Giải ngân vốn đầu tư công vào guồng với 'thước đo' mới

Đã có dấu hiệu bứt tốc trong tháng 6

Những tháng đầu năm, câu chuyện đầu tư công chủ yếu xoay quanh những khó khăn về giải phóng mặt bằng, thiếu vật liệu xây dựng hay chậm hoàn thiện thủ tục đầu tư, nhưng bước sang quý II, bức tranh đã có nhiều gam màu sáng hơn. Điều đó thể hiện rõ nhất qua tiến độ giải ngân tăng nhanh từng tháng, đặc biệt là cú bứt tốc trong tháng 6.

Cụ thể, khối lượng giải ngân trong tháng 6 đạt khoảng 137,6 nghìn tỷ đồng - mức cao nhất kể từ đầu năm và gần gấp bốn lần so với tháng 4. Nhờ đó, lũy kế đến hết ngày 30/6/2026, cả nước giải ngân được 356.935,1 tỷ đồng, đạt 35,5% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. So với cùng kỳ năm trước, số vốn giải ngân tăng thêm hơn 38 nghìn tỷ đồng. Nếu không tính 5% kế hoạch vốn ngân sách địa phương thực hiện tiết kiệm để dự kiến đầu tư tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tỷ lệ giải ngân đạt 36,7%.

Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Phương Anh

Đằng sau sự chuyển biến này là quá trình chỉ đạo, điều hành quyết liệt, xuyên suốt của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ ngay từ đầu năm. Giải ngân đầu tư công tiếp tục được xác định là một trong những nhiệm vụ chính trị trọng tâm, đồng thời là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Từ các phiên họp Chính phủ thường kỳ, hội nghị toàn quốc về đẩy mạnh phân bổ và giải ngân vốn đầu tư công, đến các phiên họp của Ban Chỉ đạo Nhà nước đối với các công trình, dự án quan trọng quốc gia, dự án trọng điểm ngành giao thông vận tải và đường sắt, tiến độ giải ngân luôn được đưa ra là nhiệm vụ trọng tâm với yêu cầu rất rõ: tháo gỡ ngay các điểm nghẽn, không để vốn chờ dự án.

Trong bối cảnh tình hình thế giới có nhiều biến động, đặc biệt là xung đột tại Trung Đông ảnh hưởng đến giá cả và nguồn cung vật liệu xây dựng, Thủ tướng Chính phủ cũng liên tiếp ban hành các công điện yêu cầu bình ổn giá, tháo gỡ khó khăn về giải phóng mặt bằng, đẩy nhanh tiến độ thi công và giải ngân.

Có thể nói, cú bứt tốc trong tháng 6 là thành quả của cả quá trình kiên trì tháo gỡ từng nút thắt trong tổ chức thực hiện của cả hệ thống chính trị, tạo nền tảng để bước vào giai đoạn tăng tốc của những tháng cuối năm.

Giữ nhịp tăng tốc cho chặng đường còn lại

Dù kết quả 6 tháng đầu năm ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực, bức tranh giải ngân vẫn còn những khoảng chênh lệch khi hết tháng 6, mới có 8 bộ, ngành và 23 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân cao hơn mức bình quân chung của cả nước. Trong đó, nhiều đơn vị vừa đạt tỷ lệ cao, vừa có khối lượng giải ngân lớn như Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, TP. Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và TP. Hải Phòng.

Đồng thời, vẫn còn 25 bộ, ngành và 11 địa phương giải ngân dưới mức bình quân chung. Trong đó có 7 bộ, ngành giải ngân dưới 5%, thậm chí chưa giải ngân.

Theo Bộ Tài chính, nhiều khó khăn tồn tại từ đầu năm vẫn chưa được xử lý dứt điểm. Cụ thể, nguồn cung cát, đất đắp và đá xây dựng ở một số địa phương còn thiếu; công tác giải phóng mặt bằng tiếp tục gặp vướng mắc; thủ tục đầu tư, đấu thầu, điều chỉnh dự án ở một số nơi còn chậm; nhiều dự án ODA vẫn phải xử lý các thủ tục với nhà tài trợ. Bên cạnh đó, năng lực tổ chức thực hiện của một số chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu chưa đáp ứng yêu cầu; việc sắp xếp tổ chức bộ máy tại một số địa phương cũng ảnh hưởng đến nguồn nhân lực làm công tác đầu tư công.

Để giữ được nhịp tăng tốc trong nửa cuối năm, Bộ Tài chính yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tiếp tục tháo gỡ dứt điểm các điểm nghẽn về vật liệu xây dựng, giải phóng mặt bằng và thủ tục đầu tư; đồng thời chỉ đạo các chủ đầu tư lập hồ sơ thanh toán ngay khi có khối lượng nghiệm thu. Kho bạc Nhà nước cũng được yêu cầu thực hiện thanh toán ngay khi hồ sơ đủ điều kiện theo quy định, bảo đảm dòng vốn ngân sách được đưa nhanh nhất vào các công trình, dự án.

Đặc biệt, cùng với việc tiếp tục tháo gỡ các rào cản trong tổ chức thực hiện, công tác điều hành giải ngân năm nay cũng đang xuất hiện một điểm mới đáng chú ý. Thay vì chỉ theo dõi tiến độ bằng các báo cáo định kỳ, Chính phủ đang từng bước chuyển sang quản trị bằng dữ liệu, lượng hóa trách nhiệm thông qua hệ thống tiêu chí đánh giá cụ thể đối với từng bộ, ngành và địa phương. Đây được xem là một “thước đo” mới nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công và siết chặt trách nhiệm của người đứng đầu.

Khi giải ngân được đo bằng dữ liệu và trách nhiệm

Nếu như trước đây, tiến độ giải ngân chủ yếu được theo dõi thông qua các báo cáo định kỳ và các cuộc họp kiểm điểm, thì năm 2026 đánh dấu một bước chuyển mới trong tư duy điều hành đầu tư công: lượng hóa kết quả bằng hệ thống tiêu chí cụ thể, gắn tiến độ giải ngân với trách nhiệm của từng bộ, ngành và địa phương.

Ngày 24/6/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1129/QĐ-TTg phê duyệt phương án chấm điểm các bộ, cơ quan trung ương và địa phương về thực hiện giải ngân kế hoạch đầu tư công. Lần đầu tiên, kết quả giải ngân được lượng hóa thành một hệ thống tiêu chí để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của từng đơn vị.

Tại họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 6 do Văn phòng Chính phủ tổ chức ngày 4/7, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho biết, Bộ Tài chính đã chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương tham mưu để Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định quy định các nguyên tắc, phương pháp và cách tiếp cận cơ bản trong chấm điểm kết quả giải ngân vốn đầu tư công. “Việc ban hành phương án chấm điểm là một trong những nội dung được lãnh đạo Đảng, Nhà nước và đặc biệt là Thủ tướng Chính phủ hết sức quan tâm, coi là giải pháp quan trọng nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thông qua nâng cao hiệu quả giải ngân vốn đầu tư công” - Thứ trưởng nhấn mạnh.

Theo đó, việc chấm điểm không đơn thuần để xếp hạng tỷ lệ giải ngân, mà còn là căn cứ nhắc nhở, cảnh báo các đơn vị chậm tiến độ; đồng thời là cơ sở đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ, thi đua, khen thưởng và xem xét trách nhiệm của tập thể, cá nhân lãnh đạo các bộ, ngành, địa phương.

Về kế hoạch triển khai, Thứ trưởng Trần Quốc Phương cho biết, trong tháng 7/2026, Bộ Tài chính sẽ ban hành hướng dẫn chi tiết về phương pháp tính điểm để các bộ, ngành, địa phương thực hiện cập nhật dữ liệu và chấm điểm. Việc chấm điểm sẽ được thực hiện trên hệ thống điện tử và cơ sở dữ liệu dùng chung. Do đây là phương pháp hoàn toàn mới nên Bộ Tài chính sẽ dành thời gian để vận hành thử hệ thống, dự kiến ngay trong tháng 7 sẽ có kết quả chạy thử đầu tiên.

Cũng theo Thứ trưởng, đây là lần đầu tiên Việt Nam áp dụng cơ chế chấm điểm đối với công tác giải ngân vốn đầu tư công. Vì vậy, trong quá trình triển khai, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục nghiên cứu, rà soát và hoàn thiện phương pháp tính điểm nhằm bảo đảm ngày càng chính xác, khách quan, minh bạch, qua đó trở thành căn cứ quan trọng trong đánh giá hiệu quả lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành của các cấp, các ngành trong lĩnh vực đầu tư công, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Vân Hà