Giữ hồn biển qua nhịp hò bá trạo

Hò bá trạo từ lâu đã gắn liền với lễ hội Cầu ngư - tín ngưỡng thờ Ông Nam Hải của ngư dân vùng biển. Tại làng biển Trường Đông (phường Nam Nha Trang), mỗi mùa lễ hội, những đoàn rước với tiếng hò vang dội, nhịp chèo uyển chuyển, sắc màu trang phục truyền thống luôn thu hút sự hòa mình của đông đảo người dân và du khách. Đó không chỉ là một nghi thức, mà còn là biểu tượng tinh thần, nơi gửi gắm niềm tin về một mùa biển bình yên, tôm cá đầy khoang.

Hò bá trạo tại lễ hội Cầu ngư phường Nam Nha Trang.

Năm nay, nét văn hóa ấy đang được trao truyền qua gần 20 bạn trẻ, phần lớn là học sinh sinh sống trên địa bàn phường. Trong không gian tập luyện giản dị, từng động tác tay, bước chân, nhịp chèo được hướng dẫn tỉ mỉ. Từ những bỡ ngỡ ban đầu, các em dần thể hiện được thần thái của người “chèo công” trong đội hình bá trạo. Những bộ trang phục truyền thống khoác lên người các em càng làm nổi bật vẻ đẹp của một loại hình diễn xướng dân gian đậm chất biển.

Lớp tập hát hò bá trạo của phường Nam Nha Trang.

Em Mai Nguyên Khôi, học sinh lớp 9 hào hứng: “Hò bá trạo là nét văn hóa rất đặc sắc của phường Nam Nha Trang. Em tham gia vì yêu thích và muốn tìm hiểu sâu hơn về văn hóa địa phương. Với em, các động tác không khó lắm, chỉ có những lời hát là phức tạp hơn một chút”. Không chỉ học để biểu diễn, với Khôi, việc tham gia lớp học còn là cách để lan tỏa giá trị truyền thống. Em muốn nối tiếp điệu hò bá trạo để có thể quảng bá đến mọi người, góp phần phát triển nét văn hóa của địa phương.

Em Nguyên Khôi (giữa) trong đội hình biểu diễn tiết mục hò bá trạo.

Em Vũ Hoàng Trúc Linh, học sinh lớp 5 cũng háo hức: “Em có xem hò bá trạo trên mạng và rất thích nên xin mẹ tham gia lớp học. Em sẽ giới thiệu với các bạn để cùng đến học, để sau này giữ được nét văn hóa này”. Rồi Linh tự tin cất lên một câu hát vừa học được: “Hò khoan, hớ khoan…” - câu hò mộc mạc nhưng đủ để thấy mầm sống của di sản đang được nhen lên từ chính những thế hệ nhỏ tuổi.

Các em học sinh ở phường Nam Nha Trang háo hức tập luyện.

Đằng sau những bước tiến nhanh của lớp trẻ là sự tận tâm của những người “giữ lửa”. Ông Nguyễn Văn Hảo - người được xem như một “nghệ nhân dân gian” của làng Trường Đông - đã có hàng chục năm gắn bó với hò bá trạo, từ khi còn là một thanh niên theo các đoàn rước. Nay ở tuổi xế chiều, ông lại tiếp tục đứng lớp, truyền dạy từng câu hò, từng nhịp chèo cho lớp trẻ.

Ông Nguyễn Văn Hảo (bên trái) chỉ dạy cách hát cho các em.

Ông Hảo chia sẻ: “Tục thờ cúng Ông Nam Hải ở làng biển có hàng trăm năm rồi. Từ trước đến giờ, các cháu chỉ biết xem thôi, bây giờ mình dựng lại để chỉ rõ hơn cho các cháu, từ đó gìn giữ nét văn hóa của ông bà ngày xưa. Mới tập mấy đêm thôi, thấy các cháu tiếp thu rất nhanh, tôi rất mừng”. Ánh mắt ông Hảo không chỉ ánh lên niềm vui, mà còn là sự yên lòng khi di sản quê hương đang có người tiếp nối.

Ông Nguyễn Văn Hảo tham gia tiết mục hò bá trạo cùng các em.

Cùng với ông Hảo, nhiều người am hiểu diễn xướng dân gian tại địa phương cũng tham gia truyền dạy hò bá trạo cho các em. Ông Trương Ngọc Long cho biết: “Chúng tôi hướng đến việc truyền dạy để các bạn trẻ tiếp tục kế thừa. Khó khăn lớn nhất là việc học của các em nên chúng tôi tổ chức vào cuối tuần và nhận được sự đồng thuận rất lớn từ phụ huynh. Nhiều phụ huynh rất vui khi thấy con em mình về nhà có thể hát được những câu hò truyền thống. Không chỉ là một lớp học, đây còn là không gian kết nối cộng đồng. Trong thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục mở rộng lớp, tập trung vào học sinh, thiếu nhi và những bạn trẻ có đam mê để truyền dạy loại hình diễn xướng dân gian này một cách bài bản hơn”.

Ông Trương Ngọc Long hướng dẫn những động tác trong tiết mục hò bá trạo.

Những nhịp hò hôm nay không chỉ để chuẩn bị cho một sự kiện văn hóa cấp tỉnh, mà còn là bước khởi đầu cho hành trình dài gìn giữ di sản. Khi những đôi tay trẻ tiếp tục nhịp chèo của cha ông, hò bá trạo sẽ không chỉ vang lên trong lễ hội, mà còn sống mãi trong đời sống tinh thần của người dân vùng biển.

Phường Nam Nha Trang gấp rút luyện tập tiết mục để tham gia Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam tỉnh Khánh Hòa 2026.

Giữa nhịp sống hiện đại, tiếng hò ấy vẫn vang lên như một sợi dây nối quá khứ với hiện tại, để hồn biển Khánh Hòa được gìn giữ và lan tỏa qua từng thế hệ.

THÁI NGỌC HUY