'Gieo' thói quen tiêu dùng xanh, 'gặt' cuộc sống an lành

Những khoảng trống trong nhận diện sản phẩm an toàn

Trong bối cảnh thị trường hàng hóa ngày càng phong phú, hệ thống quy định về ghi nhãn và cảnh báo an toàn đã từng bước được hoàn thiện, song thực tế vẫn tồn tại khoảng cách đáng kể giữa việc “có thông tin” và khả năng “hiểu - sử dụng thông tin” của người tiêu dùng.

PGS.TS Bùi Thị An, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Hà Nội phát biểu tại hội thảo chuyên đề “Kết nối cộng đồng vì tiêu dùng an toàn: Tăng cường hiểu biết về nhãn sản phẩm” ngày 23-6. Ảnh: Hồng Nhung

Tại các địa bàn như Sóc Sơn, Kim Anh và nhiều xã ven đô, thói quen tiêu dùng của một bộ phận người dân vẫn chủ yếu dựa vào kinh nghiệm cá nhân, sự quen thuộc với người bán hoặc yếu tố giá cả, thay vì căn cứ vào thông tin khoa học trên bao bì sản phẩm. Điều này dẫn đến việc người tiêu dùng chưa quan tâm đầy đủ hoặc chưa biết khai thác các thông tin quan trọng như thành phần hóa học, hướng dẫn sử dụng, cảnh báo an toàn, hạn sử dụng hay điều kiện bảo quản.

Bên cạnh đó, nhận thức về tác hại của hóa chất độc hại trong sản phẩm tiêu dùng và vật liệu xây dựng của người dân còn nhiều hạn chế. Người dân thường xuyên tiếp xúc với mỹ phẩm, chất tẩy rửa, đồ nhựa, thực phẩm đóng gói, sơn, keo dán, gỗ ép… có thể chứa formaldehyde, hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOCs), chì hay amiăng. Đáng lo ngại, nhiều tác động không xuất hiện ngay mà diễn tiến âm thầm, lâu dài, làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh mạn tính về hô hấp, thần kinh, nội tiết và ung thư.

Một “khoảng trống” khác là về kỹ năng đọc và hiểu nhãn sản phẩm. Người tiêu dùng gặp khó khăn trong việc giải mã ký hiệu cảnh báo, biểu tượng an toàn hay tiêu chuẩn chất lượng. Hệ quả là việc lựa chọn sản phẩm vẫn chủ yếu dựa vào cảm tính, giá cả hoặc thói quen. Điều này khiến hành vi tiêu dùng chưa an toàn vẫn phổ biến, và không chỉ gia tăng nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe, điều này còn làm tăng rác thải khó phân hủy, gây áp lực môi trường, đi ngược xu hướng tiêu dùng xanh và phát triển bền vững.

Trong khi đó, công tác truyền thông về tiêu dùng an toàn và tiêu dùng xanh vẫn còn hạn chế. Dù thành phố Hà Nội đã ban hành nhiều chủ trương về tăng trưởng xanh, bảo vệ người tiêu dùng và quản lý hóa chất, việc triển khai đến cơ sở vẫn phân tán, thiếu đồng bộ. Nhiều hoạt động truyền thông còn mang tính phổ quát, thiếu trực quan, chưa có mô hình hướng dẫn cụ thể để người dân “hiểu và làm theo”.

Các hội viên Hội Nông dân, Hội Liên hiệp phụ nữ và các hộ sản xuất tại xã Sóc Sơn và Kim Anh tham gia hội thảo. Ảnh: Hồng Nhung

Nhãn sinh thái và các chứng nhận an toàn trên sản phẩm cũng chưa phát huy vai trò định hướng. Không ít người dân không hiểu hoặc không quan tâm đến các ký hiệu này.

Theo PGS.TS Bùi Thị An, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Hà Nội, trong bối cảnh phát triển nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn và tăng trưởng xanh, tiêu dùng xanh đã trở thành yêu cầu tất yếu. Bà nhấn mạnh dán nhãn và minh bạch thông tin không chỉ nâng cao giá trị hàng hóa mà còn là công cụ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Đồng thời, các hoạt động tập huấn tại cộng đồng giúp người dân “hiểu đúng – làm đúng”, hình thành thói quen tiêu dùng an toàn.

Cảnh báo về bảo vệ sức khỏe, TS. BS. Lê Minh Hạnh, Phó Trưởng khoa khám bệnh, Viện Sức khỏe nghề nghiệp (Bộ Y tế) cũng đã nêu ra một số chất gây hại thường gặp trong cuộc sống hàng ngày như formaldehyde, chì hay Amiăng. Những chất này có mặt trong nhiều sản phẩm trong hộ gia đình mà không được dãn nhãn cảnh báo cụ thể, chính vì thế, việc hướng dẫn cách nhận biết và lựa chọn những sản phẩm an toàn cho sức khỏe là hết sức cần thiết cho người dân.

Ở góc độ bảo vệ người tiêu dùng, TS Trần Thị Dung, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam cho rằng, nguy cơ từ sản phẩm không an toàn ngày càng gia tăng. Nguyên nhân quan trọng là người dân vẫn tiêu dùng theo thói quen và giá cả, chưa chú trọng tiêu chuẩn kỹ thuật hay cảnh báo an toàn.

Mỗi người dân là một “đại sứ xanh” lan tỏa tiêu dùng an toàn

Tại hội thảo “Kết nối cộng đồng vì tiêu dùng an toàn: Tăng cường hiểu biết về nhãn sản phẩm” trong khuôn khổ dự án “Thúc đẩy tiêu dùng xanh tại xã Sóc Sơn và xã Kim Anh, thành phố Hà Nội”, PGS.TS Bùi Thị An, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Hà Nội tiếp tục nhấn mạnh ý nghĩa thiết thực của tập huấn trong bối cảnh phát triển nông nghiệp xanh và mục tiêu tăng trưởng bền vững.

Nhiều người dân được hướng dẫn cách đọc nhãn sản phẩm và truy xuất thông tin qua mã QR. Ảnh: Hồng Nhung

Theo PGS.TS Bùi Thị An, dán nhãn sản phẩm giúp nâng cao giá trị nông sản, minh bạch thông tin và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Bà khẳng định nông dân là lực lượng tiên phong trong sản xuất và tiêu dùng xanh: “Mỗi người nông dân là một đại sứ xanh”, và mỗi lựa chọn tiêu dùng đúng đắn hôm nay chính là hành động bảo vệ tương lai.

Tại các lớp tập huấn, học viên được hướng dẫn cách đọc nhãn sản phẩm và truy xuất thông tin qua mã QR. Một nội dung quan trọng khác là phân biệt nhãn gốc và nhãn phụ.

Bà Hoàng Thị Lệ Hằng, Trưởng đại diện Tổ chức APHEDA tại Việt Nam cho biết lớp tập huấn đã cung cấp nhiều kiến thức thiết thực về nhận biết và lựa chọn sản phẩm an toàn. Một số sản phẩm được sản xuất từ các nguyên liệu hoặc quy trình có sử dụng các loại hóa chất, vật liệu đặc thù, thậm chí là độc hại (như Amiang trắng) nhưng khi ra đến sản phẩm cuối cùng không có nhãn sản phẩm ví dụ như tấm lợp fibro xi măng. Do vậy người tiêu dùng không dễ dàng nhận biết các nguyên liệu được sử dụng trong quá trình sản xuất.

Bà Hoàng Thị Lệ Hằng, Trưởng đại diện Tổ chức APHEDA tại Việt Nam cho biết lớp tập huấn đã cung cấp nhiều kiến thức thiết thực về nhận biết và lựa chọn sản phẩm an toàn. Ảnh: H.N

Từ góc độ người tham gia, ông Trần Văn Tám, Chi hội Nông dân thôn Điền Quy (xã Kim Anh) cho biết chương trình rất thiết thực, giúp người dân hiểu rõ hơn về tiêu dùng an toàn, gắn với sức khỏe và sản xuất nông nghiệp. Còn chị Nguyễn Thị Tin, hội viên Hội Nông dân xã Sóc Sơn, chia sẻ rằng nhiều người dân vẫn chưa biết cách đọc nhãn, chưa hiểu các cảnh báo an toàn. Trong khi đó, nhãn sản phẩm chính là “chìa khóa” bảo vệ sức khỏe. Việc nâng cao kỹ năng này sẽ giúp mỗi người trở thành một tuyên truyền viên tiêu dùng an toàn.

Bà Nguyễn Thị Thu Hương, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Sóc Sơn khẳng định, nâng cao nhận thức về tiêu dùng xanh không chỉ là trách nhiệm cá nhân mà còn là nhiệm vụ chung của chính quyền và các tổ chức đoàn thể.

Theo bà Hương, mục tiêu quan trọng của chương trình là hình thành lực lượng “hạt nhân cộng đồng” - những người có khả năng tiếp nhận và lan tỏa kiến thức, hướng dẫn người dân thay đổi thói quen tiêu dùng theo hướng an toàn, xanh và bền vững. UBND xã Sóc Sơn sẽ tiếp tục phối hợp với các tổ chức, chuyên gia và đoàn thể để đẩy mạnh truyền thông, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, bảo vệ môi trường và xây dựng cộng đồng phát triển bền vững.

Tiêu dùng xanh không bắt đầu từ những điều lớn lao mà từ chính những lựa chọn nhỏ mỗi ngày. Khi mỗi người dân thay đổi hành vi, xã hội sẽ thay đổi theo hướng bền vững hơn.

Hồng Nhung