Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa vùng đồng bào dân tộc thiểu số

Những năm gần đây, công tác bảo tồn văn hóa truyền thống của đồng bào DTTS trên địa bàn tỉnh được triển khai đồng bộ thông qua nhiều chương trình, đề án và chính sách hỗ trợ. Nổi bật là việc thực hiện Dự án 6 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi. Thông qua chương trình này, nhiều giá trị văn hóa truyền thống có nguy cơ mai một đã được nghiên cứu, phục hồi, gìn giữ và lan tỏa trong cộng đồng.

Lễ hội Gầu Tào - lễ hội lớn nhất của người Mông, xã Pà Cò được duy trì thường xuyên, góp phần bảo tồn “hồn cốt” văn hóa bản địa.

Sau sáp nhập, xã Pà Cò hiện có hơn 11.500 nhân khẩu sinh sống tại 18 thôn, xóm, trong đó người Mông chiếm khoảng 65% dân số. Những năm qua, cấp ủy, chính quyền địa phương xác định rõ định hướng phát triển bền vững dựa trên nền tảng bảo tồn bản sắc văn hóa gắn với phát triển kinh tế, tạo sinh kế ổn định cho người dân vùng cao. Các giá trị văn hóa đặc sắc của người Mông ở Pà Cò được giữ gìn và phát huy hiệu quả. Nhiều nghề thủ công truyền thống như dệt thổ cẩm, vẽ sáp ong, nhuộm chàm được khôi phục, không chỉ phục vụ sinh hoạt mà còn trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng.

Các lễ hội, nghi lễ truyền thống, tiêu biểu là Lễ hội Gầu Tào - lễ hội lớn nhất của người Mông được duy trì thường xuyên, góp phần bảo tồn “hồn cốt” văn hóa bản địa. Bên cạnh đó, các trò chơi dân gian như bắn nỏ, đẩy gậy, múa khèn, thổi khèn, ném pao cũng được tổ chức trong các dịp lễ, tết và sự kiện văn hóa, tạo không gian sinh hoạt cộng đồng lành mạnh, thu hút du khách.

Đồng chí Sùng A Chênh - Bí thư Đảng ủy xã Pà Cò cho biết: Thông qua phát triển kinh tế gắn với du lịch, chính quyền địa phương đã lồng ghép hiệu quả công tác tuyên truyền, vận động người dân xóa bỏ các hủ tục, xây dựng nếp sống văn minh. Nhiều mô hình phát triển kinh tế như nuôi gà đen, lợn đen, trồng cam, chè shan tuyết được triển khai hiệu quả, góp phần giảm nghèo bền vững. Nhiều hộ gia đình đã mở homestay đón khách, đồng thời duy trì nghề dệt thổ cẩm và các lễ hội truyền thống của người Mông. Nhờ đó, đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được cải thiện.

Không chỉ có xã Pà Cò, những năm qua, các xã có đồng bào DTTS trên địa bàn tỉnh đều nhận được sự quan tâm, đầu tư của các cấp, ngành. Trong đó, ngành Văn hóa tỉnh cũng triển khai nhiều dự án nghiên cứu, phục dựng các loại hình di sản phi vật thể đặc sắc. Tiêu biểu như nghề dệt thổ cẩm của người Mường ở Tân Sơn, diễn xướng Chàm Thau tại Thanh Sơn hay kỹ thuật nhuộm chàm và in sáp ong của người Dao Tiền... Những hoạt động này không chỉ góp phần khôi phục nghề truyền thống mà còn tạo thêm sinh kế cho người dân, từng bước đưa di sản văn hóa trở thành nguồn lực phát triển kinh tế.

Lớp truyền dạy nghề dệt thổ cẩm dân tộc Mường được Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch mở tại xã Tân Lạc.

Cùng với việc phục hồi di sản, tỉnh đặc biệt chú trọng công tác truyền dạy và bồi dưỡng nguồn lực văn hóa trong cộng đồng. Từ năm 2021 đến nay, nhiều lớp tập huấn, truyền dạy văn hóa dân gian đã được tổ chức tại các huyện Thanh Sơn, Tân Sơn, Yên Lập, Thanh Thủy và Đoan Hùng... Các lớp truyền dạy hát, múa, chiêng Mường, hát Soọng cô của người Sán Dìu hay nghề dệt thổ cẩm đã thu hút đông đảo nghệ nhân và thanh niên tham gia, góp phần gìn giữ vốn văn hóa truyền thống.

Bên cạnh đó, nhiều mô hình sinh hoạt văn hóa cộng đồng được xây dựng tại các thôn, bản vùng cao. Nhiều câu lạc bộ văn hóa dân gian, đội văn nghệ truyền thống, câu lạc bộ chiêng Mường được thành lập và duy trì hoạt động hiệu quả. Đây không chỉ là nơi người dân gặp gỡ, luyện tập mà còn là không gian trao truyền các giá trị văn hóa truyền thống giữa các thế hệ, góp phần củng cố khối đoàn kết cộng đồng và làm phong phú đời sống tinh thần của đồng bào.

Không chỉ dừng lại ở một số địa phương, công tác bảo tồn văn hóa DTTS ở Phú Thọ như Long Cốc, Thung Nai hay các bản du lịch ven hồ Hòa Bình đang trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước. Mỗi năm, các điểm đến này đón trên 1,5 triệu lượt khách, góp phần quảng bá văn hóa bản địa, đồng thời tạo việc làm và thu nhập ổn định cho người dân.

Bên cạnh những kết quả tích cực, công tác bảo tồn văn hóa DTTS vẫn còn không ít khó khăn. Một số loại hình di sản có nguy cơ mai một do nhiều nghệ nhân tuổi cao, trong khi lớp trẻ ít có điều kiện tiếp cận. Nguồn kinh phí dành cho hoạt động bảo tồn còn hạn chế; cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch ở một số vùng cao chưa đồng bộ.

Tuy vậy, với quyết tâm của chính quyền và sự chung tay của cộng đồng, nhiều giá trị văn hóa truyền thống vẫn đang được gìn giữ và phát huy. Trong giai đoạn phát triển mới, Phú Thọ xác định văn hóa các DTTS là nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển bền vững. Thông qua việc bảo tồn di sản gắn với phát triển du lịch và sinh kế cộng đồng, bản sắc văn hóa truyền thống không chỉ được gìn giữ mà còn tỏa sáng trong đời sống hiện đại, góp phần làm giàu thêm bản sắc văn hóa vùng Đất Tổ và tạo động lực cho sự phát triển bền vững của địa phương.

Hương Lan