Giữ gìn nghề đan lát gắn với phát triển du lịch nơi vùng biên

Duy trì bản sắc

Không để nghề đan lát của người Vân Kiều, Pa Kô bị mai một, năm 2021, UBND thị trấn Lao Bảo (nay là xã Lao Bảo) đã ra mắt Tổ đan lát thủ công Ka Tăng-Khe Đá với 29 thành viên nhằm vừa giữ lại bản sắc văn hóa, vừa tạo việc làm, giúp người dân tộc thiểu số tăng thêm thu nhập.

Từng chỉ là nghề phụ tranh thủ lúc nông nhàn, nay bà con Hà Lệt đã dần biến chổi đót thành nghề chính - Ảnh: K.S

Tại đây, các thành viên không chỉ đan các sản phẩm truyền thống mà còn linh hoạt làm thêm các loại giỏ bằng sợi nhựa để thích nghi với nhu cầu thị trường và tăng thêm nguồn thu. Nếu cần mẫn, mỗi thành viên có thu nhập từ 3-3,5 triệu đồng/tháng. Riêng với sản phẩm giỏ nhựa, bà con có thể tăng thêm thu nhập từ 80-150 nghìn đồng/ngày.

Bà Hồ Thị Cương ở thôn Khe Đá, một nghệ nhân có nhiều năm kinh nghiệm đan lát, trăn trở: “Các sản phẩm đan lát của tôi chủ yếu bán tại nhà. Tôi mong muốn chính quyền địa phương quan tâm hỗ trợ quảng bá sản phẩm của chúng tôi rộng rãi hơn nữa. Tôi sẵn sàng tham gia các lớp truyền dạy nghề đan lát cho những ai yêu thích để cùng nhau giữ gìn nghề truyền thống”.

Chính quyền xã Lao Bảo thường xuyên thăm hỏi, động viên người dân giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc - Ảnh: K.S

Tại thôn Hà Lệt, nơi có 100% dân số là người Vân Kiều, nghề đan lát vẫn đang được duy trì và phát triển tốt. Điểm đáng quý nhất ở đây chính là tinh thần tự giác và lòng yêu nghề của mỗi người dân. Dù vật dụng công nghiệp tràn lan trên thị trường, người dân thôn Hà Lệt vẫn duy trì thói quen sử dụng các sản phẩm tự tay mình đan lát như chổi đót, gùi, mâm cơm mây tre hay típ đựng cơm.

Nghề làm chổi đót ở thôn Hà Lệt vừa giữ được nét truyền thống, vừa đáp ứng thị hiếu khách hàng. Những chiếc chổi đót đan bằng sợi mây rừng hay đơn giản là bán đót tươi cũng mang lại nguồn thu nhập từ 200-300 nghìn đồng/ngày/người vào vụ mùa.

Kế thừa những kết quả tích cực từ mô hình Tổ đan lát thủ công Ka Tăng - Khe Đá và mô hình đan chổi đót ở Hà Lệt, chính quyền xã Lao Bảo tiếp tục giúp người dân chuyển đổi từ sản xuất tự phát sang tổ chức có kế hoạch, vừa giữ nghề truyền thống, vừa linh hoạt làm thêm các sản phẩm mới bằng vật liệu nhựa phù hợp nhu cầu thị trường để nâng cao thu nhập. Đồng thời, đẩy mạnh việc tận dụng uy tín của các già làng, nghệ nhân có kinh nghiệm tại các thôn, bản để giáo dục lòng yêu nghề và tinh thần trách nhiệm cho thế hệ trẻ.

Chị Hồ Thị Mơ, ở thôn Hà Lệt, phấn khởi nói: “Nhờ làm nghề chổi đót mà gia đình tôi và bà con trong thôn có nguồn thu nhập đáng kể vào những lúc nông nhàn. Vì thế, tôi sẽ quyết tâm gìn giữ và góp phần phát triển nghề cha ông để lại”.

Anh Hồ Năng, Trưởng thôn Hà Lệt luôn động viên, khích lệ bà con rằng việc giữ nghề đan lát không chỉ để có thêm thu nhập mà còn là cách để giữ lấy nghề truyền thống của người Vân Kiều mình.

“Người dân nơi đây luôn khuyến khích nhau sử dụng vật dụng tự đan từ mây tre. Sản phẩm làm ra vừa đẹp, vừa bền nên nhiều khách hàng tìm đến tận nơi đặt mua, giúp cải thiện đời sống rõ rệt”, anh Hồ Năng cho hay.

Chính ý thức tự giác và lòng yêu nghề của mỗi gia đình đã tạo nên phong trào thi đua sản xuất sôi nổi khắp thôn. Người dân không chỉ xem đan lát là sinh kế mà còn gửi gắm vào đó niềm tự hào dân tộc, quyết tâm không để những giá trị tốt đẹp của cha ông bị lu mờ trước sự thay đổi của đời sống hiện đại.

Hướng đi mới cho nghề đan lát

Gắn bảo tồn nghề truyền thống với phát triển du lịch cộng đồng được xem là hướng đi bền vững hiện nay. Chính vì vậy, xã Lao Bảo đang xây dựng kế hoạch bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa để đẩy mạnh phát triển du lịch, góp phần phát triển kinh tế-xã hội ở địa phương.

Bà con làm nghề đan lát ở Lao Bảo luôn bày vẻ nhau cách cải tiến mẫu mã để sản phẩm vừa giữ được nét truyền thống, vừa bền đẹp - Ảnh: K.S

Việc xây dựng các làng nghề truyền thống gắn với trải nghiệm du lịch sẽ giúp du khách không chỉ đến xem mà còn được tham gia vào quy trình sản xuất, hiểu thêm về giá trị văn hóa của mỗi sản phẩm đan lát ở địa phương.

Phó Chủ tịch UBND xã Lao Bảo Nguyễn Thị Thanh Nga cho biết: “Nghề đan lát của đồng bào Vân Kiều, Pa Kô ở Lao Bảo có từ lâu đời. Để phát huy nghề truyền thống, chính quyền địa phương phối hợp mở các lớp dạy nghề đan lát , mời các nghệ nhân truyền dạy cho thế hệ trẻ, nhất là đối với học sinh. Đồng thời xây dựng các kênh quảng bá sản phẩm; hình thành các điểm làng nghề đan lát nhằm thu hút du khách đến tham quan. Qua đó, giúp người trẻ và du khách biết được nhiều hơn sản phẩm đan lát cũng như nét văn hóa đặc sắc của người Vân Kiều-Pa Kô, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và giúp bà con sống được bằng nghề truyền thống”.

Giữ lấy nghề đan lát cũng chính là giữ lấy cái gốc của bản làng, giữ cho nếp sống đặc sắc của người Vân Kiều, Pa Kô không bị phai nhạt theo thời gian. Hy vọng rằng, với sự hỗ trợ kịp thời của chính quyền trong việc truyền dạy nghề và kết nối đầu ra cho sản phẩm, nghề đan lát truyền thống sẽ tiếp tục được gìn giữ và phát triển bền vững.

Kô Kăn Sương