Giữ hương nếp Khoái Đen

Hiện nay, toàn xã Chí Đám có khoảng 30 ha trồng nếp Khoái Đen, tập trung chủ yếu tại các thôn Đoàn Kết, Minh Lạc, Đồng Tiến. Đây là giống lúa đã được người dân địa phương trồng từ lâu, song có thời điểm diện tích bị thu hẹp. Từ năm 2023, xã bắt đầu chú trọng việc khôi phục và vận động người dân mở rộng diện tích gieo trồng, đồng thời, quan tâm đến việc xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị sản phẩm.

Diện tích nếp Khoái Đen được trồng tập trung tại thôn Đoàn Kết, xã Chí Đám.

Theo người dân địa phương, giống nếp Khoái Đen có nguồn gốc từ Thái Nguyên, được đưa về trồng tại Chí Đám từ nhiều năm trước. Sở dĩ có tên gọi “Khoái Đen” là bởi vì khi sinh trưởng, thân và lá lúa có màu sẫm đặc trưng. Đây là giống lúa có thân cao, cứng, khả năng chống đổ tốt, ít sâu bệnh, đặc tính sinh trưởng phù hợp với những chân ruộng trũng và điều kiện thời tiết, nguồn nước của vụ Mùa.

Nếp Khoái Đen có chu kỳ sản xuất gắn với vụ Mùa truyền thống. Khoảng tháng 6, bà con nông dân bắt đầu cấy lúa và cho thu hoạch vào tháng 10. Trên những chân ruộng phù hợp, cây lúa phát triển khỏe, bông dài, hạt chắc, năng suất đạt gần 2 tạ/sào (tương đương khoảng 55 tạ/ha), cao hơn nhiều so với một số giống lúa mà người dân canh tác trên cùng khu vực.

Điều làm nên giá trị của nếp Khoái Đen không chỉ nằm ở khả năng thích nghi mà quan trọng hơn là chất lượng gạo. Hạt gạo có hình dáng tròn, mẩy, khi nấu thành cơm có độ dẻo, thơm đặc trưng, phù hợp để sử dụng trong các dịp lễ, Tết, làm quà biếu hoặc chế biến các món ăn truyền thống. Nhờ đó, nếp Khoái Đen được người tiêu dùng ưa chuộng, sản phẩm có đầu ra tương đối ổn định, giá bán từ 35.000 - 40.000 đồng/kg, cao hơn nhiều so với các loại gạo nếp thông thường.

Lúa nếp Khoái Đen cho bông chắc hạt, nặng trĩu khi được canh tác trên những thửa ruộng trũng ở xã Chí Đám.

Ở thôn Đoàn Kết, nếp Khoái Đen là giống lúa được nhiều hộ dân quan tâm. Bà Nguyễn Thị Thanh - Chi hội trưởng Chi hội Phụ nữ thôn là một trong những người tích cực tham gia khôi phục và duy trì giống lúa này. Gia đình bà hiện trồng gần 3 sào nếp Khoái Đen. Từ khi giống lúa được khôi phục, bà cùng các hội viên phụ nữ trong thôn từng bước mở rộng diện tích, vừa sản xuất vừa giới thiệu sản phẩm tới người tiêu dùng.

“Giống nếp Khoái Đen phù hợp với đồng ruộng của địa phương, ít sâu bệnh nên bà con đỡ vất vả trong chăm sóc. Quan trọng là gạo ngon, dẻo, thơm, bán được giá nên chúng tôi có thêm động lực để duy trì diện tích” - bà Nguyễn Thị Thanh chia sẻ.

Không chỉ gia đình bà Thanh, phong trào trồng nếp Khoái Đen đang nhân rộng trong hội viên phụ nữ thôn Đoàn Kết. Hiện nay, cả thôn có hơn 70 hội viên phụ nữ tham gia trồng giống lúa này. Từ những diện tích nhỏ lẻ ban đầu, người dân từng bước hình thành vùng sản xuất tập trung, tạo điều kiện thuận lợi cho việc liên kết, tiêu thụ và xây dựng thương hiệu sản phẩm.

Việc khôi phục giống nếp Khoái Đen cũng cho thấy hiệu quả của việc lựa chọn cây trồng phù hợp. Thay vì chỉ chú trọng năng suất, địa phương đang hướng tới phát triển những giống cây trồng có lợi thế riêng, tạo ra sản phẩm có chất lượng và giá trị kinh tế cao. Với nếp Khoái Đen, lợi thế nổi bật chính là chất lượng gạo đặc trưng cùng khả năng thích nghi với những chân ruộng trũng.

Năm 2023, sản phẩm nếp Khoái Đen của địa phương được công nhận đạt OCOP 3 sao. Đây là dấu mốc quan trọng, góp phần nâng cao giá trị và vị thế của sản phẩm trên thị trường. Từ khi được công nhận OCOP, việc sản xuất, quảng bá, tiêu thụ sản phẩm được quan tâm hơn, tạo động lực để người dân tiếp tục duy trì vùng nguyên liệu.

Sản phẩm gạo nếp Khoái Đen đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao, góp phần nâng cao giá trị và quảng bá sản phẩm đặc trưng của xã Chí Đám.

Đồng chí Cao Thị Ngọc Mai - Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Chí Đám cho biết, thời gian tới, xã tiếp tục xác định nếp Khoái Đen là một trong những sản phẩm nông nghiệp nổi bật của địa phương. Xã định hướng nâng cấp sản phẩm từ OCOP 3 sao lên OCOP 4 sao, khuyến khích người dân mở rộng diện tích canh tác thêm khoảng 10 ha; đồng thời chú trọng tổ chức sản xuất theo hướng hàng hóa, từng bước hình thành vùng nguyên liệu tập trung, nâng cao chất lượng, giá trị sản phẩm.

Đặc biệt, xã Chí Đám xác định sẽ đẩy mạnh quảng bá sản phẩm, tận dụng lợi thế của sản phẩm OCOP để mở rộng thị trường. Đồng thời, xã quan tâm đến bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc và câu chuyện về giống lúa truyền thống nhằm giúp người tiêu dùng nhận diện rõ hơn sản phẩm nếp Khoái Đen Chí Đám.

Từ một giống lúa từng đứng trước nguy cơ mai một, nếp Khoái Đen đang được hồi sinh trên những cánh đồng của Chí Đám. Vào mỗi mùa lúa, màu xanh thẫm đặc trưng của nếp Khoái Đen lại trải dài, mang theo kỳ vọng về một sản phẩm nông nghiệp có bản sắc nổi bật. Khi vùng nguyên liệu tiếp tục được mở rộng, sản xuất theo hướng hàng hóa và sản phẩm được nâng hạng OCOP, hạt gạo nếp Khoái Đen sẽ trở thành một trong những sản phẩm đặc trưng, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và làm phong phú thêm thương hiệu nông sản của xã Chí Đám.

Hoàng Hương