Gieo mầm văn hóa từ những làn điệu chèo

Từ việc học hát, học múa, tìm hiểu nguồn gốc nghệ thuật chèo, tình yêu văn hóa dân tộc, niềm tự hào về quê hương và ý thức giữ gìn nghệ thuật truyền thống được “gieo mầm” trong mỗi học sinh tự nhiên và đầy cảm xúc.

Không gian chèo lan tỏa trong từng lớp học

Cô và trò trường Tiểu học Duy Nhất (xã Vũ Tiên, tỉnh Hưng Yên) đồng diễn múa chèo.

Được mệnh danh là “quê lúa, đất chèo”, tỉnh Thái Bình (cũ) là một trong những cái nôi của nghệ thuật chèo với nhiều điệu chèo cổ, đặc trưng của vùng Đồng bằng sông Hồng. "Ngọn lửa" nghệ thuật chèo truyền thống chưa bao giờ nguội trên mảnh đất lúa. Và nó càng được thổi bùng lên mạnh mẽ hơn khi năm 2023, nghệ thuật chèo truyền thống Thái Bình được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Năm 2024, cùng với nhiều địa phương khác, hồ sơ nghệ thuật chèo tiếp tục được trình UNESCO xem xét ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Để bảo tồn loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc này, từ năm 2022, địa phương đã phê duyệt Đề án “Phát triển nghệ thuật chèo trong các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên giai đoạn 2022-2025, định hướng đến năm 2030”. Trong đó nghệ thuật chèo được các cơ sở giáo dục giảng dạy dưới dạng lồng ghép, tích hợp sáng tạo, linh hoạt, phù hợp trong các môn học và hoạt động giáo dục (Âm nhạc, Ngữ văn, Hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp, Giáo dục địa phương và các hoạt động tập thể ngoài giờ lên lớp). Bên cạnh đó, trong các chương trình Giáo dục địa phương từ lớp 2 đến lớp 12, nghệ thuật chèo được giảng dạy theo từng cấp độ, phù hợp với từng bậc học từ giới thiệu, làm quen đến biểu diễn các làn điệu, sử dụng nhạc cụ trong nghệ thuật chèo…

Học sinh trường Tiểu học Hiến Nam (phường Phố Hiến, tỉnh Hưng Yên) đồng diễn múa chèo.

Tiết học Âm nhạc của lớp 5A, Trường Tiểu học Duyên Hải (xã Diên Hà) trở nên rộn ràng hơn khi làn điệu “Lới lơ” quen thuộc vang lên qua tiếng nhạc đệm. Những câu hát chèo mộc mạc giữa lớp học nhỏ tạo nên không khí gần gũi, khác hẳn sự khô cứng của một tiết học thông thường. Qua cách học trực quan, học sinh tiếp cận nghệ thuật truyền thống một cách tự nhiên và dễ nhớ hơn.

Là một trong những học sinh tích cực tham gia Câu lạc bộ chèo của trường, em Nguyễn Thị Phương Nhi (lớp 5A, Trường Tiểu học Duyên Hải) chia sẻ, trong giờ học Âm nhạc, cô giáo không chỉ dạy hát mà còn giới thiệu cho em và các bạn nhiều kiến thức về nghệ thuật chèo như trang phục biểu diễn, ý nghĩa của các động tác tay, cách đi đứng, giữ nhịp và những làn điệu cơ bản. "Vừa nghe cô hướng dẫn vừa thực hành cùng bạn bè nên dần dần em cảm thấy yêu thích nghệ thuật này, từ đó giúp em hiểu thêm về làn điệu quê hương và lòng tự hào dân tộc", Nhi nói.

Không chỉ phục vụ cho hoạt động chuyên môn, từ lâu cô Nguyễn Thị Vân (Trường Tiểu học Duyên Hải) đã luôn say mê với những làn điệu “í a”, “í ơi” của chèo truyền thống. Với cô, việc đưa chèo vào trường học không đơn thuần là dạy thêm một tiết mục văn nghệ mà còn giúp học sinh hiểu hơn về văn hóa quê hương, từ đó hình thành tình yêu với nghệ thuật truyền thống ngay từ nhỏ. Cô Vân chia sẻ: “Mỗi giờ lên lớp, tôi đều cố gắng truyền cảm hứng để học sinh thấy rằng chèo không hề xa lạ mà rất gần gũi với cuộc sống. Chỉ cần các em thích nghe, thích hát và tự tin thể hiện những làn điệu cơ bản thì đó cũng là cách để di sản được tiếp nối”.

Cô giáo Lương Thị Nguyệt, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Duyên Hải cho biết, việc đưa nghệ thuật truyền thống vào trường học là một phần trong định hướng đổi mới giáo dục của nhà trường với phương châm “gần gũi, thân thiện và giàu bản sắc”. Đến nay, nhà trường đã thành lập Câu lạc bộ chèo với 18 giáo viên nòng cốt và mỗi khối lớp 10 học sinh có năng khiếu tham gia Câu lạc bộ, duy trì sinh hoạt định kỳ vào thứ Năm hàng tuần. Sau thời gian dạy và học nghệ thuật truyền thống, 100% học sinh Trường Tiểu học Duyên Hải có thể tham gia đồng diễn múa chèo.

Giáo dục di sản - tạo bản sắc riêng

Cô và trò trường Tiểu học Duy Nhất (xã Vũ Tiên, tỉnh Hưng Yên) đồng diễn múa chèo.

Sau sáp nhập đơn vị hành chính tỉnh Thái Bình (cũ) và tỉnh Hưng Yên, không gian văn hóa chèo tiếp tục được mở rộng hơn trong các cơ sở giáo dục. Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hưng Yên Hà Thị Thu Phương cho biết, thực hiện Nghị quyết 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 về "Đột phá phát triển giáo dục và đào tạo"; Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 về "Phát triển văn hóa Việt Nam", tháng 1/2026, Sở Giáo dục và Đào tạo đã ban hành các Kế hoạch về việc đưa nghệ thuật truyền thống vào các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông trên địa bàn tỉnh. Đến nay, 100% cơ sở giáo dục tiểu học trên địa bàn tỉnh đã tổ chức hoạt động múa hát sân trường; trong đó có 203 trường đưa làn điệu chèo và dân ca vào sinh hoạt tập thể, 107 trường duy trì câu lạc bộ nghệ thuật. Đây là con số cho thấy kết quả tích cực của mô hình giáo dục di sản trong trường học.

Cô giáo Nguyễn Thị Thắm, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Hiến Nam (phường Phố Hiến) cho biết, thực hiện kế hoạch của Sở Giáo dục và Đào tạo, bên cạnh các hoạt động giảng dạy lồng ghép, tháng 3/2026 nhà trường đã tổ chức Ngày hội “Giáo dục nghệ thuật truyền thống” với sự tham gia của các nghệ sĩ Nhà hát chèo Hưng Yên. Nhờ đó, học sinh không chỉ được học mà còn được trải nghiệm, cảm nhận sâu sắc giá trị của di sản. Đặc biệt, cuối tháng 4 vừa qua, hơn 700 học sinh khối 3, 4, 5 của trường đã tham gia đồng diễn múa bài hát chèo “Trường học hạnh phúc”, tạo nên một không gian nghệ thuật đầy cảm xúc ngay giữa sân trường.

Học sinh trường Tiểu học Bãi Sậy (xã Phạm Ngũ Lão, tỉnh Hưng Yên) tham gia đồng diễn múa chèo.

Thấy được hiệu quả từ việc đưa nghệ thuật truyền thống vào các cơ sở giáo dục, Sở Giáo dục Hưng Yên quyết định từ năm học 2025-2026, 100% cơ sở giáo dục sẽ được giới thiệu ít nhất một loại hình nghệ thuật truyền thống phù hợp; 50% trường có câu lạc bộ nghệ thuật; mỗi trường có ít nhất một sản phẩm tiêu biểu. Đặc biệt, 100% giáo viên phụ trách sẽ được tập huấn chuyên môn để nâng cao chất lượng giảng dạy. Trong giai đoạn tiếp theo, Hưng Yên đặt mục tiêu 100% trường học có câu lạc bộ nghệ thuật hoạt động hiệu quả; mỗi học sinh khi tốt nghiệp trung học phổ thông có thể chơi ít nhất một loại nhạc cụ; định kỳ tổ chức hội thi, hội diễn để phát hiện và bồi dưỡng tài năng.

Việc đưa di sản văn hóa vào trường học không chỉ là giải pháp bảo tồn mà còn là cách giáo dục toàn diện, giúp học sinh phát triển cả về trí tuệ, cảm xúc và nhân cách. Từ những làn điệu chèo vang lên trong mỗi lớp học, mỗi học sinh sẽ là một "sứ giả" để tuyên truyền, lan tỏa nghệ thuật truyền thống, di sản quê hương; để từ đó, thế hệ trẻ Hưng Yên hôm nay nói riêng, thêm yêu văn hóa quê hương, bồi đắp niềm tự hào và ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Bài, ảnh: Thu Hoài (TTXVN)