Giữ trọn đạo hiếu trong mùa Vu lan

 Cuộc sống đổi thay, con cái có thể ở xa, ít có thời gian sum họp, cách chăm sóc cha mẹ cũng khác trước. Nhưng dù công nghệ giúp rút ngắn khoảng cách, điều cha mẹ cần nhiều khi vẫn rất giản dị: Sự quan tâm, sẻ chia và cảm giác mình luôn có một vị trí trong cuộc sống của các con.

Mùa Vu lan, món quà quý nhất với ông bà, cha mẹ là một bữa cơm sum vầy, đông đủ con cháu, rộn ràng tiếng nói cười. Ảnh minh họa từ AI

 Khoảng cách không làm vơi chữ hiếu

Trong văn hóa Việt Nam, “đạo hiếu” là giá trị được trao truyền qua nhiều thế hệ. Kính trọng, biết ơn, chăm sóc cha mẹ, ông bà khi tuổi cao, đau yếu; nỗ lực học tập, lao động để người thân yên lòng - những điều tưởng chừng giản dị ấy đã làm nên chữ “hiếu” trong mỗi gia đình.

Những giá trị ấy vẫn còn nguyên ý nghĩa, nhưng cách gìn giữ và thực hành chữ “hiếu” đang đứng trước nhiều đổi thay của đời sống. Đô thị hóa, công nghiệp hóa và dịch chuyển lao động khiến nhiều người trẻ rời quê đến các đô thị lớn, thậm chí ra nước ngoài học tập, làm việc. Mô hình gia đình nhiều thế hệ sống chung dần thu hẹp, trong khi gia đình hạt nhân ngày càng phổ biến. Khoảng cách giữa cha mẹ và con cái vì thế không còn chỉ được đo bằng địa lý, mà còn bằng quỹ thời gian ngày một eo hẹp dành cho nhau.

Khi những cuộc sum họp trở nên khó thu xếp hơn, công nghệ số phần nào giúp các thành viên giữ được sự kết nối. Một cuộc gọi video, khoản tiền chuyển nhanh, đơn thuốc đặt từ xa hay chuyến xe được gọi qua điện thoại… đều có thể giúp người con chăm lo cho cha mẹ dù cách xa hàng trăm, hàng nghìn kilomet. Chữ “hiếu” vì thế cũng có thêm những cách thể hiện phù hợp với nhịp sống hiện đại.

Nhưng chính khi công nghệ khiến việc quan tâm trở nên thuận tiện hơn, một câu hỏi khác lại đặt ra: Liệu sự kết nối qua màn hình có thể thay thế cho sự hiện diện? “Báo hiếu” đâu chỉ nằm ở số tiền gửi về hay những món quà mua tặng. Với nhiều cha mẹ, điều mong đợi đôi khi giản dị hơn: Một cuộc trò chuyện được lắng nghe trọn vẹn, một bữa cơm đủ mặt con cháu, một lần con trở về nhà mà chẳng cần chờ đến lễ, Tết.

Ở chiều ngược lại, chữ “hiếu” trong đời sống hôm nay cũng cần được nhìn bằng sự thấu hiểu với người trẻ. Sống tự lập, có trách nhiệm, xây dựng sự nghiệp và đủ khả năng chăm lo cho cha mẹ cũng là một cách thể hiện lòng hiếu kính. Báo hiếu không nhất thiết đồng nghĩa với việc lúc nào cũng ở bên cha mẹ, mà trước hết là ý thức trách nhiệm và biết dành cho gia đình một vị trí xứng đáng giữa những bộn bề của cuộc sống.

Bởi vậy, điều quan trọng không phải là giữ nguyên một cách báo hiếu của quá khứ, mà là giữ được cốt lõi của chữ “hiếu” trong những điều kiện sống đã khác. Con cái ở xa có thể chăm sóc cha mẹ bằng công nghệ, nhưng vẫn cần chủ động thu xếp thời gian trở về, quan tâm đến sức khỏe, lắng nghe và sẻ chia. Khoảng cách địa lý có thể được nối bằng những phương tiện hiện đại, còn sự gắn bó giữa các thế hệ vẫn chỉ có thể bền chặt khi được bồi đắp bằng thời gian, sự hiện diện và tình cảm thực sự.

Giữ chữ hiếu bằng những cách mới

Ông Khuất Văn Quý (Phó Cục trưởng Cục Văn hoá Cơ sở, Gia đình và Thư viện, Bộ VHTTDL) cho biết, năm 2022, Bộ VHTTDL ban hành Bộ tiêu chí ứng xử trong gia đình, đặt ra những chuẩn mực trong quan hệ giữa ông bà, cha mẹ và con cháu, trong đó đề cao sự lễ phép, kính trọng, yêu thương, chia sẻ và chăm sóc.

Những chuẩn mực ấy, theo ông, không phải điều gì xa vời mà được thể hiện từ chính những ứng xử hằng ngày trong mỗi mái nhà. “Đạo hiếu” trước hết là sự tôn trọng, lễ phép với ông bà, cha mẹ; biết chăm sóc, giúp đỡ khi người thân tuổi cao, đau ốm hoặc gặp khó khăn; biết lắng nghe, sẻ chia và ứng xử văn minh, lịch sự. Với người trẻ, nỗ lực học tập, lao động, xây dựng cuộc sống và sống có trách nhiệm cũng là một cách để cha mẹ, ông bà yên tâm.

Tuy nhiên, trong một xã hội mà ngày càng nhiều gia đình sống xa nhau, việc chăm lo cho người cao tuổi khó có thể chỉ đặt lên vai con cháu. Từ trách nhiệm trong mỗi gia đình, câu chuyện báo hiếu vì thế mở rộng thành trách nhiệm của cộng đồng và xã hội. Người cao tuổi cần được tạo điều kiện tiếp cận các dịch vụ y tế, an sinh, không gian sinh hoạt văn hóa, thể thao và các hoạt động cộng đồng. Những mô hình dưỡng lão phù hợp cũng góp phần đáp ứng nhu cầu chăm sóc, giúp người cao tuổi sống vui, sống khỏe, duy trì kết nối xã hội, đồng thời chia sẻ áp lực với gia đình.

Nhưng để chữ “hiếu” không chỉ được thực hành khi cha mẹ đã về già, mà trở thành một nếp sống được tiếp nối qua các thế hệ, điểm bắt đầu vẫn là giáo dục trong mỗi mái nhà. Ông Khuất Văn Quý nhấn mạnh, giáo dục “đạo hiếu” cần bắt đầu từ khi trẻ còn nhỏ và trước hết từ chính gia đình. Cha mẹ cần giúp con hiểu giá trị của lòng hiếu kính với ông bà, cha mẹ, đồng thời tạo cơ hội để trẻ thực hành qua những việc gần gũi như hỏi han, chăm sóc, chia sẻ công việc, quan tâm đến người thân.

Và những bài học ấy sẽ khó bền nếu chỉ dừng ở lời dạy. Trẻ tiếp nhận chữ “hiếu” rõ nhất từ chính cách người lớn ứng xử hằng ngày. Khi cha mẹ kính trọng ông bà, biết ghi nhận công lao, yêu thương và sẻ chia với các thành viên trong gia đình, những điều ấy tự nhiên trở thành bài học sống động, theo trẻ lớn lên và hình thành cách các em đối đãi với người thân sau này.

Bởi vậy, mỗi thời đại có thể tạo ra những cách thể hiện chữ “hiếu” khác nhau, nhưng cốt lõi vẫn là lòng biết ơn, sự kính trọng và trách nhiệm. Mùa Vu lan là dịp để mỗi người nhớ sâu hơn về những giá trị ấy, nhưng đạo hiếu không nằm trong một ngày hay một mùa. Khi được nuôi dưỡng từ cách cha mẹ ứng xử, tiếp nối qua cách con cái sống và có sự chung tay của cộng đồng, chữ “hiếu” sẽ tiếp tục là mạch nguồn bền bỉ giữ gìn sự gắn kết của gia đình Việt. 

 Vu lan - nét đẹp trong văn hóa hiếu nghĩa của người Việt

Vu lan từ lâu đã là dịp để mỗi người Việt nhớ về công ơn sinh thành, dưỡng dục của tổ tiên, ông bà, cha mẹ. Trong những ngày này, nhiều gia đình sửa soạn hương hoa, lễ vật tưởng nhớ người đã khuất; nghi thức bông hồng cài áo cũng trở thành hình ảnh quen thuộc, nhắc mỗi người biết trân trọng khi còn cha mẹ bên mình.

Tinh thần báo hiếu ấy gặp gỡ sâu sắc với đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, với nếp sống kính trên, nhường dưới, chăm sóc cha mẹ khi tuổi già, đau yếu. Cuộc sống có thể đổi thay, cách báo hiếu có thể khác trước, nhưng lòng biết ơn, sự kính trọng và trách nhiệm với đấng sinh thành vẫn là nếp nhà được người Việt gìn giữ qua nhiều thế hệ.

THANH MAI