Giữ nghề nuôi rắn hổ mang ở Hải Lựu

Nghề làm giàu trên đất khó

Về các thôn thuộc vùng Bạch Lưu cũ những ngày giữa Thu, ít ai nghĩ rằng phía sau những ngôi nhà khang trang, những khoảng sân vườn yên ắng lại là nơi nuôi hàng nghìn con rắn hổ mang. Không ồn ào như những khu chăn nuôi gia súc, gia cầm, nghề nuôi rắn ở đây diễn ra khá lặng lẽ.

Ông Trần Văn Minh kiểm tra sức khỏe rắn trưởng thành.

Trước kia, người dân vùng đất bán sơn địa này chủ yếu sống bằng nghề nông, chăn nuôi nhỏ lẻ hoặc đi làm thuê. Đất sản xuất không nhiều, thu nhập bấp bênh khiến một số hộ tìm hướng làm ăn mới. Thấy nghề nuôi rắn ở Vĩnh Sơn (huyện Vĩnh Tường- Vĩnh Phúc cũ) và các địa phương lân cận mang lại hiệu quả kinh tế, vài người tìm đến học hỏi, mua giống về nuôi thử.

Ban đầu, mỗi nhà chỉ nuôi vài chục con trong những ô chuồng nhỏ. Vừa làm vừa học, người nuôi dần tích lũy kinh nghiệm chọn giống, chăm sóc, phòng bệnh. Khi thị trường tiêu thụ thuận lợi, nhiều gia đình mạnh dạn đầu tư chuồng trại, mở rộng quy mô lên hàng trăm, hàng nghìn con. Có những năm, tiền bán rắn thịt và trứng rắn mang lại nguồn thu hàng trăm triệu đồng, thậm chí cao hơn đối với những hộ nuôi quy mô lớn.

Theo ông Phó Khắc Chiến - Phó Chủ tịch UBND xã, tại các thôn thuộc địa bàn Bạch Lưu cũ hiện có khoảng 90 hộ nuôi rắn thương phẩm và rắn sinh sản, với tổng đàn khoảng 70.000 con, chủ yếu là rắn hổ mang. Nghề nuôi rắn đã trở thành nguồn thu nhập quan trọng của nhiều gia đình, góp phần phát triển kinh tế địa phương.

Đến thăm khu nuôi rắn của ông Trần Văn Minh ở thôn Anh Dũng, điều dễ nhận thấy là hệ thống chuồng trại được xây dựng khá kiên cố, bố trí thành nhiều tầng, cửa đóng chắc chắn. Hiện gia đình ông duy trì khoảng 1.200 con rắn bố mẹ.

Theo ông Minh, ưu điểm của nghề này là không cần diện tích đất lớn. Một khu chuồng dài khoảng 10m, rộng 3,5m, nếu thiết kế hợp lý có thể bố trí nuôi hàng trăm con rắn. Việc vệ sinh cũng không quá vất vả do lượng chất thải ít.

“Nuôi rắn không tốn nhiều diện tích, nhưng phải thật cẩn thận. Đây là con vật nguy hiểm, chỉ một chút sơ suất cũng có thể xảy ra tai nạn. Người nuôi phải nắm chắc kỹ thuật, có dụng cụ chuyên dụng và tuyệt đối không được chủ quan” - ông Minh chia sẻ.

Theo kinh nghiệm của người nuôi, rắn hổ mang thường bước vào mùa phối giống khoảng tháng 3 âm lịch. Mỗi con rắn cái có thể đẻ 25-30 quả trứng tùy thể trạng và điều kiện chăm sóc. Ngoài bán rắn thương phẩm, nhiều hộ tập trung nuôi đàn bố mẹ để khai thác trứng, cung cấp cho thị trường.

Nghề nuôi rắn không đòi hỏi nhiều diện tích nhưng cần vốn đầu tư chuồng trại, con giống và kinh nghiệm chăm sóc. Đặc biệt, việc phòng bệnh, giữ nhiệt độ phù hợp vào mùa Đông và bảo đảm an toàn luôn được người nuôi đặt lên hàng đầu.

Giữ nghề giữa thị trường khó khăn

Từng có những năm, nghề nuôi rắn được xem là hướng làm giàu đầy triển vọng ở vùng Bạch Lưu. Nhưng khoảng 2 năm trở lại đây, câu chuyện được nhắc đến nhiều nhất trong các gia đình không còn là mở rộng đàn hay xây thêm chuồng, mà là giá bán và đầu ra.

Những con rắn độc trở thành vật nuôi mang lại thu nhập cho gia đình anh Vũ Văn Kiên.

Theo các hộ chăn nuôi, thời điểm thị trường thuận lợi, rắn thương phẩm có giá từ 780 nghìn đến 1 triệu đồng/kg, trứng rắn được thu mua với giá 80-90 nghìn đồng/quả. Nay, giá rắn thương phẩm có thời điểm chỉ còn khoảng 340 nghìn đồng/kg, trứng rắn xuống mức 15 nghìn đồng/quả, thậm chí thấp hơn khi thị trường tiêu thụ chậm. Giá bán giảm sâu, trong khi tiền thức ăn, điện phục vụ chuồng trại và các chi phí khác vẫn phải duy trì khiến nhiều hộ gặp khó khăn. Những gia đình nuôi quy mô lớn càng chịu áp lực bởi số vốn đầu tư không nhỏ.

Anh Vũ Văn Kiên, Trưởng thôn Hồng Sen, là một trong những người gắn bó với nghề từ khá sớm. Bắt đầu nuôi rắn năm 2006, đến nay gia đình anh duy trì quy mô khoảng 2.000 con. Qua nhiều lần đầu tư, nâng cấp, số tiền dành cho hệ thống chuồng trại đã lên tới 500-600 triệu đồng. Anh Kiên kể, năm vừa qua, gia đình xuất bán được khoảng 5 tạ rắn thịt và hơn 20 nghìn quả trứng. Nếu như trước đây, với sản lượng ấy, người nuôi có thể thu được khoản tiền khá lớn thì nay hiệu quả đã khác nhiều. “Thu nhập giảm khoảng 60-70% so với những năm thuận lợi. Tính đủ chi phí, có lúc gần như chỉ lấy công làm lãi. Nghề này vốn đã nguy hiểm, bây giờ giá cả xuống thấp nên ai cũng phải cân nhắc. Nhưng đã đầu tư chuồng trại, gắn bó gần hai chục năm, đâu dễ nói bỏ là bỏ được” - anh Kiên bộc bạch.

Theo anh Kiên, riêng thôn Hồng Sen hiện có khoảng 30 hộ nuôi rắn quy mô lớn. Nhiều gia đình đã dành phần lớn vốn liếng tích lũy để đầu tư chuồng trại, con giống. Bởi vậy, khi giá bán giảm, điều khiến người dân lo nhất không chỉ là lợi nhuận trước mắt mà còn là khả năng duy trì đàn trong những năm tiếp theo.

Một trong những khó khăn lớn của nghề nuôi rắn hiện nay là đầu ra phụ thuộc nhiều vào thương lái và thị trường ngoài nước. Khi nhu cầu thu mua giảm, người nuôi gần như không có khả năng chủ động giá bán. Trong khi đó, nghề nuôi rắn phát triển ở nhiều địa phương khiến nguồn cung tăng, sức ép cạnh tranh ngày càng lớn. Dù vậy, phần lớn các hộ ở Hải Lựu vẫn cố gắng duy trì đàn giống, tiết giảm chi phí, điều chỉnh quy mô nuôi phù hợp. Một số gia đình hạn chế xuất bán rắn thịt khi giá thấp, tập trung chăm sóc đàn bố mẹ để chờ mùa sinh sản tiếp theo.

Người dân thôn Hồng Sen cho rắn ăn.

Sau hơn hai thập kỷ phát triển, nghề nuôi rắn ở vùng Bạch Lưu cũ đã hình thành đội ngũ người nuôi có kinh nghiệm, nhiều hộ xây dựng được hệ thống chuồng trại khá bài bản. Tuy nhiên, để duy trì lâu dài, người dân cần thay đổi cách tổ chức sản xuất, nhất là liên kết tìm đầu ra.

Trở lại khu chuồng nuôi của ông Minh và anh Kiên, những con rắn vẫn được chăm sóc, kiểm tra đều đặn mỗi ngày. Với những người đã gắn bó hàng chục năm, nghề nuôi rắn không chỉ là chuyện thu nhập mà còn là công sức, vốn liếng và kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm.

Giá rắn rồi có thể tăng trở lại, nhưng bao giờ và tăng đến đâu thì chẳng ai dám chắc. Điều người nuôi rắn ở Hải Lựu mong mỏi lúc này là có đầu ra ổn định để yên tâm giữ nghề. Bởi phía sau những dãy chuồng kiên cố ấy là sinh kế của hàng chục gia đình, những người đã chọn gắn bó với con rắn hổ mang trên chính mảnh đất quê hương.

Ngọc Tuấn