Giữ lửa văn hóa từ những cánh nỏ

Ở các thôn, bản miền núi phía Bắc, chiếc nỏ từng là vật dụng quen thuộc trong đời sống của đồng bào dân tộc Tày, Nùng, Thái, Mông… Không chỉ là công cụ săn bắn, bảo vệ bản làng, nỏ còn mang trong mình cả một lớp trầm tích văn hóa lâu đời. Thế nhưng, trước nhịp sống hiện đại, khi nhiều trò chơi dân gian dần bị lãng quên, bắn nỏ cũng đứng trước nguy cơ mai một.

Các thành viên chủ chốt của Câu lạc bộ bắn nỏ Minh Tân 3, phường Yên Bái

Chính từ nỗi trăn trở đó, một nhóm người dân ở tổ dân phố Minh Tân 3 đã nhen lên ý tưởng khôi phục lại môn thể thao truyền thống này. Ban đầu, chỉ có vài người trung niên và cao tuổi cùng nhau tập luyện, vừa ôn lại kỹ thuật bắn nỏ xưa, vừa truyền dạy cho lớp trẻ. Những buổi tập luyện dưới tán cây hay trên khoảng sân nhỏ đã dần thu hút thêm nhiều người tham gia.

Nhận thấy ý nghĩa tích cực của mô hình, tháng 8 năm 2025, UBND phường Yên Bái đã ban hành Quyết định số 549 thành lập Câu lạc bộ bắn nỏ tổ dân phố Minh Tân 3. Câu lạc bộ được xây dựng với điều lệ hoạt động rõ ràng gồm 8 chương, 16 điều cùng quy chế hoạt động 10 điều cụ thể đã tạo nền tảng để phong trào phát triển bài bản, bền vững.

Ông Phan Bá Sơn - Chủ nhiệm Câu lạc bộ chia sẻ: “Câu lạc bộ ra đời đã góp phần “đánh thức” một giá trị văn hóa truyền thống. Những người lớn tuổi truyền lại kinh nghiệm, kỹ thuật cho lớp trẻ, giúp các cháu hiểu hơn về nguồn cội và tự hào về bản sắc dân tộc. Nơi đây không chỉ là sân chơi thể thao mà còn giống như một không gian văn hóa thu nhỏ của cộng đồng”.

Các thành viên Câu lạc bộ bắn nỏ tổ dân phố Minh Tân 3 trao đổi kinh nghiệm, kỹ thuật bắn nỏ.

Chiều muộn, khi công việc đã tạm gác lại, sân tập của Câu lạc bộ lại rộn ràng tiếng nói cười. Từng nhóm thành viên thay nhau đứng vào vị trí, kéo căng dây nỏ, chăm chú ngắm bia. Mỗi lần bắn trúng tâm lại nhận được những tràng vỗ tay cổ vũ.

Điểm đặc biệt của Câu lạc bộ bắn nỏ Minh Tân 3 là không phân biệt lứa tuổi. Từ những cụ ông tóc đã bạc đến những thanh niên mới lớn đều có thể tham gia. Ban đầu, câu lạc bộ chỉ có 3 thành viên nòng cốt, nhưng đến nay đã phát triển lên 26 thành viên thường xuyên luyện tập.

Không chỉ người dân trong tổ dân phố, nhiều người ở các khu dân cư khác trên địa bàn phường Yên Bái và xã Trấn Yên cũng tìm đến tham gia. Nhờ sự quan tâm của tổ dân phố, câu lạc bộ được bố trí khu vực hội họp, luyện tập tương đối khang trang, đảm bảo an toàn. Bên cạnh đó, nhiều gia đình thành viên cũng tự sắp xếp khoảng sân nhỏ làm nơi tập luyện.

Ông Hoàng Văn Đạo - một thành viên lâu năm của câu lạc bộ cho biết: “Bắn nỏ không chỉ là trò chơi dân gian mà còn mang đậm giá trị văn hóa, lịch sử của các dân tộc miền núi. Ngày xưa, đây là kỹ năng quan trọng để săn bắn và bảo vệ bản làng. Người bắn nỏ giỏi thường được coi là nhanh nhẹn, tinh mắt và bản lĩnh. Vì vậy, môn này còn thể hiện phẩm chất con người: kiên trì, chính xác và mạnh mẽ”.

Ông Hoàng Văn Đạo giới thiệu về cấu tạo, nét văn hóa của chiếc nỏ đã theo ông qua rất nhiều năm, tháng.

Theo ông Đạo, trong nhiều lễ hội truyền thống của đồng bào vùng cao, bắn nỏ luôn là phần thi được mong chờ nhất. Những cuộc thi không chỉ tạo không khí vui tươi mà còn là dịp để người dân giao lưu, gắn kết cộng đồng. “Thông qua việc truyền dạy kỹ thuật bắn nỏ, lớp trẻ sẽ hiểu thêm về lịch sử, phong tục của dân tộc mình. Đó cũng là cách giữ lửa văn hóa rất hiệu quả trong xã hội hiện đại” - ông Đạo chia sẻ thêm.

Những năm gần đây, phong trào thể dục thể thao quần chúng của tỉnh Lào Cai ngày càng phát triển. Bên cạnh Câu lạc bộ bắn nỏ tổ dân phố Minh Tân 3, địa phương còn có nhiều câu lạc bộ khác như: Phong Dụ, Lục Yên, Cẩm Nhân… tạo nên mạng lưới hoạt động sôi nổi. Các câu lạc bộ thường xuyên tổ chức giao lưu, thi đấu vào dịp lễ, Tết hoặc trong khuôn khổ đại hội thể dục, thể thao của địa phương. Những cuộc thi tuy giản dị nhưng luôn thu hút đông đảo người dân và thanh thiếu niên tham gia cổ vũ.

Nhờ vậy, bắn nỏ không chỉ là môn thể thao rèn luyện sức khỏe mà còn trở thành cầu nối văn hóa giữa các cộng đồng dân cư. Những buổi tập, buổi thi đấu giúp mọi người thêm gắn bó, sẻ chia, đồng thời góp phần hạn chế tình trạng thanh thiếu niên sa vào các tệ nạn xã hội. Ở Minh Tân 3, nhiều gia đình coi việc tham gia câu lạc bộ như một thói quen sinh hoạt. Sau giờ làm, cha con, anh em cùng ra sân tập luyện, vừa giải trí vừa rèn luyện sức khỏe. Không khí ấy khiến khu dân cư thêm ấm áp và gắn kết.

Giờ luyện tập của các cung thủ Câu lạc bộ bắn nỏ tổ dân phố Minh Tân 3.

Phân tích mục tiêu và thành quả quá trình tập luyện.

Không chỉ dừng lại ở hoạt động thể thao quần chúng, mô hình câu lạc bộ bắn nỏ còn mở ra nhiều tiềm năng phát triển du lịch văn hóa. Ông Nguyễn Ngọc Hà - Phó Chủ tịch UBND phường Yên Bái cho biết: “Lào Cai là địa phương có nhiều dân tộc sinh sống với bản sắc văn hóa phong phú. Việc duy trì các câu lạc bộ bắn nỏ không chỉ góp phần bảo tồn văn hóa truyền thống mà còn có thể trở thành sản phẩm du lịch trải nghiệm. Du khách khi đến địa phương có thể thử bắn nỏ, tìm hiểu về văn hóa dân tộc và tham gia các hoạt động cộng đồng. Đây là hướng đi bền vững bởi vừa giữ gìn bản sắc văn hóa, vừa tạo thêm sinh kế cho người dân địa phương nếu được tổ chức bài bản".

Thực tế cho thấy, một số thành viên của Câu lạc bộ bắn nỏ tổ dân phố Minh Tân 3 đã tham gia các hội thi, giao lưu thể thao cấp xã, cấp huyện (cũ) và đạt được những thành tích đáng khích lệ. Điều đó càng khẳng định sức sống của môn thể thao dân gian này trong đời sống cộng đồng.

Từ một nhóm nhỏ những người yêu thích bắn nỏ, Câu lạc bộ bắn nỏ tổ dân phố Minh Tân 3 hôm nay đã trở thành điểm sáng trong phong trào thể dục thể thao quần chúng của địa phương. Ở đó, chiếc nỏ không chỉ là dụng cụ thể thao mà còn là biểu tượng của ký ức văn hóa, của tinh thần đoàn kết cộng đồng và niềm tự hào về truyền thống dân tộc.

Thành viên của câu lạc bộ đã tham gia các hội thi, giao lưu thể thao cấp xã, cấp huyện (cũ) và đạt được những thành tích đáng khích lệ.

Cuộc sống hiện đại có nhiều thay đổi, song hình ảnh những người dân say mê luyện tập bên sân bắn nỏ nhỏ bé vẫn gợi lên một thông điệp giản dị mà sâu sắc: muốn giữ gìn bản sắc văn hóa, trước hết phải bắt đầu từ chính cộng đồng.

Và từ những cánh nỏ vút bay nơi Minh Tân 3 hôm nay, một ngọn lửa văn hóa truyền thống vẫn đang được âm thầm gìn giữ và lan tỏa. Nếu tiếp tục được quan tâm, đầu tư và nhân rộng, mô hình này chắc chắn sẽ trở thành một điểm sáng tiêu biểu trong việc xây dựng đời sống văn hóa cơ sở ở các địa phương.

Trần Ngọc Sơn