Giải mã Palianytsia - vũ khí tầm xa bí ẩn của Ukraine

Theo xác nhận mới nhất, đơn vị đứng sau dự án này là Cục Thiết kế Luch, một trong những trung tâm thiết kế vũ khí chủ lực của Ukraine. Luch không phải là cái tên xa lạ trong lĩnh vực quốc phòng. Trước đó, cơ quan này từng phát triển tên lửa chống hạm Neptune, loại vũ khí đã chứng minh hiệu quả tại Biển Đen.

Việc Palianytsia do Luch đảm nhiệm phát triển cho thấy Ukraine đang tiếp tục dựa vào năng lực công nghiệp quốc phòng trong nước để mở rộng các phương tiện tấn công tầm xa, trong bối cảnh cuộc xung đột bước sang giai đoạn tiêu hao kéo dài.

Mảnh ghép cuối cùng

Kể từ khi Tổng thống Volodymyr Zelensky lần đầu nhắc đến Palianytsia vào ngày 24.8.2024, nhân dịp Quốc khánh Ukraine, loại vũ khí này nhanh chóng thu hút sự chú ý của giới quan sát quân sự quốc tế. Khi đó, Palianytsia được mô tả là một hệ thống tấn công “lai” giữa máy bay không người lái và tên lửa, song thông tin cụ thể gần như không được công bố.

Trong nhiều tháng sau đó, Palianytsia chỉ được biết đến qua những tuyên bố ngắn gọn từ giới chức Ukraine. Các thông số kỹ thuật quan trọng cũng như đơn vị phát triển đều được giữ kín. Phải đến triển lãm công nghiệp quốc phòng MSPO 2025 tại Ba Lan, Tập đoàn Công nghiệp Quốc phòng Ukraine (JSC Ukrainian Defense Industry) mới bắt đầu công bố một số dữ liệu ban đầu. Tuy nhiên, ngay cả tại sự kiện này, danh tính tổ chức đứng sau dự án vẫn chưa được xác nhận.

Bộ trưởng Ngoại giao Ukraine Andrii Sybiha (phải) cùng Giám đốc Cục Thiết kế Luch, ông Oleh Korostelyov cầm mô hình loại vũ khí mới - Ảnh: Defense Express

Bước ngoặt xuất hiện trong một cuộc gặp ngoại giao cấp cao gần đây giữa Bộ trưởng Ngoại giao Ukraine Andrii Sybiha, người đồng cấp Na Uy và đại diện các nhà sản xuất vũ khí tầm xa của Ukraine. Trong thông báo chính thức về cuộc gặp, Bộ trưởng Sybiha cho biết ông đã nhận được mô hình Palianytsia từ ông Oleh Korostelyov, giám đốc Cục Thiết kế Luch, như một biểu tượng cho hợp tác chiến lược trong lĩnh vực quốc phòng.

Chi tiết này đã gián tiếp xác nhận Cục Thiết kế Luch là đơn vị phát triển Palianytsia. Cuộc gặp cũng có sự tham gia của đại diện công ty Fire Point, cho thấy dự án nhiều khả năng được triển khai theo mô hình hợp tác giữa khu vực nhà nước và tư nhân - cách tiếp cận ngày càng phổ biến trong ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine.

Bảo chứng về năng lực kỹ thuật

Việc xác định Cục Thiết kế Luch là đơn vị phát triển Palianytsia mang ý nghĩa quan trọng trong đánh giá năng lực và độ tin cậy của hệ thống này. Luch là một trong những trung tâm thiết kế vũ khí chủ lực của Ukraine, với nhiều sản phẩm đã được triển khai thực tế trong xung đột.

Trước Palianytsia, Luch từng phát triển hệ thống tên lửa chống tăng Stugna-P, được Ukraine sử dụng rộng rãi trong giai đoạn đầu của cuộc chiến. Đáng chú ý hơn, cơ quan này cũng là đơn vị đứng sau tổ hợp tên lửa hành trình chống hạm R-360 Neptune, loại vũ khí đã được sử dụng trong vụ tấn công làm chìm soái hạm Moskva của Hạm đội Biển Đen Nga năm 2022.

Nguyên mẫu tên lửa lai máy bay không người lái Palianytsia sử dụng động cơ phản lực trong chuyến bay thử nghiệm - Ảnh: MaksymHlushak

Với nền tảng kinh nghiệm đó, nhiều chuyên gia cho rằng Palianytsia có thể kế thừa các giải pháp kỹ thuật đã được kiểm chứng từ Neptune, bao gồm thiết kế khí động học, hệ thống dẫn đường và phương thức tấn công mục tiêu. Việc tận dụng những công nghệ sẵn có được đánh giá là giúp Ukraine rút ngắn đáng kể thời gian nghiên cứu, thử nghiệm và hoàn thiện một loại vũ khí tầm xa mới trong điều kiện nguồn lực hạn chế.

Tên lửa lai drone

Theo các dữ liệu được công bố tại triển lãm MSPO 2025 cùng thông tin từ các nguồn chính thức, Palianytsia có cấu hình kỹ thuật nằm giữa UAV cảm tử hạng nặng và tên lửa hành trình hạng nhẹ. Cách tiếp cận này khiến giới phân tích đưa ra nhiều cách phân loại khác nhau đối với hệ thống vũ khí mới của Ukraine.

Ông Andrii Kharuk, chuyên gia quốc phòng, nhận định với Kyiv Independent rằng Palianytsia về bản chất là một tên lửa hành trình truyền thống, được hiểu là một phương tiện bay không người lái mang đầu đạn và sử dụng động cơ tuabin phản lực. Trong khi đó, ông Federico Borsari từ Trung tâm Phân tích Chính sách châu Âu cho rằng Palianytsia phù hợp hơn với khái niệm UAV tấn công một chiều (OWA-UAV), nhưng được trang bị những đặc tính vốn thường thấy ở tên lửa. Một góc nhìn khác được ông Oleksandr Dmitriev đưa ra: điểm khác biệt cốt lõi của Palianytsia là khả năng điều chỉnh mục tiêu trong quá trình bay, điều mà các tên lửa hành trình truyền thống thường bị hạn chế.

Hình dựng mô phỏng của tên lửa lai drone Palianytsia - Ảnh: Defense Express

Dù được xếp vào nhóm nào, các thông số kỹ thuật của Palianytsia cho thấy đây là một hệ thống tấn công có hiệu quả cao so với chi phí. Về kích thước, Palianytsia dài khoảng 3,5m, sải cánh 1,7m - nhỏ hơn đáng kể so với các tên lửa hành trình phương Tây như Storm Shadow hay Taurus. Kích thước gọn giúp giảm tiết diện phản xạ radar, qua đó tăng khả năng sống sót trước các hệ thống phòng không.

Về hỏa lực, Palianytsia có trọng lượng cất cánh khoảng 320kg, trong đó đầu đạn nặng 100kg. So với các UAV cảm tử phổ biến như Shahed-136 chỉ mang đầu đạn 40 - 50kg, sức công phá của Palianytsia cao hơn rõ rệt, đủ để gây thiệt hại lớn cho các mục tiêu kiên cố như kho hậu cần, trạm nhiên liệu hoặc máy bay đậu trên đường băng.

Hệ thống sử dụng động cơ phản lực thay vì động cơ cánh quạt, cho phép đạt tốc độ ước tính khoảng 500km/h hoặc cao hơn. Tốc độ này giúp rút ngắn đáng kể thời gian tiếp cận mục tiêu, đồng thời thu hẹp “cửa sổ phản ứng” của các tổ hợp phòng không đối phương.

Thông số đáng chú ý nhất là tầm bắn khoảng 650km. Với phạm vi này, Palianytsia có khả năng vươn tới nhiều mục tiêu quân sự nằm sâu trong lãnh thổ Nga, bao gồm các sân bay được sử dụng làm căn cứ cho máy bay ném bom và máy bay mang vũ khí dẫn đường. Đây được xem là yếu tố then chốt làm tăng giá trị chiến lược của hệ thống vũ khí mới này.

Tầm quan trọng chiến lược

Sự xuất hiện của Palianytsia giúp Ukraine giải quyết ba vấn đề chiến lược quan trọng trong bối cảnh xung đột kéo dài. Đầu tiên là giảm sự phụ thuộc vào các ràng buộc chính trị. Trong thời gian qua, Ukraine thường chịu giới hạn từ các đối tác phương Tây về phạm vi sử dụng vũ khí tầm xa do lo ngại nguy cơ leo thang. V

ới Palianytsia - một hệ thống vũ khí do Ukraine tự phát triển, Kyiv có toàn quyền quyết định mục tiêu và thời điểm sử dụng, không chịu các điều kiện đi kèm như đối với vũ khí viện trợ. Điều này giúp Ukraine chủ động hơn trong việc lập kế hoạch và triển khai các đòn tấn công tầm xa.

Nguyên mẫu Palianytsia - Ảnh: Militarnyl

Thứ hai là bài toán kinh tế trong chiến tranh tiêu hao. Theo Bộ trưởng Chuyển đổi số Ukraine Mykhailo Fedorov, chi phí sản xuất mỗi đơn vị Palianytsia được ước tính dưới 1 triệu USD. Mức giá này thấp hơn đáng kể so với nhiều loại tên lửa hành trình hiện có, bao gồm cả các hệ thống của Nga và phương Tây. Cuối cùng là tác động răn đe và phân tán hệ thống phòng không đối phương. Với tầm bắn khoảng 650km, Palianytsia mở rộng đáng kể danh sách các mục tiêu nằm sâu trong hậu phương Nga, bao gồm cơ sở quân sự, năng lượng và công nghiệp quốc phòng. Điều này buộc Nga phải phân bổ thêm nguồn lực phòng không để bảo vệ khu vực phía sau, qua đó làm giảm mật độ phòng không ở các hướng tiền tuyến.

Dù vậy, Palianytsia không phải là yếu tố có thể ngay lập tức làm thay đổi cục diện chiến trường. Chỉ khi được sản xuất với số lượng lớn và kết hợp cùng các hệ thống tấn công khác do Ukraine phát triển, loại vũ khí này có thể góp phần tạo ra sức ép lâu dài đối với đối phương.

Hoàng Vũ