Giữ lửa nghề rèn giữa lòng phố thị

Nửa thế kỷ gắn bó với nghề rèn

Nếu có dịp đi qua đường Hoàng Sào, phường Cam Đường, nhiều người dễ dàng bị thu hút bởi tiếng búa chát chúa, hay những làn khói nhẹ bay ra từ lán lò rèn của ông Nguyễn Bá Đồng. Không biển hiệu phô trương, không ánh đèn LED rực rỡ, “gia sản” của ông chỉ gói gọn trong khoảng chục mét vuông, với tâm điểm là lò than luôn rực hồng, vài chiếc đe, búa đen bóng và những thanh sắt thép ngổn ngang.

Năm nay bước sang tuổi 66, ông Đồng vẫn rất khỏe mạnh, nhanh nhẹn, với đôi cánh tay săn chắc, đây là kết quả của hơn 50 năm quai búa.

Ánh mắt ông Đồng dù đã hằn vết chân chim - dấu tích của thời gian, nhưng vẫn tinh anh mỗi khi xuống búa, hoặc kiểm tra độ sắc của công cụ do mình làm ra. Với ông Đồng, nghề rèn không chỉ là công việc, đó là định mệnh cả đời gắn bó.

“Tôi bắt đầu chạm tay vào cán búa từ năm 15 tuổi. Cái thời ấy, vùng đất mỏ Cam Đường còn gian khó lắm. Khi còn nhỏ thì tôi học lỏm, lớn lên một chút, được bố đẻ cầm tay chỉ việc, truyền cho bí quyết tôi thép sao cho sắc, luyện sắt sao cho bền. Cứ thế, cái nghiệp này vận vào thân lúc nào không hay”, ông Đồng bộc bạch.

Làm nghề rèn, theo cách nói của ông Đồng là sự “khổ sai tự nguyện”. Giữa cái nắng oi nồng của mùa hè, cùng nhiệt độ bên lò than rực hồng khiến bất kỳ ai bước vào lán đều vã mồ hôi như tắm. Thế nhưng, chưa bao giờ ông Đồng có ý định bỏ cuộc. Với ông, mỗi sản phẩm ra đời là một “đứa con tinh thần”, được nhào nặn từ sức mạnh của cơ bắp và sự tinh tế của tâm hồn.

Phía sau ông Đồng là bà Cao Thị Đĩnh, người vợ tảo tần đã đồng hành cùng ông suốt mấy mươi năm gian khổ. Trong gian lán nhỏ hầm hập hơi nóng, bà Đĩnh được ví như “làn gió mát” cho ông có thêm động lực làm việc. Bà Đĩnh chia sẻ: “Lúc rảnh thì tôi phụ ông nhóm lò, khi thì sắp xếp lại đống khí cụ, lúc lại tiếp chuyện khách hàng đến đặt dao, sửa cuốc. Thấy ông ấy vất vả, nhiều lúc cũng xót lắm. Nhưng tôi hiểu, cái nghề này là tâm huyết cả đời của ông ấy. Mình không giúp được việc nặng thì giúp việc nhẹ, cốt sao để gia đình luôn thuận hòa, vui vẻ, lò rèn luôn đỏ lửa”.

Người con trai nối nghiệp

Trong thời đại mà giới trẻ thường hướng tới những công việc nhẹ nhàng, dễ kiếm tiền thì việc anh Nguyễn Bá Nên (con trai của ông Đồng, sinh năm 1990) quyết định nối nghiệp cha là câu chuyện lạ lẫm, nhưng đầy cảm hứng.

Vợ chồng ông Đồng có 4 người con trai. Những người anh đều chọn ngả rẽ riêng, người làm công nhân, người lái xe, người theo nghề cơ khí hiện đại. Duy chỉ có anh Nên, sau nhiều năm làm đủ thứ nghề, lại quyết định quay về bên chiếc đe và lò than cũ kỹ của gia đình.

Anh Nên chia sẻ: “Tôi đi làm nhiều nơi rồi, nhưng có lẽ cái duyên với lò rèn quá lớn. Từ nhỏ, tiếng búa của bố đã nằm trong tiềm thức. Nhìn bố đổ mồ hôi để nuôi anh em khôn lớn, tôi thấy trân trọng giá trị của lao động chân tay. Hơn nữa, làm ở đây em thấy tự do. Mình tự làm chủ thời gian, tự tay tạo ra những sản phẩm thực tế cho bà con quanh vùng, cảm giác ấy thật hạnh phúc”.

Được biết, những ngày đầu mới trở lại với nghề rèn, đôi bàn tay của chàng thanh niên sinh năm 1990 phồng rộp, nhức mỏi rã rời. Có những lúc mệt quá, anh định bỏ cuộc, nhưng nhìn bóng lưng vững chãi của người cha già vẫn miệt mài bên lò lửa, anh lại thêm quyết tâm. Đến nay, anh Nên đã có thể tự mình thực hiện những công đoạn khó nhất, từ chọn thép, canh nhiệt độ cho đến kỹ thuật “tôi” bí truyền của gia đình.

Giữa nhịp sống hiện đại cùng công nghệ quảng bá sôi động thì lò rèn của gia đình ông Đồng lại đặc biệt theo cách riêng: không có bảng hiệu, không quảng cáo trên mạng xã hội, nhưng khách hàng lúc nào cũng nườm nượp. Khách đến đây không chỉ là người dân quanh phường Cam Đường, mà từ nhiều địa phương khác cũng mang con dao, cái cuốc… đến nhờ ông “tôi” lại. Sản phẩm của bố con ông Đồng, dù là vật dụng nhỏ bé như con dao gọt quả cũng đều phải làm cẩn thận, chắc chắn, đẹp mắt và có độ bền, sắc.

Ông Trần Hảo ở tổ 9, Pom Hán, phường Cam Đường - khách hàng truyền thống của ông Đồng cho biết: “Ở đây, ông Đồng làm đồ không chỉ để bán lấy tiền, mà như để khẳng định uy tín. Thép ông chọn là nhíp ô tô, bánh răng máy xúc, hoặc ống khoan… Có những con dao tôi mua của ông từ 10 năm trước, giờ mài lại vẫn sắc như mới. Nếu có hỏng hóc gì, chỉ cần mang ra đây, cha con ông sửa lại miễn phí hoặc chỉ lấy chút ít tiền công”.

Công việc vất vả, nặng nhọc, nhưng mỗi ngày hai bố con ông Đồng cũng chỉ thu về khoảng 500.000 đồng. Số tiền ấy chẳng thấm vào đâu so với những nghề nghiệp khác trong xã hội hiện đại, nhưng với họ, nụ cười hài lòng của khách hàng và hơn hết là giữ cho ánh lửa lò rèn còn đỏ mãi mới là giá trị lớn nhất.

Phường Cam Đường ngày nay đã “thay da đổi thịt”. Những tòa nhà cao tầng mọc lên, nhịp sống đô thị hóa cuốn phăng nhiều giá trị cũ. Nghề rèn thủ công vì thế cũng dần thưa thớt. Những người thợ già lần lượt buông búa, những lò rèn tắt lửa để nhường chỗ cho các cửa hàng tiện lợi hay xưởng cơ khí công nghiệp. Thế nhưng, lò rèn của ông Nguyễn Bá Đồng vẫn kiên trì đỏ lửa như một chứng nhân, điểm nhấn của nghề truyền thống giữa lòng đô thị hiện đại. Hình ảnh hai thế hệ bố và con - một già, một trẻ cùng nhịp nhàng quai búa bên ánh lửa hồng không chỉ đơn thuần là câu chuyện mưu sinh, mà còn là minh chứng sống động cho ý thức giữ gìn nghề truyền thống.

Chiều muộn, tuyến đường Hoàng Sào rực rỡ ánh đèn, xe cộ vẫn lại - qua nhộn nhịp, thảng bên tai tiếng búa từ xưởng rèn của bố con ông Đồng vẫn vang lên đều đặn. Ánh lửa từ lò than rực đỏ, soi rõ gương mặt đầy quyết tâm của hai người thợ. Họ đang không chỉ đang rèn thép, mà còn rèn giũa chính lòng kiên trì của mình để giữ lấy ngọn lửa nghề.

Nguyễn Tất Đạt - Tô Dung