'Giọt vàng' cho trẻ sơ sinh

Sữa non ít nhưng không “ít giá trị”. Ảnh: Magnific.

Sữa non là những giọt sữa đầu tiên được cơ thể người mẹ sản xuất trong những ngày đầu sau sinh. Loại sữa này thường có màu vàng nhạt hoặc vàng cam. Lượng sữa thường không nhiều, nhưng lại chứa nhiều thành phần có giá trị, giúp trẻ sơ sinh nhận được nguồn dinh dưỡng và các yếu tố bảo vệ quan trọng ngay từ những ngày đầu đời. Vì vậy, loại sữa này thường được gọi là "giọt vàng" trong giai đoạn đầu đời của trẻ.

Sữa non có gì đặc biệt?

Theo bác sĩ chuyên khoa I Vũ Thị Trúc, Bệnh viện Phụ sản Hà Nội, sữa non thường đặc hơn sữa trưởng thành, có màu vàng nhạt hoặc vàng đậm. Dù chỉ được tiết ra với lượng nhỏ, sữa non giàu kháng thể, tế bào bạch cầu và nhiều thành phần miễn dịch, góp phần bảo vệ trẻ trước các tác nhân gây nhiễm khuẩn.

Nguồn sữa này cũng hỗ trợ hệ tiêu hóa của trẻ trong giai đoạn đầu đời, giúp đường ruột dần hoàn thiện và có thể góp phần giảm nguy cơ dị ứng. Sữa non còn hỗ trợ trẻ thải phân su sớm, từ đó góp phần hạn chế nguy cơ vàng da do tăng bilirubin liên quan chậm thải phân su.

Những ngày đầu sau sinh, dạ dày trẻ còn rất nhỏ nên nhu cầu mỗi cữ bú không lớn. Vì vậy, việc thấy sữa non chỉ có vài giọt không đồng nghĩa mẹ không đủ sữa hoặc trẻ không được cung cấp đủ dinh dưỡng.

Điều quan trọng là trẻ được da kề da với mẹ, bú sớm và bú thường xuyên theo nhu cầu. Việc trẻ bú đúng cách không chỉ giúp nhận được sữa non mà còn tạo kích thích tự nhiên để cơ thể mẹ tiếp tục sản xuất sữa.

Cha mẹ có thể nhận biết các dấu hiệu trẻ bắt đầu muốn bú như quay đầu tìm vú, há miệng, chóp chép môi, đưa tay lên miệng hoặc cử động nhiều hơn. Khóc thường là dấu hiệu đói muộn. Khi đó, trẻ có thể đã khó chịu và khó bình tĩnh để ngậm bắt vú đúng cách.

Một vấn đề khiến nhiều thai phụ lo lắng là xuất hiện sữa non ngay trong thai kỳ. Một số người cho rằng nếu không vắt và bảo quản, lượng sữa này sẽ bị "bỏ phí". Tuy nhiên, đây là quan niệm không đúng.

Theo bác sĩ, thai phụ không nên tự ý vắt hoặc kích thích đầu vú để lấy sữa non trong thai kỳ, đặc biệt khi chưa có chỉ định và hướng dẫn của nhân viên y tế.

Kích thích núm vú có thể làm tăng giải phóng oxytocin, hormone liên quan đến các cơn co tử cung. Ở một số thai phụ, đặc biệt những người có nguy cơ sinh non hoặc có vấn đề sản khoa, việc kích thích này có thể không an toàn.

Sữa non (trái) và sữa trưởng thành (phải). Ảnh: Phương Anh.

Do đó, khi nhận thấy có sữa non trước sinh, thai phụ không nên cố gắng vắt sữa để tích trữ cho em bé. Thay vào đó, chỉ cần giữ vùng ngực sạch sẽ và theo dõi bình thường. Nếu lo lắng hoặc xuất hiện bất thường, thai phụ nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ sản khoa để được đánh giá nguy cơ cụ thể.

Đừng vội bổ sung chỉ vì thấy sữa non ít

Một trong những nguyên nhân khiến việc nuôi con bằng sữa mẹ gặp khó khăn ngay từ đầu là tâm lý lo trẻ đói khi thấy lượng sữa non ít.

Việc tự ý cho trẻ uống thêm nước, nước đường hoặc sữa công thức chỉ vì cho rằng sữa mẹ chưa đủ có thể khiến trẻ bú mẹ ít hơn. Khi tần suất bú giảm, kích thích lên tuyến vú cũng giảm, từ đó có thể ảnh hưởng đến quá trình tạo sữa.

Bên cạnh đó, việc bổ sung không đúng chỉ định hoặc sử dụng dụng cụ pha, cho ăn không bảo đảm vệ sinh có thể làm tăng nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe trẻ sơ sinh.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa mọi trẻ đều phải bú mẹ hoàn toàn trong mọi tình huống. Một số trẻ có thể cần được đánh giá và hỗ trợ dinh dưỡng riêng, chẳng hạn trẻ sinh non, nhẹ cân, mắc bệnh lý sau sinh, bú yếu hoặc khó đánh thức để bú.

Vì vậy, trong những ngày đầu, điều quan trọng không phải là cố tìm cách làm cho lượng sữa non nhiều lên ngay lập tức mà là tạo điều kiện để trẻ bú hiệu quả và mẹ được hỗ trợ đúng cách.

Gia đình cũng không nên chủ quan nếu trẻ bú kém, ngủ li bì, tiểu ít, vàng da tăng hoặc tăng cân không phù hợp. Với người mẹ, tình trạng đau nhiều, nứt hoặc tổn thương đầu vú cũng cần được tư vấn để tìm nguyên nhân và điều chỉnh cách cho bú.

Phương Anh