'Sân khấu là nơi tôi dựng nên thế giới riêng cho trẻ em'

Báo Văn Hóa đã có cuộc trò chuyện với NSƯT Lê Ánh Tuyết để lắng nghe những chia sẻ về hành trình từ một nghệ sĩ biểu diễn đến vai trò đạo diễn, cũng như câu chuyện của một người phụ nữ “cầm trịch” sân khấu.

Với vai trò là người vợ, người mẹ, NSƯT Lê Ánh Tuyết luôn mong muốn xây dựng những tác phẩm sân khấu hướng tới trẻ em

PV. Tốt nghiệp chuyên ngành Thanh nhạc của Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội, tưởng chừng chị sẽ gắn bó lâu dài với con đường biểu diễn. Vậy đâu là bước ngoặt khiến chị rẽ hướng sang làm đạo diễn sân khấu?

Đạo diễn, NSƯT Lê Ánh Tuyết: Con đường trở thành đạo diễn của tôi bắt đầu từ khát khao thử thách bản thân. Khi còn là nghệ sĩ biểu diễn tại Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam, tôi quen với việc đứng trên sân khấu để cất tiếng hát và truyền tải cảm xúc. Nhưng càng gắn bó với nghệ thuật, tôi càng muốn đi sâu hơn: không chỉ biểu diễn mà còn được tham gia tạo dựng toàn bộ thế giới sân khấu, từ không gian, câu chuyện đến trải nghiệm dành cho khán giả.

Năm 2015, tôi quyết định đăng ký học lớp Đạo diễn sân khấu tại Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội. Đó là quãng thời gian nhiều áp lực nhưng cũng mở ra cho tôi những cánh cửa mới. May mắn là vở tốt nghiệp Trại hoa vàngsau đó đã được Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam đầu tư dàn dựng và biểu diễn chính thức.

Chính từ dấu mốc ấy, tôi nhận ra đạo diễn không chỉ là một nghề, mà là nơi tôi có thể phát huy trí tưởng tượng, dẫn dắt câu chuyện và chịu trách nhiệm với mỗi thế giới sân khấu mình tạo ra.

Đạo diễn sân khấu vốn được xem là công việc nhiều áp lực và thường được xem phù hợp với nam giới. Với tư cách một nữ đạo diễn, chị đã trải qua những thử thách nào trên hành trình theo đuổi nghề và những trải nghiệm ấy mang lại cho chị điều gì?

- Đạo diễn là công việc đòi hỏi bản lĩnh, sự quyết đoán và khả năng bao quát toàn bộ quá trình sáng tạo của một tác phẩm. Là phụ nữ, đôi khi tôi phải nỗ lực nhiều hơn để khẳng định năng lực của mình, đặc biệt khi làm việc và chỉ đạo nhiều đồng nghiệp nam.

Có những lúc tôi phải thật mạnh mẽ: cùng ê-kíp làm việc đến khuya, đưa ra những quyết định cuối cùng và chịu trách nhiệm với từng khâu, từ tập luyện đến dàn dựng sân khấu.

Những trải nghiệm ấy giúp tôi hiểu rằng nghề đạo diễn không dành cho sự e dè, mà đòi hỏi cả trí tuệ, sự bền bỉ và tinh thần dấn thân. Đạo diễn cũng là người phải học hỏi mỗi ngày, bởi công việc này liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau.

Đạo diễn sân khấu luôn phải bao quát toàn bộ quá trình sáng tạo của một vở diễn, từ ý tưởng kịch bản, dàn dựng, diễn xuất của nghệ sĩ đến không gian sân khấu, âm nhạc và ánh sáng....

Trước đây, tôi từng học chuyên ngành Báo chí tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, nên nền tảng đó giúp tôi biết cách khai thác và chắt lọc thông tin, nhìn nhận vấn đề một cách bao quát hơn khi xây dựng tác phẩm.

Bên cạnh đó, tôi cũng học được cách lắng nghe và tôn trọng ý tưởng của tập thể. Dù đạo diễn là người định hình tổng thể vở diễn, tôi luôn cố gắng tạo không gian sáng tạo cho các nghệ sĩ, để họ được thỏa sức khám phá nhân vật của mình trong khuôn khổ chung.

Khi mỗi cá nhân đều được phát huy thế mạnh, tác phẩm không chỉ mang dấu ấn của đạo diễn mà còn là kết tinh của sự cộng hưởng sáng tạo từ cả tập thể.

Với lịch làm việc dày đặc và đặc thù không có giờ giấc cố định của nghề đạo diễn, chị làm thế nào để giữ được sự cân bằng giữa công việc sáng tạo và cuộc sống gia đình?

- Đạo diễn là nghề gần như “không có giờ giấc”. Công việc có thể bắt đầu từ sáng sớm và kéo dài đến khuya, từ tập luyện, thị phạm cho diễn viên đến xử lý hàng loạt chi tiết của sân khấu. Vì vậy, tôi luôn cảm thấy mình rất may mắn khi có gia đình thấu hiểu và ủng hộ. Chồng và các con luôn thông cảm cho quãng thời gian dài tôi dành trọn cho công việc.

Ngay từ khi quyết định theo đuổi con đường đạo diễn, tôi đã trao đổi thẳng thắn với chồng rằng nghề này đòi hỏi rất nhiều thời gian và cần sự chia sẻ từ gia đình. Thật hạnh phúc khi anh và các con luôn tôn trọng đam mê của tôi, sẵn sàng hỗ trợ những việc trong nhà khi tôi bận rộn với sân khấu.

Tôi cũng cố gắng sắp xếp công việc một cách khoa học, dành những khoảng thời gian nghỉ ngơi hoặc cuối tuần để ở bên gia đình. Khi bước ra khỏi sân khấu, tôi trở về đúng vai trò của mình – một người vợ, người mẹ, chăm sóc và vun đắp tổ ấm. Với tôi, chính sự thấu hiểu và đồng hành của gia đình là điểm tựa để có thể yên tâm theo đuổi đam mê nghệ thuật.

Để theo đuổi con đường đạo diễn lâu dài, sự ủng hộ từ gia đình là điều kiện tiên quyết. Nếu không có một hậu phương đủ thấu hiểu tính chất đặc thù của công việc, người phụ nữ rất dễ rơi vào trạng thái giằng xé giữa trách nhiệm và đam mê.

Đạo diễn, NSƯT Lê Ánh Tuyết

Tên tuổi của chị gắn liền với nhiều vở nhạc kịch dành cho thiếu nhi như“Trại hoa vàng”, “Khát vọng đỏ”, “Bầy chim thiên nga”, “Không gia đình”, “Rồi tôi sẽ lớn”, “Giấc mơ của Bờm”, “Bữa tiệc của Elsa”… Khi dàn dựng nhạc kịch cho trẻ em, chị mong muốn gửi gắm những thông điệp và giá trị gì đến khán giả nhỏ tuổi?

- Trẻ em là đối tượng khán giả đặc biệt của sân khấu. Khi xem nghệ thuật, các em có thể bắt gặp chính những câu chuyện quen thuộc trong cuộc sống hoặc trong trang sách được tái hiện trên sân khấu. Từ đó, các em có thêm những trải nghiệm, suy ngẫm và cách nhìn nhận về thế giới xung quanh.

Với tôi, vai trò của một người mẹ cũng ảnh hưởng rất nhiều đến định hướng sáng tạo. Là đạo diễn các vở nhạc kịch tại Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam, tôi luôn mong muốn xây dựng những tác phẩm dành cho thiếu nhi và thanh thiếu niên vừa giàu giá trị thẩm mỹ, vừa chứa đựng chiều sâu tư tưởng. Các vở nhạc kịch không chỉ dừng lại ở yếu tố giải trí mà còn gửi gắm thông điệp về tình yêu thương, sự trưởng thành và trách nhiệm.

Tôi luôn tin rằng nghệ thuật dành cho trẻ em không thể làm một cách đơn giản hay dễ dãi. Dù các em chưa có nhiều vốn sống, nhưng lại rất nhạy cảm với cái đẹp và những cảm xúc chân thành. Vì vậy, mỗi tác phẩm đều cần được đầu tư chỉn chu, để vừa nuôi dưỡng tâm hồn, vừa góp phần hình thành những giá trị tốt đẹp cho các em.

Bên cạnh sân khấu dành cho trẻ em, chị có thể chia sẻ thêm về những dự án, chương trình nghệ thuật gắn với du lịch và trải nghiệm văn hóa mà chị đã thực hiện?

- Bên cạnh sân khấu thiếu nhi, tôi cũng tham gia và thực hiện nhiều dự án nghệ thuật ở các lĩnh vực khác, trong đó có những chương trình gắn với du lịch và trải nghiệm văn hóa, tiêu biểu như: show thực cảnh Chuyện phố Hàng tại ngôi nhà di sản 87 Mã Mây (Hà Nội), show rock Tinh thần đá trên cao nguyên đá Hà Giang,…

Qua đó, góp phần tạo thêm những điểm đến văn hóa, nghệ thuật cho du khách.

Theo tôi, nghệ thuật có khả năng kể những câu chuyện về vùng đất, con người và lịch sử theo cách riêng. Khi được đặt trong không gian di sản hoặc cảnh quan đặc trưng, các chương trình biểu diễn không chỉ mang lại trải nghiệm mới cho khán giả mà còn giúp du khách hiểu sâu hơn về văn hóa địa phương.

Đây cũng là một hướng đi tiềm năng để nghệ thuật đồng hành cùng du lịch, góp phần quảng bá hình ảnh điểm đến và làm phong phú đời sống văn hóa cộng đồng.

Chị muốn gửi gắm thông điệp gì tới những phụ nữ trẻ đang lựa chọn con đường sáng tạo nghệ thuật, đặc biệt trong lĩnh vực đạo diễn sân khấu?

- Tôi muốn nhắn nhủ rằng con đường nghệ thuật chưa bao giờ dễ dàng, nhưng phụ nữ hoàn toàn có thể đứng vững và tỏa sáng nếu đủ đam mê và bản lĩnh. Hãy dám mơ ước, dám thử thách bản thân và kiên định với lựa chọn của mình.

Nghề đạo diễn đòi hỏi sự quyết đoán, sức bền và trách nhiệm rất lớn, nhưng đồng thời cũng mở ra cơ hội được tạo nên những không gian nghệ thuật riêng, nơi cảm xúc của người nghệ sĩ có thể chạm tới trái tim khán giả. Mỗi khó khăn trên hành trình ấy đều là một bài học và mỗi tác phẩm mình dàn dựng sẽ trở thành dấu ấn riêng.

Đó không chỉ khẳng định năng lực nghề nghiệp mà còn cho thấy bản lĩnh và giá trị của người phụ nữ trong nghệ thuật.

THANH MAI - MỸ TRANG