Giải ngân vốn đầu tư công 7 tháng đạt gần 42% kế hoạch, áp lực dồn vào nửa cuối năm

Giải ngân vốn đầu tư công 7 tháng đạt gần 42% kế hoạch. Nguồn ảnh: HCMC Metro

Bộ Tài chính cho biết tổng vốn đầu tư công được giải ngân trên phạm vi cả nước tính đến ngày 31/7/2026 ước đạt 425.312 tỷ đồng, tương ứng 41,9% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Trong đó, nguồn vốn ngân sách trung ương đạt 117.554,1 tỷ đồng, tương đương 32,3%, còn ngân sách địa phương đạt 307.757,9 tỷ đồng, bằng 47,3%.

So với cùng kỳ năm trước, tiến độ giải ngân đã cải thiện rõ rệt khi cao hơn 3,6% về tỷ lệ, đồng thời cao hơn 86.813,2 tỷ đồng về quy mô tuyệt đối. Tuy nhiên, vẫn còn 5 bộ, ngành và địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới 10% hoặc chưa thực hiện giải ngân, đặt ra yêu cầu đẩy nhanh tiến độ trong những tháng cuối năm, khi áp lực hoàn thành kế hoạch giải ngân tiếp tục gia tăng.

Nếu loại trừ phần vốn tiết kiệm 5% từ kế hoạch đầu tư công ngân sách địa phương (khoảng 32.511,3 tỷ đồng) dự kiến dành cho dự án đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, cùng với phần vốn 9.648,2 tỷ đồng mới được bổ sung trong tháng, tỷ lệ giải ngân thực tế của cả nước đạt khoảng 43,8% trên tổng kế hoạch.

Về phân bổ vốn, tổng kế hoạch đầu tư công năm 2026 đã được Quốc hội thông qua và Thủ tướng giao đạt 1.014.234,2 tỷ đồng. Hiện còn 83.216,4 tỷ đồng chưa được phân bổ, thuộc thẩm quyền của Chính phủ.

Theo đó, nguồn lực này dự kiến sẽ được ưu tiên cho các dự án khởi công mới sau khi hoàn tất các thủ tục đánh giá hiệu quả và bố trí trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026–2030; đồng thời dành cho các chương trình mục tiêu quốc gia, các nhiệm vụ về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phần điều chỉnh giảm kế hoạch vốn năm 2026 theo Nghị quyết số 176/NQ-CP.

Theo Bộ Tài chính, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công trong 7 tháng đầu năm vẫn đang chịu tác động xuất phát từ cả hai nhiều yếu tố chủ quan và khách quan.

Nguồn cung vật liệu xây dựng chưa đáp ứng kịp nhu cầu gia tăng trong bối cảnh đẩy mạnh đầu tư công, trong khi biến động giá nguyên liệu và nhiên liệu làm gia tăng chi phí đầu vào, kéo theo việc điều chỉnh hợp đồng và thủ tục liên quan.

Song song đó, công tác giải phóng mặt bằng tại một số địa phương vẫn chậm do vướng mắc quy hoạch, phát sinh khối lượng di dời hạ tầng kỹ thuật và thiếu đồng thuận từ người dân.

Năm điểm nghẽn chính ảnh hưởng tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công trong 7 tháng đầu năm: (i) thiếu nguồn cung vật liệu xây dựng, (ii) công tác giải phóng mặt bằng gặp khó khăn; (iii) lập kế hoạch vốn chưa sát với thực tế; (iv) quy trình giải ngân, đấu thầu và thủ tục với nhà tài trợ của dự án ODA còn phức tạp; nghiên cứu, lựa chọn giải pháp công nghệ cho các dự án khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo tốn nhiều thời gian; (v) thời tiết bất lợi.

Bên cạnh đó, chất lượng lập kế hoạch vốn tại một số bộ, ngành, địa phương chưa sát thực tiễn; các dự án ODA tiếp tục đối mặt với rào cản về quy trình giải ngân, đấu thầu phức tạp, yêu cầu tài sản bảo đảm và rủi ro tỷ giá. Đối với nhóm dự án khoa học công nghệ và chuyển đổi số, đặc thù yêu cầu kỹ thuật cao khiến thời gian chuẩn bị kéo dài, ảnh hưởng đến tiến độ chung.

Ngoài ra, yếu tố thời tiết bất lợi, đặc biệt là mưa kéo dài trong tháng 7 tại nhiều địa phương, tiếp tục làm gián đoạn thi công, hạn chế huy động nguồn lực và chậm trễ khâu nghiệm thu, thanh toán.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra là phải tăng tốc giải ngân trên cơ sở xử lý đồng thời các “nút thắt” then chốt. Trọng tâm bao gồm kiểm soát và bình ổn thị trường vật liệu xây dựng, chủ động phương án sử dụng vật liệu thay thế; tháo gỡ vướng mắc trong bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư, đặc biệt đối với các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm.

Đồng thời nâng cao hiệu quả điều hành, tăng tính linh hoạt trong điều chuyển kế hoạch vốn và rút ngắn quy trình nghiệm thu, thanh toán. Việc cập nhật dữ liệu và thực hiện chấm điểm giải ngân theo Quyết định số 1129/QĐ-TTg cũng cần được thực hiện đầy đủ, kịp thời.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn yêu cầu các bộ, ngành và địa phương phấn đấu giải ngân tối đa 100% kế hoạch vốn năm 2026, đồng thời nhấn mạnh nguyên tắc lấy hiệu quả làm tiêu chí trọng tâm

Theo đó, nguồn vốn tại các dự án chậm triển khai cần được điều chuyển kịp thời sang các dự án có khả năng hấp thụ tốt hơn. Song song, các địa phương phải chủ động xử lý các dự án tồn đọng và đẩy nhanh việc sắp xếp, khai thác hiệu quả quỹ nhà, đất dôi dư theo cơ chế phân cấp.

Đáng chú ý, thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Quyết định số 1129/QĐ-TTg, Bộ Tài chính đã xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu phục vụ chấm điểm kết quả giải ngân vốn đầu tư công. Hệ thống này sẽ được triển khai thử nghiệm trong các kỳ báo cáo từ tháng 7 đến tháng 9/2026, trước khi chính thức áp dụng từ tháng 10/2026 nhằm tăng cường tính minh bạch và nâng cao chất lượng đánh giá.

Bộ Tài chính sẽ tích cực phối hợp với bộ, cơ quan trung ương và địa phương trong quá trình chạy thử, tổng hợp các khó khăn, vướng mắc để nghiên cứu, hoàn thiện và báo cáo cấp thẩm quyền trong trường hợp vượt thẩm quyền. để chính thức thực hiện, đánh giá chấm điểm từ kỳ báo cáo tháng 10/2026.

Hoàng Sơn