Giảm chi phí tuân thủ, tạo xung lực cho tăng trưởng

"Hành chính phục vụ" để "quản trị quốc gia hiện đại"

Nhìn lại lịch sử hơn nửa thế kỷ qua, kể từ ngày non sông nối liền một dải, Việt Nam đã đi qua nhiều giai đoạn cải cách. Song, có lẽ chưa bao giờ yêu cầu về một nền quản trị quốc gia hiện đại lại trở nên cấp thiết như hiện nay, nhằm cụ thể hóa khát vọng phát triển 2045 - trở thành nước phát triển, có thu nhập cao như mục tiêu Đại hội XIV đề ra.

Ngay những ngày đầu của nhiệm kỳ 2026 - 2031, Chính phủ đã gửi đi thông điệp mạnh mẽ về quyết liệt thúc đẩy cải cách hành chính với tư duy chuyển từ "hành chính quản lý" sang "hành chính phục vụ" và "quản trị quốc gia hiện đại". Mục tiêu cắt giảm và đơn giản hóa thủ tục hành chính có tính đột phá và nhiều tham vọng hơn: giảm 50% thời gian giải quyết và 50% chi phí tuân thủ thủ tục hành chính. Đây là một lời cam kết, một mệnh lệnh hành động để tháo gỡ những rào cản đang trói buộc sức sáng tạo và nguồn lực của xã hội.

Tinh thần hành động của Chính phủ nhiệm kỳ mới không chỉ nằm trên mặt chữ mà đã lan tỏa vào thực tế bằng những con số và mốc thời gian cụ thể. Việc ấn định thời hạn 20/4/2026 cho các bộ, ngành phải chủ động rà soát, loại bỏ những điều kiện kinh doanh không còn phù hợp là minh chứng rõ nét cho một tư duy quản trị mới. Đặc biệt, việc ban hành Nghị quyết số 66.16/2026/NQ-CP đóng vai trò là giải pháp đột phá, tập trung đơn giản hóa thủ tục tại 14 bộ, ngành then chốt nhằm khơi thông các nguồn lực đang bị tắc nghẽn bởi những quy định hành chính lỗi thời, mở đường cho một giai đoạn phát triển kinh tế thông thoáng và minh bạch hơn.

Ảnh: Trần Ngọc

Trong kỷ nguyên số, một Chính phủ kiến tạo không thể vận hành trên những xấp hồ sơ giấy dày cộm. Ưu tiên hàng đầu được Chính phủ xác định là xây dựng Chính phủ số và hiện đại hóa quản trị. Đây là bước đi nhằm chuyển dịch sang mô thức quản trị dựa trên dữ liệu, thúc đẩy kết nối và chia sẻ dữ liệu xác thực điện tử. Số hóa toàn diện không chỉ giúp giảm thiểu chi phí trung gian mà còn nâng cao tính minh bạch, loại bỏ môi trường cho các hành vi nhũng nhiễu. Cách tiếp cận này phù hợp với những thông lệ ưu việt trên thế giới, được các tổ chức quốc tế uy tín như Ngân hàng Thế giới (WB) hay Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) khuyến nghị áp dụng.

"Tinh thần hành động của Chính phủ nhiệm kỳ mới đã lan tỏa vào thực tế bằng những con số và mốc thời gian cụ thể"."Dưới sự dẫn dắt của một Chính phủ kiến tạo và hành động, mỗi rào cản được gỡ bỏ là một cánh cửa cơ hội được mở ra, giúp doanh nghiệp có thể nắm bắt cơ hội kinh doanh, nâng cao năng suất lao động và hiệu quả quản lý trên toàn xã hội".

Để thực hiện mục tiêu này, các bộ, ngành, địa phương được yêu cầu triển khai các nỗ lực nhằm thực hiện số hóa toàn diện, nghiêm túc thực hiện số hóa hồ sơ, cấp kết quả bản điện tử và tái cấu trúc quy trình giải quyết thủ tục. Điểm mới đáng chú ý là Chính phủ đã xác định chất lượng phục vụ và sự hài lòng của người dân chính là tiêu chuẩn để đánh giá hiệu quả cải cách. Điều này tạo ra một áp lực tích cực lên bộ máy công quyền, buộc mỗi cán bộ phải thay đổi thái độ làm việc.

Bên cạnh đó, các nỗ lực nhằm tinh gọn bộ máy và nâng cao chất lượng cán bộ tiếp tục được đẩy mạnh nhằm đưa chính quyền địa phương 2 cấp hoạt động thực chất, hiệu quả. Việc phân cấp, phân quyền gắn liền với phân bổ nguồn lực hợp lý được đẩy mạnh. Để việc phân cấp, phân quyền hiệu quả, năng lực cán bộ ở cấp cơ sở được chú trọng. 2026 cũng được xác định là năm nâng cao chất lượng cán bộ cơ sở, đặc biệt là cấp xã, phường và đặc khu.

Một trụ cột quan trọng khác để xây dựng một Chính phủ hành động chính là cải cách chính sách tiền lương và kỷ cương công vụ. Chính phủ và các bộ, ngành hiện đang triển khai hiệu quả cải cách chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội để tạo động lực cho đội ngũ cán bộ, công chức. Gắn liền với đãi ngộ là kỷ cương. Tinh thần "nói đi đôi với làm" được quán triệt từ các thành viên Chính phủ xuống đến từng cấp thực thi. Trách nhiệm giải trình được nâng cao hơn bao giờ hết, bảo đảm rằng mọi quyết sách của Chính phủ đều được thực thi đúng tiến độ và đạt hiệu quả thực tế, không còn tình trạng "trên nóng dưới lạnh" hay trì trệ trong giải quyết công việc của doanh nghiệp.

Lợi ích cộng hưởng khai phóng nguồn vốn và sức sáng tạo

Tại sao giảm chi phí tuân thủ lại được coi là giải pháp trọng tâm để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số? Câu trả lời nằm ở tác động lan tỏa vô cùng lớn đối với nền kinh tế.

Cắt giảm 50% thời gian và 50% chi phí tuân thủ theo định hướng của Chính phủ sẽ là giải pháp trọng tâm để bảo đảm mục tiêu tăng trưởng bền vững trong nhiệm kỳ mới. Tháo gỡ các khó khăn về thủ tục hành chính, giảm mạnh chi phí tuân thủ đóng góp cho mục tiêu khai phóng nguồn lực, khơi thông vốn đầu tư. Việc bãi bỏ các điều kiện kinh doanh không cần thiết giúp khai phóng các nguồn lực xã hội đang bị đóng băng do những rào cản pháp lý và các thủ tục hành chính.

Khi chi phí tuân thủ được cắt giảm, hàng chục nghìn tỷ đồng tiết kiệm sẽ được doanh nghiệp tái đầu tư vào sản xuất, kinh doanh và tạo việc làm thay vì lãng phí vào các thủ tục giấy tờ. Giảm chi phí này giúp doanh nghiệp dành nguồn lực tài chính để chuyển sang đầu tư tài sản cố định, nghiên cứu và phát triển (R&D) và mở rộng sản xuất, kinh doanh. Điều này trực tiếp làm tăng tổng vốn đầu tư toàn xã hội, đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng.

TP. Hồ Chí Minh nhìn từ trên cao. Ảnh: TTXVN

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, chi phí tuân thủ thấp là yếu tố tiên quyết để nâng cao năng suất tổng thể của nền kinh tế. Ngược lại, chi phí cao sẽ kìm hãm đổi mới sáng tạo và làm thui chột tinh thần khởi nghiệp. Khi thủ tục nhanh gọn, Việt Nam sẽ nâng cao vị thế trên bản đồ năng lực cạnh tranh quốc tế, trở thành điểm đến lý tưởng cho các dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) chất lượng cao và vốn đầu tư gián tiếp.

Bên cạnh đó, cải cách thủ tục hành chính cũng hỗ trợ cho sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân, đối tượng được hưởng lợi lớn là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, đặc biệt là các doanh nghiệp siêu nhỏ. Chi phí tuân thủ thường có tính tạo tác động bất đối xứng: cùng một thủ tục, nhưng gánh nặng lên doanh nghiệp nhỏ lớn hơn nhiều lần so với doanh nghiệp lớn. Giảm bớt gánh nặng này giúp họ duy trì hoạt động, tăng trưởng doanh thu và bền bỉ hơn trước các biến động thị trường.

Hơn thế nữa, cải cách hành chính còn giúp minh bạch hóa môi trường kinh doanh, giảm thiểu rủi ro về "chi phí không chính thức". Khi thủ tục rõ ràng, nhanh chóng, doanh nghiệp sẽ không còn động lực để quay lại khu vực kinh tế phi chính thức hay sử dụng các biện pháp tiêu cực. Điều này khuyến khích sự phát triển của một nền kinh tế chính quy, tuân thủ pháp luật và bền vững. Việc tạo ra một "sân chơi" bình đẳng, nơi các doanh nghiệp mới (start-ups) có thể dễ dàng gia nhập thị trường, chính là động lực then chốt để duy trì đà tăng trưởng GDP dài hạn.

Sự rườm rà, phức tạp của thủ tục hành chính gây lãng phí thời gian và làm giảm tính linh hoạt của thị trường. Khi thủ tục nhanh gọn, doanh nghiệp có thể nắm bắt cơ hội kinh doanh một cách linh hoạt và nhanh chóng. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, giảm gánh nặng hành chính giúp tối ưu hóa quy trình vận hành, từ đó đóng góp vào sự tăng trưởng thông qua thúc đẩy năng suất nhân tố tổng hợp nâng cao năng suất lao động và hiệu quả quản lý.

Trong bối cảnh thế giới biến động không ngừng, tốc độ chính là lợi thế cạnh tranh. Khi Chính phủ hành động quyết liệt để tối ưu hóa quy trình vận hành, chuyển đổi mạnh mẽ tư duy từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, từ “can thiệp hành chính” sang “kiến tạo phát triển”, thị trường sẽ vận hành thông suốt và hiệu quả hơn. Dưới sự dẫn dắt của một Chính phủ kiến tạo và hành động, mỗi rào cản được gỡ bỏ là một cánh cửa cơ hội được mở ra, giúp doanh nghiệp có thể nắm bắt cơ hội kinh doanh, nâng cao năng suất lao động và hiệu quả quản lý trên toàn xã hội. Với tinh thần quyết liệt, liêm chính và sự đồng lòng của cả hệ thống chính trị, mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ không phải là điều xa tầm với!

TS. Lê Duy Bình, Economica Vietnam