Gieo màu xanh trên đất Sông Cầu

Anh Nguyễn Đức Trọng (người thứ hai từ phải sang), Trưởng Làng nghề chè xóm 19, xã Đồng Hỷ,  trao đổi với các hộ dân về định hướng phát triển vùng chè gắn với du lịch cộng đồng.

Không bằng lòng với cách làm cũ

Xóm 19 (xã Đồng Hỷ) có gần 130ha chè, trong đó khoảng 10ha chè hữu cơ. Trên 330 hộ trong tổng số hơn 400 hộ của xóm tham gia sản xuất, chế biến chè. Câu chuyện về sự đổi thay trong làm chè của người dân bắt đầu từ nhiều năm trước, khi nơi đây còn là xóm 9, thị trấn Sông Cầu.

Năm 2011, xóm 9 và xóm 5 là những làng nghề chè đầu tiên được thành lập ở thị trấn Sông Cầu. Là người yêu chè, có kinh nghiệm sản xuất, chế biến, anh Trọng được bà con tín nhiệm bầu làm Trưởng làng nghề chè xóm 9. Hơn 30 năm gắn bó với cây chè, anh bảo chỉ cần nhìn màu lá, chạm tay vào đất hay ngửi mùi hương sau một đêm mưa cũng có thể biết cây đang cần gì.

Trước khi trở về với đồi chè quê nhà, anh từng bôn ba khắp Nam, Bắc, làm nhiều nghề để mưu sinh. Đi nhiều nơi, anh mới nhận ra điều mình muốn gắn bó vẫn là mảnh đất nơi mình sinh ra. Khi trở về vùng chè Sông Cầu, nơi cây chè đã nuôi sống người dân bao thế hệ, anh đã tự nhủ, nếu muốn quê hương khá lên, phải làm cho cây chè có giá trị hơn.

Từ đó, mỗi chuyến đi, mỗi lần học hỏi của anh đều hướng về cây chè. Giống mới, kỹ thuật canh tác, cách chế biến, anh tìm hiểu rồi mang về thử trên chính đồi chè của gia đình. Anh không bằng lòng với cách làm cũ, bởi theo anh, người nông dân muốn sống được với cây chè thì phải biết làm ra sản phẩm tốt và tìm được thị trường cho sản phẩm ấy.

Năm 2015, khi thị trấn Sông Cầu triển khai mô hình phát triển chè an toàn trong khuôn khổ dự án 50ha của Trung tâm Khuyến nông quốc gia, nhiều hộ còn e ngại trước quy trình mới. Là Trưởng Ban Quản lý làng nghề, lại là đảng viên, anh không vận động bằng lời nói, anh làm trước.

Tham gia đầy đủ các lớp tập huấn về chăm sóc, chế biến đến ủ phân hữu cơ, anh học hỏi kỹ rồi áp dụng trên đồi chè của gia đình. Mỗi vụ chè, ngày nào anh cũng pha thử các loại chè để uống và đánh giá trước khi xuất bán ra thị trường. Sau nhiều năm kiên trì chuyển đổi, lô chè an toàn đầu tiên cho gia đình anh nguồn thu giá trị kinh tế cao hơn. Thấy hiệu quả, bà con trong xóm bắt đầu làm theo anh.

Trên các đồi chè, anh Trọng trồng nhiều loại hoa tạo cảnh quan đẹp, là nơi để du khách đến tham quan, trải nghiệm.

Niềm tin từ một bãi chè lan sang nhiều đồi chè khác. Các nhóm hộ sản xuất chè sạch, chè hữu cơ dần hình thành. Những năm gần đây, chè làng nghề có giá từ 250-500 nghìn đồng/kg, nhiều diện tích đáp ứng yêu cầu xuất khẩu sang châu Âu. Hơn 300 hộ làm chè trong làng nghề có thêm điều kiện nâng cao thu nhập. Xóm 9 năm nào nay đã trở thành một phần của xóm 19, xã Đồng Hỷ. Tên xóm có thể thay đổi, nhưng cây chè vẫn ở đó và câu chuyện về cách làm chè vẫn được nối dài.

Màu xanh đi qua những cơn đau

Tháng 7-2023, anh Trọng phát hiện mình mắc ung thư đại tràng. Sau những ngày lo lắng, anh quyết định bắt tay ngay với công việc. Với anh, lao động giúp quên đi bệnh tật. Còn nhìn cây chè lớn lên từng ngày, anh có thêm lý do để cố gắng.

Cũng trong quãng thời gian ấy, những lô chè đầu tiên của làng nghề đạt tiêu chuẩn xuất khẩu sang châu Âu. Anh Trọng là người kết nối, ký kết hợp tác với Công ty TNHH Hiệp Thành - Hà Nội để đưa sản phẩm đi xa hơn thị trường trong nước. Đó không chỉ là thành quả của riêng anh mà là kết quả nhiều năm bà con cùng thay đổi cách làm, kiên trì giữ chất lượng sản phẩm.

Đứng trước những thùng chè chuẩn bị xuất khẩu, anh vui nhưng không nghĩ đó là đích đến. Anh bảo: Tôi rất hạnh phúc, nhưng cũng tự nhủ mình phải cố gắng hơn nữa. Có được thị trường đã khó, giữ được niềm tin của khách hàng còn khó hơn. Chúng tôi phải giữ bằng được chất lượng để chè quê hương còn đi xa hơn nữa.

Ngôi nhà sàn đậm nét văn hóa Tày và không gian thưởng trà của gia đình anh Nguyễn Đức Trọng.

Sau biến cố bệnh tật, anh Trọng nghĩ nhiều hơn về tương lai của làng chè. Những chuyến đi đến các tỉnh miền núi phía Bắc trở thành cơ hội tìm hướng phát triển cho làng nghề. Anh học cách làm du lịch cộng đồng, quảng bá sản phẩm rồi trở về thử nghiệm trên chính quê mình. Anh mong muốn tạo ra một không gian đáng sống, nơi du khách không chỉ thưởng trà mà còn cảm nhận được thiên nhiên và văn hóa của vùng chè.

Bên những đồi chè hữu cơ rộng 3ha của gia đình, anh gây dựng khu vườn với hàng trăm gốc đào, trồng nhiều cây hoa như tường vi, bằng lăng và bảo tồn nhiều giống lan rừng quý. Anh còn làm ngôi nhà sàn truyền thống mang đậm nét văn hóa Tày để tạo không gian thưởng trà, tìm hiểu văn hóa bản địa cho du khách đến tham quan.

Từ năm 2024 đến nay, anh còn đi nhiều địa phương trong tỉnh và các tỉnh Yên Bái, Tuyên Quang để hướng dẫn nông dân sản xuất, chế biến chè an toàn theo lời mời của Hội Nông nghiệp tuần hoàn Việt Nam. Anh Trọng chia sẻ với chúng tôi nhiều dự định: Hoàn thiện đường bê tông lên khu chè du lịch của xóm, xây dựng chuỗi trà sạch ở Hà Nội, phát triển những dòng chè cao cấp. Và một dự định riêng, gần gũi hơn: Khi con trai tốt nghiệp đại học, anh sẽ chuyển giao lại kỹ thuật cho con, còn mình tập trung vào viết sách tập huấn cho nông dân.

Chúng tôi chia tay anh Trọng khi nắng đã dịu trên những đồi chè. Người đàn ông có khuôn mặt rám nắng lặng lẽ bước đi giữa màu xanh quen thuộc. Phía trước anh là những vụ chè mới và một làng nghề đang tìm cách vươn xa.

Linh Lan