Giữ chân người lao động - Bài toán sống còn của doanh nghiệp

Khi tuyển dụng cũng phải cạnh tranh

Sáng đầu tuần, trước cổng Công ty TNHH Haesung Vina (KCN Khai Quang), dòng người nối nhau bước vào ca làm việc đầu tiên trong ngày. Cách cổng bảo vệ chỉ vài bước chân, tấm biển tuyển dụng nổi bật với những dòng chữ màu đỏ: “Tuyển gấp 200 công nhân chính thức”.

Những tấm biển thông báo tuyển lao động thường xuyên xuất hiện trước nhiều khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh.

Cách đấy không xa, sát cổng Công ty TNHH Partron Vina là tấm pano dài rộng thông báo tuyển công nhân với nhiều ưu đãi lớn như thưởng công nhân mới lên tới 6 triệu đồng, hỗ trợ đi lại 1 triệu đồng... Thỉnh thoảng có người dừng xe, lấy điện thoại chụp lại thông tin. Một vài lao động vừa tan ca cũng ghé mắt đọc, trao đổi với nhau vài câu rồi vội vã lên xe.

Những tấm biển như vậy đã trở thành hình ảnh quen thuộc trước nhiều khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh. Nếu chỉ nhìn lướt qua, người ta dễ nghĩ đây đơn thuần là lời mời gọi tuyển dụng của doanh nghiệp. Nhưng đằng sau những dòng chữ ấy là một câu chuyện khác đang diễn ra âm thầm. Đó là cuộc cạnh tranh để giữ chân người lao động, ngày càng quyết liệt khi sản xuất công nghiệp phát triển, yêu cầu về nhân lực ngày càng cao và người lao động có nhiều lựa chọn hơn trước.

Nguyễn Đức Mạnh, 24 tuổi, quê ở xã Tam Dương, làm việc tại Công ty TNHH Exedy Việt Nam (KCN Khai Quang) được gần 3 năm. Mạnh kể, thời điểm mới vào làm, điều anh quan tâm nhất là mức lương. Nhưng sau vài năm, điều khiến anh tiếp tục gắn bó lại là những yếu tố khác. “Thu nhập ở nhiều doanh nghiệp không chênh lệch quá nhiều. Điều mình quan tâm là môi trường làm việc có ổn định không, quản lý có tạo điều kiện không, có xe đưa đón, bữa ăn tốt, có cơ hội học thêm để tăng thu nhập hay không. Nếu chỉ hơn nhau vài trăm nghìn đồng thì chưa chắc người lao động đã chuyển việc”, Mạnh chia sẻ.

Câu chuyện của Mạnh phản ánh một thực tế đang diễn ra tại nhiều doanh nghiệp. Trong bối cảnh nguồn lao động ngày càng dịch chuyển linh hoạt, người lao động không còn lựa chọn công việc chỉ dựa vào tiền lương. Họ cân nhắc nhiều hơn đến điều kiện làm việc, chế độ phúc lợi, khoảng cách đi lại, cơ hội học nghề, khả năng thăng tiến và sự ổn định lâu dài.

Thực tế đó buộc doanh nghiệp phải thay đổi. Nếu như trước đây, một tấm biển tuyển dụng chỉ có vài thông tin cơ bản như số lượng cần tuyển và mức lương, thì nay nội dung ngày càng dài hơn. Ngoài thu nhập, doanh nghiệp còn giới thiệu hàng loạt chính sách chăm lo đời sống người lao động. Từ xe đưa đón, hỗ trợ nhà ở, thưởng chuyên cần, thưởng năng suất, khám sức khỏe định kỳ đến các chương trình đào tạo nâng cao tay nghề, tất cả đều được đưa lên như những điểm cộng để thu hút người lao động. Đằng sau mỗi chính sách ấy là sự thay đổi trong tư duy quản trị.

Cạnh tranh không chỉ nằm ở dây chuyền sản xuất

Theo ông Bùi Xuân Trường - Trưởng phòng Nhân sự Công ty TNHH Young Poong Electronics Vina (KCN Bình Xuyên 2), điều doanh nghiệp lo nhất hiện nay không phải là tuyển được một lao động mới, mà là giữ được những người đã có kinh nghiệm. “Một công nhân thành thạo phải mất nhiều tháng đào tạo. Khi họ nghỉ việc, doanh nghiệp không chỉ mất một lao động mà còn mất cả thời gian, chi phí đào tạo và nguy cơ ảnh hưởng đến tiến độ sản xuất. Vì vậy, giữ người luôn rẻ hơn tuyển người mới”, ông Trường nhấn mạnh.

Sản xuất bản mạch điện tử tại Công ty TNHH Young Poong Electronics Vina.

Chính vì thế, nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu đầu tư nhiều hơn cho các chính sách phúc lợi. Không ít nhà máy cải thiện chất lượng bữa ăn ca, đầu tư khu nghỉ giữa giờ, tổ chức xe đưa đón từ các địa phương lân cận, xây dựng các câu lạc bộ văn hóa, thể thao, tăng cường đối thoại giữa lãnh đạo và người lao động. Có doanh nghiệp còn hỗ trợ học phí cho con công nhân, tổ chức các lớp đào tạo kỹ năng mềm, ngoại ngữ và tin học.

Ở góc độ quản trị doanh nghiệp, đó là bài toán rất rõ ràng. Một dây chuyền hiện đại có thể mua bằng vốn đầu tư, nhưng một đội ngũ lao động lành nghề chỉ có thể hình thành sau thời gian dài gắn bó. Càng giữ được nhiều lao động có kinh nghiệm, doanh nghiệp càng duy trì được năng suất, chất lượng sản phẩm và khả năng đáp ứng đơn hàng.

Điều đó lý giải vì sao nhiều doanh nghiệp hiện nay không còn cạnh tranh bằng quy mô nhà xưởng hay số lượng dây chuyền sản xuất, mà bắt đầu cạnh tranh bằng môi trường làm việc.

Ông Nguyễn Thế Hùng - Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm tỉnh nhận định, thị trường lao động đang bước vào giai đoạn phát triển mới. Khi các dự án công nghệ cao liên tục được đầu tư, yêu cầu đối với người lao động cũng thay đổi theo hướng chất lượng hơn. “Nếu trước đây doanh nghiệp cần nhiều lao động phổ thông thì hiện nay họ cần những người có tay nghề, có kỹ năng, có khả năng thích ứng với công nghệ mới. Vì vậy, giữ được lao động có kinh nghiệm trở thành lợi thế cạnh tranh của chính doanh nghiệp.”, ông Hùng cho biết.

Thực tế cho thấy, không ít doanh nghiệp đã chuyển từ tư duy “tuyển đủ người” sang “xây dựng nơi làm việc đáng để gắn bó”. Đây không chỉ là câu chuyện của riêng từng doanh nghiệp mà còn phản ánh sự trưởng thành của thị trường lao động và quá trình phát triển của nền kinh tế địa phương.

Những tấm biển tuyển dụng vẫn còn đó. Nhưng điều đáng chú ý không còn nằm ở dòng chữ “cần tuyển công nhân”, mà ở cách các doanh nghiệp ngày càng nỗ lực để mỗi người lao động sau khi bước qua cánh cổng nhà máy sẽ muốn tiếp tục ở lại vào ngày hôm sau.

Giữ người để giữ sức cạnh tranh

Nếu như trước đây, lợi thế của doanh nghiệp thường được nhắc đến bằng diện tích nhà xưởng, quy mô vốn đầu tư hay số lượng dây chuyền sản xuất thì ngày nay, những con số ấy không còn là yếu tố quyết định.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, lợi thế lớn nhất lại nằm ở nguồn nhân lực ổn định, có kỹ năng và sẵn sàng đồng hành lâu dài. Đó cũng là lý do nhiều doanh nghiệp không còn coi phúc lợi cho người lao động là khoản chi phải cắt giảm khi khó khăn, mà xem đó là một phần trong chiến lược phát triển.

Tại nhiều khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh, không khó để bắt gặp những nhà ăn được đầu tư khang trang, khu vực nghỉ giải lao sạch sẽ, xe đưa đón công nhân chạy đều đặn mỗi ngày từ các địa phương lân cận. Có doanh nghiệp còn bố trí phòng đọc sách, sân thể thao, khu sinh hoạt văn hóa, tổ chức các lớp đào tạo kỹ năng, ngoại ngữ, kỹ thuật vận hành thiết bị mới.

Những thay đổi ấy có thể không tạo ra doanh thu ngay lập tức. Nhưng đổi lại là một đội ngũ lao động ổn định hơn, năng suất cao hơn và tỷ lệ nghỉ việc thấp hơn.

Ông Nguyễn Trung Dũng - Giám đốc Công ty TNHH Thực phẩm Trung Anh (phường Phúc Yên) chia sẻ: “Trước đây, doanh nghiệp thường quan tâm làm sao tuyển đủ lao động để kịp đơn hàng. Bây giờ chúng tôi dành nhiều thời gian hơn để trả lời một câu hỏi khác: Làm thế nào để người lao động muốn gắn bó sau năm năm, mười năm hoặc lâu hơn? Khi họ ở lại, kinh nghiệm được tích lũy, chất lượng sản phẩm ổn định và doanh nghiệp cũng tiết kiệm rất nhiều chi phí.”

Với chính sách đãi ngộ lao động tốt, Công ty Trung Anh không ngừng mở rộng năng lực sản xuất, đưa sản phẩm vươn xa tới nhiều thị trường lân cận như Hà Nội, Vĩnh Yên.

Đó là một bài toán kinh tế rất cụ thể. Một công nhân nghỉ việc đồng nghĩa doanh nghiệp phải tuyển người mới, đào tạo lại từ đầu, chấp nhận năng suất thấp trong thời gian đầu và đối mặt với nguy cơ ảnh hưởng tiến độ giao hàng. Trong những ngành sản xuất điện tử, cơ khí chính xác hay linh kiện công nghệ cao, chi phí vô hình ấy đôi khi còn lớn hơn nhiều so với khoản tiền đầu tư để cải thiện điều kiện làm việc.

Bởi vậy, khái niệm “giữ chân người lao động” không còn mang ý nghĩa nhân văn đơn thuần mà đã trở thành một chỉ số phản ánh năng lực quản trị doanh nghiệp. Đó cũng là xu hướng đang diễn ra tại nhiều quốc gia có nền công nghiệp phát triển, khi doanh nghiệp chuyển từ quản lý lao động sang phát triển con người.

Cùng với dòng vốn đầu tư liên tục đổ vào các khu công nghiệp, yêu cầu về chất lượng nguồn nhân lực tại Phú Thọ cũng đang thay đổi nhanh chóng. Những vị trí chỉ cần sức lao động giản đơn ngày càng giảm dần. Thay vào đó là nhu cầu tuyển dụng kỹ thuật viên vận hành dây chuyền tự động, nhân viên kiểm soát chất lượng, kỹ sư bảo trì thiết bị, chuyên viên quản lý dữ liệu sản xuất hay nhân sự có khả năng sử dụng ngoại ngữ trong môi trường làm việc quốc tế. Điều đó đặt ra yêu cầu mới không chỉ với doanh nghiệp mà còn với hệ thống đào tạo nghề và chính quyền địa phương.

Đó cũng là lý do thời gian qua, Phú Thọ đặc biệt quan tâm phát triển nguồn nhân lực, tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, đẩy mạnh đào tạo theo nhu cầu thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng môi trường làm việc ổn định. Khi doanh nghiệp, nhà trường và chính quyền cùng hướng đến mục tiêu phát triển con người, giá trị tạo ra sẽ không chỉ dừng lại ở từng nhà máy mà lan tỏa tới toàn bộ nền kinh tế.

Quang Nam