơn về những thủ đoạn, mục tiêu của các đối tượng lừa đảo trên không gian mạng. Qua đó, em và các bạn rút ra được nhiều bài học để tránh những rủi ro không đáng có, tự tin hơn khi sử dụng mạng xã hội".

Một điểm nổi bật của Câu lạc bộ Phòng tránh lừa đảo trên không gian mạng là sự tham gia chủ động của học sinh trong vai trò tuyên truyền viên. Nhiều thành viên đến với câu lạc bộ từ chính những trải nghiệm cá nhân hoặc câu chuyện xảy ra trong gia đình.

Em Chảo Nguyễn Huyền Anh - Phó Chủ nhiệm câu lạc bộ, chia sẻ: “Người thân trong gia đình em từng bị lừa đảo trên không gian mạng, gây thiệt hại về kinh tế và tâm lý. Khi nhà trường thành lập câu lạc bộ, em đăng ký tham gia ngay vì mong muốn góp phần giúp các bạn hiểu rõ hơn về các chiêu trò lừa đảo”.

Theo Huyền Anh, sau quá trình sinh hoạt và tập huấn, các thành viên CLB đã cùng nhau xây dựng kế hoạch tuyên truyền phù hợp với từng nhóm đối tượng học sinh trong trường. “Chúng em tìm hiểu, phân tích các hình thức lừa đảo thường gặp, sau đó thiết kế nội dung tuyên truyền dễ hiểu, gần với đời sống của học sinh. Mục tiêu là giúp mọi người chủ động phòng tránh, chứ không chỉ nghe cảnh báo chung chung”, Huyền Anh cho biết.

Để câu lạc bộ hoạt động hiệu quả, bên cạnh các buổi sinh hoạt định kỳ, các thành viên còn tham gia xây dựng tờ rời, bảng tin, video tuyên truyền về bảo mật thông tin cá nhân, nhận diện tin giả, ứng xử văn minh trên không gian mạng. Những sản phẩm được sử dụng trong các buổi chào cờ, sinh hoạt lớp hoặc đăng tải trên kênh thông tin nội bộ.

Qua thời gian hoạt động, nhiều học sinh đã hình thành thói quen sử dụng mạng an toàn hơn như: kiểm tra nguồn thông tin trước khi chia sẻ, không cung cấp thông tin cá nhân cho các tài khoản không rõ nguồn gốc, biết cách xử lý và cảnh báo khi gặp dấu hiệu lừa đảo.

Theo đánh giá của nhà trường, mô hình câu lạc bộ không chỉ góp phần giảm thiểu nguy cơ học sinh trở thành nạn nhân của lừa đảo trực tuyến, mà còn rèn luyện cho các em kỹ năng tư duy phản biện, làm việc nhóm và ý thức trách nhiệm công dân trong môi trường số.

Bà Đỗ Thị Tố Uyên - Phó Giám đốc Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Lào Cai - Cam Đường, cho biết: “Qua quá trình triển khai, câu lạc bộ đã mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc nâng cao nhận thức và kỹ năng số cho học sinh. Các em chủ động hơn trong việc bảo vệ bản thân khi tham gia không gian mạng. Trong thời gian tới, trung tâm sẽ tiếp tục duy trì và mở rộng mô hình này”.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, giáo dục kỹ năng số cho học sinh không còn là nhiệm vụ riêng lẻ, mà là yêu cầu lâu dài của ngành giáo dục. Những mô hình như Câu lạc bộ Phòng tránh lừa đảo trên không gian mạng tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Lào Cai - Cam Đường cho thấy cách tiếp cận chủ động, linh hoạt và phù hợp với thực tiễn. Việc trang bị cho học sinh kiến thức và kỹ năng sử dụng Internet an toàn không chỉ giúp các em tự bảo vệ mình trước những rủi ro trên không gian mạng, mà còn góp phần hình thành thế hệ công dân số có trách nhiệm, biết ứng xử văn minh và tuân thủ pháp luật trong môi trường số.

Nguyễn Thùy Anh - Nguyễn Đình Hiếu