Giữ hồn di sản văn hóa qua những lễ hội mùa xuân

Lễ hội đua thuyền truyền thống xã Quỳnh Nhai năm 2026.

Khơi nguồn từ những lễ hội truyền thống đầu năm của đồng bào các dân tộc, những năm gần đây, nhiều địa phương trong tỉnh đã phát triển các lễ hội, nghi lễ mang giá trị văn hóa đặc sắc thành các sự kiện văn hóa – du lịch quy mô, có sức lan tỏa mạnh mẽ. Tiêu biểu phải kể đến Tuần văn hóa, thể thao và du lịch Quỳnh Nhai được duy trì gắn với Lễ hội đua thuyền truyền thống vào ngày mùng 10 tháng Giêng hằng năm; trở thành sự kiện thường niên mở đầu cho một năm mới với những hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao đặc sắc nơi vùng quê sông nước.

Ông Nguyễn Ngọc Tú, Chủ tịch UBND xã Quỳnh Nhai, cho biết: Với mong muốn kế thừa truyền thống, xã Quỳnh Nhai sau khi thực hiện sắp xếp, sáp nhập tiếp tục duy trì tổ chức Tuần văn hóa, thể thao và du lịch với quy mô cấp xã. Điểm nhấn của sự kiện chính là lễ hội đua thuyền truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa của bà con vùng sông nước. Lễ hội đua thuyền năm nay tiếp tục quy tụ các đội đua đến từ các xã trong khu vực Quỳnh Nhai và các địa phương có chung văn hóa sông nước của tỉnh Điện Biên, Lai Châu tham gia. Cùng với đó là các hoạt động bên lề, trình diễn trích đoạn các nghi lễ cổ truyền, tái hiện không gian văn hóa các dân tộc gắn với giới thiệu, quảng bá sản phẩm nông sản tiêu biểu, du lịch lòng hồ.

Nghi lễ gội đầu truyền thống của người Thái trắng vùng lòng hồ sông Đà.

Còn tại xã Pắc Ngà, mới đây, xã vừa tổ chức thành công Lễ Xên bản, Xên mường. Vốn là một nghi lễ truyền thống của đồng bào dân tộc Thái, trước đây, Xên bản, Xên mường thường được các bản tổ chức dịp đầu năm nhằm thể hiện lòng biết ơn, tưởng nhớ các vị thần linh đã khai bản, lập mường, cầu mong trời đất phù hộ cho mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu, cuộc sống bình yên, ấm no, hạnh phúc. Những năm gần đây, Lễ Xên bản, Xên mường được xã Pắc Ngà duy trì tổ chức với quy mô cấp xã theo hình thức giữ nguyên các nghi thức truyền thống và thêm phần hội với nhiều hoạt động văn hóa đặc sắc, là dịp để bà con nhân dân được gặp gỡ, giao lưu, góp phần bảo tồn văn hóa và thu hút sự quan tâm của du khách đến với vùng đất Pắc Ngà.

Ông Lường Văn Vinh, bản Nà Sài, xã Pắc Ngà, nghệ nhân chủ trì lễ Xên bản, Xên mường, phấn khởi nói: Tôi rất vui khi được xã mời tham gia phục dựng nghi lễ truyền thống của dân tộc. Càng vui hơn khi một nghi lễ vốn trước đây chỉ được đồng bào tổ chức tại bản nay được xã quan tâm tổ chức với quy mô lớn, nhiều hoạt động hay, hấp dẫn, giúp bản sắc văn hóa dân tộc được gìn giữ, phát huy, thế hệ con cháu được biết đến và tự hào.

Lễ xên bản, xên mường tại xã Pắc Ngà. Ảnh PV

Với 12 dân tộc anh em cùng sinh sống nhiều đời, Sơn La có nền văn hóa đa dạng, phong phú, nhiều lễ hội, nghi lễ truyền thống độc đáo. Đây là nền tảng để các địa phương trong tỉnh duy trì, phát huy thành các hoạt động, sự kiện gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống và quảng bá văn hóa, du lịch, nông sản bản địa. Những năm gần đây, nhiều hoạt động như ngày hội văn hóa, lễ hội được các địa phương tổ chức đã trở thành điểm hẹn văn hóa mỗi dịp đầu xuân được nhân dân và du khách mong chờ. Và trong mỗi sự kiện ấy không thể thiếu các lễ hội, nghi lễ được phục dựng, tạo điểm nhấn ấn tượng và giàu bản sắc cho một hoạt động văn hóa có sự đan xen giữa yếu tố truyền thống và hiện đại.

Điển hình phải kể đến một số ngày hội văn hóa gắn với nghi lễ truyền thống vừa được các địa phương tổ chức dịp đầu năm, như: Trình diễn, phục dựng Lễ Pang A của dân tộc La Ha tại Ngày hội văn hóa, thể thao các dân tộc xã Chiềng Lao; nghi lễ đón Tết cổ truyền tại Lễ hội Tết cổ truyền dân tộc Mông xã Chiềng Sại; phục dựng lễ Xông Sa tại Ngày hội văn hóa dân tộc Mông xã Tà Xùa; Lễ hội gội đầu của người Thái Trắng Quỳnh Nhai, Mường Chiên…

Phục dựng lễ Pang A của dân tộc La Ha, xã Chiềng Lao. Ảnh PV

Đến với các sự kiện, lễ hội mùa xuân, điều khiến du khách ấn tượng và thích thú nhất là được hòa mình vào không gian văn hóa các dân tộc được tái hiện sinh động, đặc sắc, trải nghiệm văn hóa cộng đồng sôi động, ẩm thực hấp dẫn, các trò chơi dân gian thú vị. Đặc biệt, các gian hàng giới thiệu sản phẩm OCOP, nông sản địa phương, sản phẩm lưu niệm du lịch… luôn là nơi thu hút nhân dân và du khách đến tham quan, mua sắm. Đây chính là mô hình “lễ hội gắn liền với phát triển kinh tế”, nơi văn hóa trở thành đòn bẩy cho du lịch và nông nghiệp phát triển.

Ẩm thực đặc sắc tại Lễ hội hoa ban Chiềng Khoa (nay là xã Tô Múa).

Chia sẻ cảm nhận khi đến với Tuần văn hóa, thể thao và du lịch xã Quỳnh Nhai, chị Lò Thị Tình, du khách đến từ tỉnh Điện Biên, nói: Tôi rất ấn tượng với không khí ngày hội đông vui và mang đậm bản sắc văn hóa vùng sông nước Quỳnh Nhai. Đến đây, chúng tôi được tham quan, trải nghiệm nhiều hoạt động thú vị và được lựa chọn, mua sắm nhiều sản phẩm đặc sản của địa phương về làm quà cho gia đình.

Lễ hội xuân vẫn đang được nhiều địa phương trong tỉnh lên kế hoạch tổ chức gắn với bản sắc văn hóa bản địa, hứa hẹn mang đến nhiều trải nghiệm hấp dẫn cho nhân dân và du khách trong thời gian tới, như Ngày hội hoa sơn tra xã Ngọc Chiến, Lễ hội Đền Hang Miếng xã Song Khủa, Lễ hội Hoa ban... Với sự quan tâm, định hướng của tỉnh, lễ hội xuân đang được các địa phương tổ chức với sự chuẩn bị bài bản, phát huy giá trị truyền thống, mang đến không gian ngày hội vui tươi, ý nghĩa, gắn kết giữa truyền thống và hiện đại, giữa bảo tồn văn hóa với phát triển kinh tế, góp phần quảng bá hình ảnh quê hương và thúc đẩy du lịch bền vững.

Tặng Đào