Nghe đại ngàn kể chuyện... tái sinh

Từ Tân Hóa…

Nằm giữa thung lũng núi đá vôi trùng điệp, nhiều năm trước, ký ức về Tân Hóa luôn gắn với hình ảnh vùng “rốn lũ”, nơi mỗi mùa mưa bão đến lại chất chồng khó khăn, hiểm nguy. Bước ngoặt của Tân Hóa bắt đầu từ hơn một thập kỷ trước, khi doanh nghiệp du lịch Oxalis Adventure tiến hành khảo sát và khai thác các tour khám phá hệ thống hang động Tú Làn.

Cùng với việc xây dựng sản phẩm du lịch mạo hiểm đặc thù, Oxalis Adventure từng bước đưa người dân địa phương tham gia trực tiếp vào chuỗi dịch vụ như porter, đầu bếp, hướng dẫn viên, cung cấp thực phẩm và dịch vụ lưu trú. Nhiều ngôi nhà phao chống lũ được xây dựng, vừa giúp người dân thích ứng với thiên tai, vừa trở thành homestay độc đáo phục vụ du khách.

Trải qua hành trình dài với sự quan tâm, nỗ lực và cố gắng của cấp ủy, chính quyền địa phương, doanh nghiệp và người dân, bây giờ Tân Hóa được biết đến là ngôi làng du lịch thích ứng thời tiết đầu tiên ở Việt Nam, từng được Tổ chức Du lịch Thế giới vinh danh là “Làng du lịch tốt nhất thế giới năm 2023”.

Những ngôi nhà "2 in 1" ở Tân Hóa, vừa tránh lũ, vừa là homestay - Ảnh: N.M

Theo ông Hoàng Thanh Bình, Phó Chủ tịch UBND xã Kim Phú, sự phát triển của du lịch đã mang lại những thay đổi lớn cho đời sống người dân. Trước đây, sinh kế của bà con chủ yếu dựa vào nông nghiệp và chăn nuôi nhỏ lẻ, luôn đối mặt với nỗi lo mất trắng mỗi khi lũ về.

Khi du lịch hình thành, đặc biệt là mô hình du lịch thích ứng thời tiết, cơ hội mới đã mở ra. Những ngôi nhà phao vốn để tránh lũ nay trở thành homestay độc đáo cho du khách trải nghiệm cuộc sống vùng lũ. Từ chỗ tìm cách “sống chung với lũ”, người dân bắt đầu biết cách biến thiên nhiên khắc nghiệt thành lợi thế riêng. Nguồn thu nhập cũng đa dạng hơn khi nhiều người tham gia làm porter, hướng dẫn viên địa phương, đầu bếp hoặc nhân viên phục vụ tại các khu lưu trú. Một số gia đình cung cấp thực phẩm sạch cho các cơ sở du lịch, góp phần tạo đầu ra ổn định cho nông sản địa phương.

Danh hiệu “Làng du lịch tốt nhất thế giới” năm 2023 giúp Tân Hóa được biết đến rộng rãi hơn trên bản đồ du lịch quốc tế, đồng thời góp phần hoàn thiện hạ tầng địa phương. Đặc biệt bà con ngày càng ý thức rõ hơn về việc bảo vệ môi trường và gìn giữ bản sắc văn hóa. “Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã Kim Phú nhiệm kỳ 2025-2030 xác định du lịch là một trong những lĩnh vực đột phá. Tân Hóa sẽ tiếp tục hoàn thiện mô hình làng du lịch thích ứng thời tiết, đồng thời từng bước hướng tới phát triển du lịch tái sinh để du lịch không chỉ dừng lại ở việc khai thác cảnh quan mà còn gắn với mục tiêu bảo vệ môi trường, phục hồi hệ sinh thái và nâng cao chất lượng sống của cộng đồng”, ông Hoàng Thanh Bình cho biết thêm.

Những món ăn giản dị của người dân Tân Hóa góp phần níu chân du khách - Ảnh: N.M

…đến Rum Ho

Nếu Tân Hóa là ngôi làng du lịch thích ứng thời tiết, thì Rum Ho là một bản du lịch cộng đồng gắn với rừng, nơi du khách tìm về với thiên nhiên nguyên sơ và những giá trị văn hóa bản địa đặc sắc của đồng bào dân tộc Bru-Vân Kiều. Nằm trong vùng đệm của Khu dự trữ thiên nhiên Động Châu-Khe Nước Trong, Rum Ho là một trong những bản biên giới xa xôi của tỉnh, cuộc sống của người dân nơi đây vẫn gắn bó chặt chẽ với rừng núi và còn nhiều khó khăn.

Cho đến năm 2022, khi Công ty TNHH Netin triển khai đề án du lịch sinh thái dưới tán rừng tại Khu dự trữ thiên nhiên Động Châu-Khe Nước Trong, người dân Rum Ho lần đầu được tập huấn kỹ năng làm du lịch và từng bước trở thành một mắt xích trong chuỗi dịch vụ du lịch cộng đồng.

Những trải nghiệm khó quên của du khách tại bản Rum Ho - Ảnh: N.M

Cũng từ đó, bản Rum Ho xuất hiện homestay phục vụ du khách lưu trú. Hồ Thị Son là một trong hai chủ nhà đầu tiên. Chị làm quen với du lịch bằng những việc rất giản dị: Đón khách, nấu những món ăn dân dã và kể chuyện về bản làng, về cuộc sống của bà con nơi đại ngàn. Những lời khen dành cho tour du lịch, cảnh sắc thiên nhiên và sự chất phác, chu đáo của người dân địa phương… đã thắp lên trong lòng Hồ Thị Son và bà con bản Rum Ho niềm vui và những kỳ vọng mới.

Cùng với lưu trú, bà con Bru-Vân Kiều còn tham gia vào hành trình hỗ trợ du khách suốt chặng đường trải nghiệm với vai trò porter (dẫn đường vận chuyển đồ), đầu bếp, người dẫn đường… Không chỉ tạo sinh kế, tour khám phá Động Châu-Khe Nước Trong còn góp phần gìn giữ văn hóa, bảo vệ rừng và bồi đắp các giá trị tự nhiên, văn hóa, hướng tới du lịch tái sinh.

Pa Thiên-Voi Mẹp: Khám phá, gìn giữ giá trị nguyên sinh

Nằm trong vùng rừng đặc dụng Nam Quảng Trị, Pa Thiên-Voi Mẹp (xã Hướng Phùng) được ví như một “kho báu” giữa tầng mây. Với độ cao trên 1.700m, nơi đây được xem là “nóc nhà” của tỉnh. Hành trình chinh phục đỉnh núi không chỉ vượt qua những dốc cao, mà còn là trải nghiệm giữa không gian rừng nguyên sinh phủ rêu, nơi những cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi tạo nên vẻ đẹp trầm mặc, huyền bí.

Tháng 9/2025, sản phẩm du lịch sinh thái “Trekking Pa Thiên-Voi Mẹp, chinh phục nóc nhà Quảng Trị” do Ban Quản lý rừng đặc dụng Nam Quảng Trị phối hợp với Công ty TNHH Samuer tổ chức được thử nghiệm tại 3 điểm thuộc Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa với cam kết “không để lại gì ngoài những dấu chân” để bảo tồn vẻ đẹp nguyên bản của đại ngàn.

Từ Tân Hóa đến Rum Ho hay Pa Thiên-Voi Mẹp, những mô hình du lịch mới đang đặt nền móng cho du lịch tái sinh, nơi người dân là chủ thể và thiên nhiên được gìn giữ như một nguồn tài sản lâu dài. Khi mỗi hành trình vừa tạo sinh kế, vừa bảo vệ rừng và gìn giữ văn hóa bản địa, du lịch không chỉ mang lại trải nghiệm mà còn trở thành động lực tái sinh cho vùng đất và con người.

Ông Trần Xuân Cương, Giám đốc Công ty TNHH Samuer cho biết, doanh nghiệp đã ký hợp đồng với 18 lao động địa phương là đồng bào dân tộc thiểu số Bru-Vân Kiều tham gia đội hỗ trợ, đồng hành với du khách. Trong tương lai, đơn vị sẽ phối hợp với người dân tổ chức các homestay phục vụ du khách, qua đó tạo sinh kế tại chỗ, gắn du lịch với bảo vệ rừng và phát huy giá trị văn hóa bản địa.

Theo lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, yêu cầu của phát triển du lịch tại khu vực là đặt bảo tồn hệ sinh thái lên hàng đầu, ưu tiên lao động địa phương và tăng cường tập huấn kỹ năng. Đây là những giải pháp bền vững giúp người dân nâng cao thu nhập, đồng thời nâng cao ý thức bảo vệ rừng và nguồn sinh kế lâu dài.

Ngọc Mai