Dải đất 'đòn gánh' vươn mình cùng đất nước

Từ "tuyến lửa" năm xưa đến sức bật hôm nay

Nhìn vào Bắc Trung Bộ là nhìn vào một lát cắt đặc biệt của lịch sử hiện đại Việt Nam. Đây là nơi dòng Bến Hải từng bị chia cắt đôi bờ; nơi Đồng Lộc, Truông Bồn, Thành cổ Quảng Trị, địa đạo Vịnh Mốc… khắc sâu trong ký ức dân tộc. Những năm tháng chiến tranh, vùng đất anh hùng này vừa là hậu phương gần, vừa là "mạch máu" chi viện cho miền Nam.

Một góc đô thị trung tâm Bắc Trung Bộ rực sáng về đêm. Ảnh: H.P

Sau năm 1975, dải đất hẹp ngang này bước vào công cuộc khôi phục kinh tế - xã hội trong điều kiện muôn vàn khó khăn. Hậu quả chiến tranh còn đó; thiên tai, bão lũ, hạn hán, gió Lào vẫn triền miên; hạ tầng yếu, sinh kế bấp bênh... Nhưng cũng chính trong hoàn cảnh ấy, phẩm chất con người nơi đây càng được hun đúc: bền bỉ, chịu thương chịu khó, không lùi bước trước nghịch cảnh.

Bà Trần Thị Loan (cựu TNXP ở Quảng Trị) chia sẻ: “Ngày trước lo giữ đất, giữ làng dưới mưa bom; giờ thấy con cháu mở xưởng làm ăn, đó là niềm vui lớn nhất với chúng tôi…”. Câu nói mộc mạc ấy gợi ra hành trình của cả vùng đất: từ giữ đất trong chiến tranh đến dựng xây trong hòa bình, từ hy sinh đến khát vọng làm giàu trên quê hương.

Đổi thay hôm nay không chỉ nằm ở những tuyến đường mới hay các khu công nghiệp đang hình thành, sâu xa hơn là việc Bắc Trung Bộ đang dần trở thành vùng kết nối. Trên trục Bắc - Nam, đây đang trở thành điểm dừng của dòng vốn, hàng hóa và dịch vụ... Theo hướng Đông - Tây, vùng đất này mở ra cửa ngõ kết nối Việt Nam với Lào, Đông Bắc Thái Lan và rộng hơn là tiểu vùng Mekong.

Mở không gian mới

Bước vào giai đoạn 2025 - 2026, yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, sắp xếp tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền và hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đặt Bắc Trung Bộ trước bài toán mới: phát triển phải được nhìn trong một không gian vùng rộng hơn, gắn kết hơn.

Trên nền không gian hành chính mới, khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được triển khai theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, Bắc Trung Bộ có thêm điều kiện vượt qua tư duy phát triển manh mún của từng địa bàn trước đây... Giờ đây, mỗi quyết sách của HĐND cấp tỉnh không chỉ mang ý nghĩa quản trị địa phương, mà còn cần đặt trong tầm nhìn liên vùng và chiến lược dài hạn. Điều quan trọng không chỉ là thay đổi địa giới hay đầu mối quản lý, mà sâu xa hơn là đổi mới tư duy phát triển. Vùng đất này cần một cách tiếp cận tích hợp: cùng nhìn về các trục động lực, cùng tháo gỡ "điểm nghẽn" và cùng kiến tạo không gian phát triển chung.

Nhìn theo logic ấy, Bắc Trung Bộ đang dần được nhận diện bằng những trục phát triển rõ nét: trục ven biển với kinh tế biển, cảng biển, công nghiệp năng lượng; trục Bắc - Nam với cao tốc, đường sắt, logistics; trục Đông - Tây với kinh tế cửa khẩu, thương mại biên giới; và trục văn hóa - du lịch với hệ thống di sản, cảnh quan, chiều sâu lịch sử.

Trên bản đồ ấy, từng địa phương đang định hình vai trò riêng trong một cấu trúc chung. Thanh Hóa với Khu kinh tế Nghi Sơn vươn lên như một cực tăng trưởng công nghiệp, năng lượng và cảng biển quan trọng, tiếp tục giữ vai trò đầu tàu ở phía Bắc khu vực… Nghệ An phát huy lợi thế quy mô dân số, vị trí trung tâm vùng và dư địa phát triển để trở thành đầu tàu công nghiệp, dịch vụ, logistics của khu vực.

Ở phía Nam trục động lực ấy, Hà Tĩnh ngày càng khẳng định vai trò cửa ngõ kinh tế biển và trung tâm logistics mới của khu vực với Khu kinh tế Vũng Áng, cụm cảng Sơn Dương - Vũng Áng cùng hệ thống kết nối Bắc - Nam ngày càng hoàn thiện... Từ một địa phương nhiều khó khăn, Hà Tĩnh đang vươn lên bằng lợi thế cảng biển, công nghiệp và vị trí chiến lược trên hành lang phát triển quốc gia…

Làm việc với Ban Thường vụ Tỉnh ủy Hà Tĩnh ngày 21/4/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ghi nhận những kết quả phát triển nổi bật của địa phương; trong đó GRDP quý I/2026 tăng 12,42%, cao nhất cả nước. Đồng thời, Tổng Bí thư yêu cầu Hà Tĩnh có tư duy phát triển mới, hành động quyết liệt hơn; thu hút đầu tư có chọn lọc, ưu tiên công nghiệp nền tảng, công nghệ cao, năng lượng sạch và đẩy mạnh logistics để trở thành đầu mối giao thương quan trọng của khu vực.

Xa hơn về phía Nam, thành phố Huế mở rộng không gian phát triển trên nền tảng đô thị di sản, trong khi Quảng Trị được kỳ vọng gia tăng lợi thế từ hành lang kinh tế Đông - Tây, năng lượng tái tạo và kinh tế cửa khẩu.

Những định hướng ấy không dừng ở tầm nhìn của từng tỉnh, thành mà đang gợi mở cách tiếp cận vùng… Khi Nghi Sơn, Đông Hồi, Vũng Áng - Sơn Dương, Chân Mây cùng hệ thống cao tốc Bắc - Nam, quốc lộ ven biển, sân bay và cửa khẩu quốc tế được kết nối đồng bộ hơn, Bắc Trung Bộ có thể hình thành chuỗi giá trị liên vùng thay vì những điểm phát triển rời rạc.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, chuyển động ấy đã hiện hữu trong đời sống hằng ngày. Anh Nguyễn Tân (chủ doanh nghiệp vận tải tại Nghệ An) chia sẻ: “Trước đây mỗi chuyến hàng đi Bắc hay vào Nam mất nhiều thời gian, chi phí cao hơn. Nay cao tốc thông suốt hơn, cảng biển được đầu tư, doanh nghiệp nhỏ như chúng tôi cũng nhìn thấy cơ hội lớn hơn”.

Từ những chuyến xe hàng nối dài trên trục Bắc - Nam, khái niệm liên kết vùng đã đi vào từng hợp đồng vận tải, từng phương án đầu tư và từng lựa chọn sinh kế của người dân, doanh nghiệp... Tuy nhiên, "điểm nghẽn" còn đó ở liên kết vùng chưa chặt, hạ tầng xã hội chưa đồng bộ, chất lượng nguồn nhân lực còn chênh lệch, năng lực hấp thụ đầu tư ở một số địa bàn còn hạn chế, thiên tai và biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt...

Bởi vậy, câu chuyện của Bắc Trung Bộ hôm nay không chỉ là mở thêm đường, nâng cấp cảng hay thu hút thêm dự án. Điều sâu xa hơn là năng lực tổ chức phát triển trên một không gian rộng lớn hơn. Nếu thiếu tư duy vùng, những tuyến đường mới có thể vẫn chỉ phục vụ từng địa phương; những cảng biển lớn có thể chưa tạo được chuỗi dịch vụ hoàn chỉnh; những khu kinh tế có thể cạnh tranh nhiều hơn bổ trợ cho nhau.

Ở đây, vai trò của thể chế có ý nghĩa đặc biệt. Những quyết sách về đầu tư hạ tầng chiến lược, phân cấp, phân quyền, quy hoạch vùng, chính sách lao động, đất đai, môi trường đầu tư… đều tác động trực tiếp đến khả năng bứt phá của Bắc Trung Bộ. Từ nghị trường Quốc hội đến thực tiễn địa phương, yêu cầu đặt ra ngày càng rõ: phát triển vùng không thể chỉ là phép cộng cơ học của các địa phương, mà phải là sự phối hợp về quy hoạch, đồng bộ về hạ tầng, thống nhất về tầm nhìn và chia sẻ về lợi ích.

Tinh thần của ngày 30/4, trong bối cảnh ấy, không chỉ dừng ở ký ức về một mốc son lịch sử... Thống nhất đất nước năm 1975 là thống nhất về cương thổ; còn thống nhất trong phát triển hôm nay là kết nối về hạ tầng, đồng bộ về thể chế và gặp nhau trong một tầm nhìn chung.

51 năm trước, Bắc Trung Bộ góp phần làm nên ngày toàn thắng bằng sức người, ý chí và những hy sinh không thể đo đếm... 51 năm sau, chính những phẩm chất ấy đang được thử thách theo cách khác: trong bài toán phát triển, yêu cầu liên kết và khát vọng vượt lên những giới hạn cũ để kiến tạo vị thế mới.

Từ “tuyến lửa” năm xưa đến hành lang phát triển chiến lược hôm nay, Bắc Trung Bộ đã và đang hiện thực hóa khát vọng vươn mình cùng đất nước... Và như bao lần đi qua bão lửa, bão giông, vùng đất ấy vẫn bình dị, bền bỉ, kiên cường - từ gian khó mà vươn lên, từ hy sinh mà kiến tạo, từ ký ức mà mở hướng tương lai.

Diệp Anh