Giảm tử vong mẹ ở vùng khó: 60 xã miền núi không ghi nhận ca tử vong sau 4 năm can thiệp

Can thiệp đổi mới sáng tạo nhằm giảm tử vong mẹ tại 60 xã miền núi

Sáng ngày 24/3, Bộ Y tế phối hợp với Quỹ MSD cho các bà mẹ (MSD for Mothers) và Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) tổ chức Hội nghị tổng kết dự án "Không để ai bị bỏ lại phía sau: Các can thiệp đổi mới sáng tạo nhằm giảm tử vong bà mẹ tại các vùng dân tộc ít người ở Việt Nam".

Dự án có tổng kinh phí 2 triệu đô la Mỹ, do Quỹ MSD cho các bà mẹ và Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc tại Việt Nam hỗ trợ thực hiện. Kết quả triển khai cho thấy các can thiệp có trọng tâm, dựa trên bằng chứng khoa học và phù hợp với đặc thù văn hóa của địa phương đã góp phần cải thiện đáng kể các chỉ số sức khỏe bà mẹ tại các khu vực khó tiếp cận.

Dự án được triển khai ở 60 xã đặc biệt khó khăn ở 6 tỉnh gồm Lai Châu, Bắc Kạn, Sơn La, Gia Lai, Đắk Nông và Kon Tum.

PGS.TS.BSKII Nguyễn Tri Thức, Thứ trưởng Bộ Y tế phát biểu tại sự kiện.

Phát biểu tại sự kiện, PGS.TS.BSKII Nguyễn Tri Thức, Thứ trưởng Bộ Y tế cho biết, Việt Nam tự hào là một trong những điểm sáng trên thế giới về thực hiện các Mục tiêu Phát triển Bền vững. Đặc biệt, vào năm 2015, Việt Nam là một trong sáu quốc gia trên thế giới đạt được mục tiêu thiên niên kỷ về giảm tử vong mẹ. Cụ thể, tỷ số tử vong mẹ (MMR) toàn quốc đã giảm đáng kể, giảm từ 165/100.000 ca đẻ sống vào năm 2000 xuống còn khoảng 46 ca trên 100.000 trẻ đẻ sống vào 2023.

"Tuy nhiên, chúng ta vẫn đang đối mặt với thách thức lớn về sự bất bình đẳng: MMR tại các vùng sâu, vùng xa, đặc biệt là khu vực miền núi và dân tộc thiểu số, vẫn cao gấp 2-3 lần so với mức trung bình quốc gia, có nơi lên tới 100-150 ca/100.000 ca đẻ sống", Thứ trưởng Nguyễn Tri Thức nói.

Bộ Y tế đã và đang triển khai nhiều giải pháp quyết liệt nhằm thu hẹp khoảng cách này. Đặc biệt, trong Chương trình mục tiêu quốc gia về Y tế, Dân số và Phát triển giai đoạn 2026-2035, Bộ Y tế đặt ưu tiên hàng đầu vào việc chăm sóc sức khỏe bà mẹ và Kế hoạch hóa gia đình cho đồng bào dân tộc thiểu số và vùng khó khăn .

BS. Đinh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em, (Bộ Y tế) chia sẻ. "Những bằng chứng từ dự án này cũng sẽ cung cấp thông tin cho việc thiết kế và giám sát thực hiện các kế hoạch hành động quốc gia về sức khỏe bà mẹ và trẻ em tại tuyến cơ sở".

Trong bối cảnh nguồn lực còn hạn chế, Bộ Y tế xác định việc áp dụng các thực hành sáng tạo, bao gồm ứng dụng kỹ thuật số và lồng ghép yếu tố văn hóa truyền thống vào chăm sóc sức khỏe ban đầu tại miền núi, là một trong những định hướng ưu tiên để giảm tử vong mẹ một cách bền vững.

Nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe bà mẹ, tăng cường sự tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản tại các vùng miền núi, vùng sâu, vùng xã, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, trong giai đoạn từ năm 2021 đến năm 2025, với sự hỗ trợ tài chính của Quỹ MSD for Mothers Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc tại Việt Nam (UNFPA) phối hợp cùng Bộ Y tế (Vụ Sức khỏe Bà mẹ-Trẻ em trước đây và Ban QLDAVNM10P03) đã triển khai Dự án "Không để ai bị bỏ lại phía sau: Các can thiệp đổi mới sáng tạo nhằm giảm tử vong mẹ tại các vùng dân tộc ít người của Việt Nam" tại 60 xã khó khăn thuộc 6 tỉnh miền núi phía Bắc và Tây Nguyên.

PGS.TS.BSKII Nguyễn Tri Thức cho biết, 60 xã đặc biệt khó khăn – những nơi được coi là "vùng trũng" về y tế với nhiều rào cản địa lý và hạn chế về năng lực hệ thống y tế cơ sở. Đây là những địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số, địa hình hiểm trở, nơi khoảng cách từ nhà đến cơ sở y tế là một trở ngại lớn dẫn đến tỷ lệ sinh con tại nhà không có người hỗ trợ rất cao.

Dự án đã đi đúng vào trọng tâm ưu tiên của Bộ Y tế khi không chỉ mang dịch vụ đến gần dân hơn, mà còn đưa ra các giải pháp hữu hiệu để vượt qua rào cản ngôn ngữ và xây dựng niềm tin cho người dân thông qua các can thiệp nhạy cảm văn hóa. Đây chính là minh chứng sống động cho việc hiện thực hóa mục tiêu công bằng trong chăm sóc sức khỏe.

Tỉ lệ bà mẹ dân tộc thiểu số được chăm sóc thai sản tăng lên rõ rệt

Qua 4 năm triển khai, dự án đã đạt được những kết quả tích cực trong bảo đảm an toàn sản khoa; không ghi nhận trường hợp tử vong mẹ tại các địa bàn can thiệp trong suốt thời gian thực hiện. Kết quả này đạt được nhờ việc triển khai đồng bộ các giải pháp tăng cường chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trong đó tập trung vào nâng cao năng lực cho hơn 200 cán bộ y tế và 650 tình nguyện viên cộng đồng; đồng thời tổ chức hơn 2.300 hoạt động truyền thông, tiếp cận khoảng 17.000 người dân tại cộng đồng.

Các can thiệp của dự án đã góp phần làm thay đổi rõ rệt hành vi chăm sóc sức khỏe của người dân giai đoạn từ năm 2021 đến năm 2025. Cụ thể, tỷ lệ phụ nữ dân tộc thiểu số được tiếp cận các dịch vụ chăm sóc thai sản thiết yếu tăng từ 11% lên 36%; tỷ lệ sinh tại cơ sở y tế tăng từ 29,9% lên 57,1%. Đáng chú ý, một số địa phương đạt kết quả nổi bật như: tỉnh Bắc Kạn (cũ) đạt tỷ lệ sinh tại cơ sở y tế 100%; tỉnh Đắk Nông (cũ) đạt tỷ lệ chăm sóc sau sinh 98,3%.

Sáng kiến này cho thấy các phương pháp tiếp cận đổi mới và phù hợp với văn hóa có thể tháo gỡ những rào cản mà phụ nữ dân tộc thiểu số phải đối mặt khi tiếp cận các dịch vụ sức khỏe bà mẹ," Ông Matt Jackson, Trưởng đại diện UNFPA tại Việt Nam cho biết. "Những bài học kinh nghiệm thu được cung cấp bằng chứng vững chắc để cung cấp thông tin cho các chính sách quốc gia và địa phương nhằm thu hẹp khoảng cách về sức khỏe ở các vùng dân tộc ít người".

Đại biểu tham dự Hội nghị tổng kết dự án "Không để ai bị bỏ lại phía sau: Các can thiệp đổi mới sáng tạo nhằm giảm tử vong bà mẹ tại các vùng dân tộc ít người ở Việt Nam".

"Cải thiện sức khỏe bà mẹ ở các vùng sâu, vùng xa và vùng dân tộc thiểu số vẫn là ưu tiên hàng đầu của quốc gia đối với ngành y tế," BS. Đinh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế chia sẻ. "Những bằng chứng từ dự án này cũng sẽ cung cấp thông tin cho việc thiết kế và giám sát thực hiện các kế hoạch hành động quốc gia về sức khỏe bà mẹ và trẻ em tại tuyến cơ sở".

Bà Katharina Geppert, Tổng Giám đốc MSD Việt Nam, bổ sung thêm: "Kết quả của sáng kiến kéo dài bốn năm này cho thấy khi đổi mới sáng tạo, sự tham gia của cộng đồng và quan hệ đối tác chặt chẽ cùng kết hợp lại, chúng ta hoàn toàn có thể tạo ra những thay đổi có ý nghĩa về sức khỏe bà mẹ - ngay cả ở những cộng đồng xa xôi nhất. Tại MSD, mục tiêu của chúng tôi là cứu sống và cải thiện cuộc sống, và thông qua MSD-for-Mothers, chúng tôi tự hào được hợp tác cùng Bộ Y tế và UNFPA để hỗ trợ các giải pháp giúp đảm bảo quá trình mang thai và sinh con an toàn hơn cho phụ nữ tại các vùng dân tộc ít người của Việt Nam.

Thứ trưởng Nguyễn Tri Thức chỉ đạo, những kết quả này cần được phổ biến rộng rãi vượt ra ngoài phạm vi 60 xã dự án. Vấn đề cốt lõi hiện nay là thể chế hóa và lồng ghép các thực hành tốt này vào Chương trình mục tiêu quốc gia. Bộ Y tế đã có chủ trương chuẩn hóa mô hình đào tạo Cô đỡ thôn bản, quy trình giám sát hỗ trợ và tài liệu truyền thông lồng ghép văn hóa. Chúng ta cần tận dụng tối đa nguồn lực Trung ương, địa phương và các nguồn lực quốc tế để đảm bảo các sáng kiến kỹ thuật số và truyền thông tích hợp các yếu tố văn hóa sẽ được tích hợp vào các chương trình y tế cơ sở.

"Từ phía Bộ Y tế, chúng tôi cam kết tiếp tục đầu tư mạnh mẽ hơn nữa vào mục tiêu giảm tử vong mẹ trên toàn quốc. Tôi đề nghị Sở Y tế các tỉnh có đồng bào dân tộc thiểu số chủ động nghiên cứu các bài học kinh nghiệm từ dự án này để triển khai hiệu quả tại địa phương mình", PGS.TS.BSKII Nguyễn Tri Thức nói.

"Không để ai bị bỏ lại phía sau: Các can thiệp đổi mới sáng tạo nhằm giảm tử vong bà mẹ tại các vùng dân tộc thiểu số ở Việt Nam" là một sáng kiến hợp tác giữa Bộ Y tế, UNFPA và MSD for Mothers. Dự án nhằm giảm tử vong bà mẹ từ nguyên nhân có thể ngăn ngừa được thông qua các phương pháp tiếp cận dựa trên bằng chứng, bền vững và dựa vào cộng đồng, đảm bảo mang thai và sinh con an toàn cho phụ nữ tại 60 xã dân tộc thiểu số đặc biệt khó khăn thuộc sáu tỉnh miền núi phía Bắc và Tây Nguyên.

Tô Hội