Giữa bất ổn Trung Đông, Ấn Độ đẩy mạnh hợp tác hàng hải với 16 quốc gia

Tàu IOS Sagar trong lễ hạ thủy tại xưởng đóng tàu hải quân ở Mumbai. Ảnh: Bộ Quốc phòng Ấn Độ

Theo tờ The EurAsian Times, Ấn Độ đã chủ động quy tụ 16 quốc gia đối tác nhằm triển khai sáng kiến IOS Sagar 2026, khẳng định chiến lược “Một đại dương, một sứ mệnh” và tầm nhìn “An ninh và tăng trưởng cho tất cả trong khu vực” (SAGAR).

Ngày 2/4/2026, Hải quân Ấn Độ chính thức xuất phát tàu IOS Sagar tại xưởng đóng tàu hải quân Mumbai. Tàu INS Sunayna - một tàu tuần tra ngoài khơi lớp Saryu - được điều động thực hiện nhiệm vụ với sự tham gia của lực lượng hải quân đến từ 17 quốc gia, bao gồm Ấn Độ. Sự kiện có sự hiện diện của Thứ trưởng Quốc phòng Sanjay Seth và Tư lệnh Hải quân, Đô đốc Dinesh K. Tripathi.

Các quốc gia tham gia gồm Comoros, Djibouti, Eritrea, Kenya, Madagascar, Mauritius, Mozambique, Seychelles, Nam Phi, Tanzania, Sri Lanka, Bangladesh, Malaysia, Thái Lan, UAE và Ấn Độ. Sự hiện diện đa dạng này phản ánh nỗ lực tăng cường hợp tác, khả năng phối hợp tác chiến và bảo đảm an ninh hàng hải trong khu vực.

Bối cảnh căng thẳng

Việc triển khai IOS Sagar 2026 diễn ra trong thời điểm đặc biệt nhạy cảm. Trước đó không lâu, ngày 4/3/2026, tàu chiến Iran IRIS Dena đã bị tàu ngầm Mỹ đánh chìm tại vùng biển quốc tế gần Sri Lanka, khiến ít nhất 87 thủy thủ thiệt mạng và làm gia tăng đáng kể căng thẳng giữa Mỹ và Iran.

Đáng chú ý, IRIS Dena từng tham gia duyệt binh hạm đội quốc tế và diễn tập MILAN 2026 do Ấn Độ tổ chức. Chỉ ít ngày sau khi rời vùng biển Ấn Độ, con tàu này đã bị tấn công tại Ấn Độ Dương. Theo giới chức Sri Lanka, ngoài số người thiệt mạng, còn có 32 thủy thủ được cứu sống.

IRIS Dena là một trong những khinh hạm hiện đại của Iran, được trang bị tên lửa, ngư lôi, hệ thống radar và khả năng vận hành trực thăng. Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth gọi đây là lần đầu tiên kể từ Thế chiến II, một tàu ngầm Mỹ sử dụng ngư lôi đánh chìm tàu chiến tại Ấn Độ Dương.

Tại Ấn Độ, vụ việc cũng làm dấy lên tranh luận về tính tự chủ chiến lược. Chính phủ nước này khẳng định IRIS Dena chỉ là khách mời trong khuôn khổ diễn tập và sự cố xảy ra ngoài lãnh hải Ấn Độ, đồng thời bác bỏ các cáo buộc cho rằng Mỹ sử dụng cảng Ấn Độ để thực hiện chiến dịch.

Kiên định hợp tác trong môi trường nhiều biến động

Bất chấp những diễn biến phức tạp, Ấn Độ vẫn tiếp tục triển khai IOS Sagar 2026 - phiên bản thứ hai của sáng kiến được khởi động lần đầu vào tháng 4/2025. Khi đó, INS Sunayna đã khởi hành từ Karwar với 44 quân nhân đến từ 9 quốc gia.

Năm nay, quy mô chương trình được mở rộng đáng kể khi lực lượng từ 17 quốc gia cùng tham gia huấn luyện và phối hợp. Sáng kiến không chỉ phù hợp với tầm nhìn SAGAR mà còn nằm trong khuôn khổ chiến lược MAHASAGAR rộng lớn hơn của Ấn Độ.

Phát biểu tại lễ xuất phát, Đô đốc Dinesh K. Tripathi nhấn mạnh môi trường hàng hải hiện nay đang trở nên ngày càng phức tạp do sự cạnh tranh gia tăng, tình trạng đánh bắt trái phép, cướp biển, buôn ma túy và tranh chấp tài nguyên.

Ông cho biết trong năm 2025, khu vực Ấn Độ Dương ghi nhận gần 3.700 sự cố hàng hải với nhiều tính chất khác nhau, trong khi giá trị ma túy bị thu giữ vượt 1 tỷ USD, cho thấy mức độ nghiêm trọng của các thách thức an ninh phi truyền thống.

Không chỉ dừng lại ở dầu khí, cạnh tranh trên biển đang mở rộng sang các lĩnh vực mang tính chiến lược như đất hiếm, khoáng sản quan trọng, ngư trường mới và dữ liệu. Điều này kéo theo sự gia tăng hoạt động khảo sát biển, nghiên cứu đáy đại dương và các hành vi xâm phạm chủ quyền.

Hành trình 50 ngày và thông điệp chiến lược

Theo kế hoạch, IOS Sagar 2026 sẽ kéo dài trong 50 ngày, đi qua khu vực Đông Nam Ấn Độ Dương, với mục tiêu tăng cường kết nối, nâng cao khả năng tương tác và củng cố hiểu biết lẫn nhau giữa các quốc gia tham gia.

Chương trình đã hoàn thành giai đoạn huấn luyện tại cảng từ ngày 16 đến 29/3 và hiện bước vào giai đoạn triển khai trên biển kéo dài từ 2/4 đến 20/5. Trong hành trình này, tàu sẽ ghé thăm nhiều cảng quan trọng như Colombo, Phuket, Jakarta, Singapore, Chittagong, Yangon và Malé, trước khi kết thúc tại Kochi.

Đô đốc Tripathi nhận định việc 16 quốc gia cùng chung chí hướng hợp tác trong một sáng kiến như IOS Sagar là điều hiếm thấy và mang ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh địa chính trị phức tạp hiện nay.

Tổng thể, IOS Sagar 2026 cho thấy Ấn Độ đang nỗ lực duy trì vai trò tích cực, ổn định và hợp tác tại Ấn Độ Dương, ngay cả khi khu vực này ngày càng chịu nhiều sức ép từ các xung đột và cạnh tranh chiến lược. Sáng kiến này không chỉ là hoạt động quân sự mà còn là thông điệp rõ ràng về cam kết lâu dài của Ấn Độ đối với an ninh và phát triển chung trên biển.

Bảo Hân/Báo Tin tức và Dân tộc