Giải bài toán rác thải: Mệnh lệnh sống còn cho “Thành phố môi trường” Đà Nẵng

Dấu ấn 5 năm kiên trì “xanh hóa” đô thị

Tại hội nghị tổng kết đánh giá giai đoạn 2021–2025 do UBND TP. Đà Nẵng tổ chức dưới sự đồng chủ trì của Phó Chủ tịch UBND thành phố Trần Nam Hưng và Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Phạm Nam Sơn, bức tranh toàn cảnh về hành trình bảo vệ môi trường của thành phố đã được phác họa với nhiều điểm sáng đáng ghi nhận.

Được phê duyệt theo Quyết định số 1099/QĐ-UBND ngày 02/04/2021, Đề án “Xây dựng Đà Nẵng - Thành phố môi trường” không dừng lại ở một khẩu hiệu hành động, mà được chuyển hóa thành hơn 70 nhiệm vụ cụ thể mỗi năm. Sự kiên trì đó đã mang lại những quả ngọt rõ rệt: 28 nhiệm vụ đã hoàn thành dứt điểm, 31 nhiệm vụ đang tiếp tục đi vào chiều sâu, và 16/29 tiêu chí cốt lõi đã chính thức cán đích.

Những con số hạ tầng biết nói đã khẳng định vị thế dẫn đầu của Đà Nẵng trong quản lý đô thị. 100% người dân cả khu vực đô thị lẫn nông thôn đã được tiếp cận nguồn nước sạch hợp vệ sinh. Thành phố duy trì tỷ lệ thu gom, xử lý 100% chất thải rắn sinh hoạt và chất thải nguy hại phát sinh. Hệ thống 6 trạm xử lý nước thải đô thị tập trung vận hành liên tục với tổng công suất hơn 364.000 m³/ngày đêm, đưa tỷ lệ nước thải sinh hoạt được xử lý đạt gần 90% – vượt xa chỉ tiêu đề ra.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Trần Nam Hưng yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường tiếp thu đầy đủ ý kiến tại hội nghị, khẩn trương xây dựng Đề án điều chỉnh “Xây dựng Đà Nẵng - Thành phố môi trường” giai đoạn 2021-2030 theo địa giới hành chính mới...

Đặc biệt, làn sóng chuyển đổi xanh đã lan tỏa sâu rộng vào cộng đồng và cộng đồng doanh nghiệp. Hơn 97% hộ gia đình đã chủ động phân loại rác tại nguồn, đưa khoảng 15–20% lượng rác thải sinh hoạt trở lại chuỗi tuần hoàn tái chế. Trong lĩnh vực công nghiệp, 100% khu công nghiệp và khu công nghệ cao đều sở hữu hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt quy chuẩn. Tỷ lệ che phủ rừng đạt trên 58%, cùng 53 triệu cây xanh được trồng mới đã tạo nên một tấm lá chắn xanh vững chắc cho đô thị. Riêng trong năm 2025, Đà Nẵng đã dành gần 1.198 tỷ đồng – tương đương 2% tổng chi ngân sách – cho sự nghiệp bảo vệ môi trường.

Nhiều chỉ tiêu môi trường đạt kết quả tích cực

Trong giai đoạn 2021-2025, Đà Nẵng (cũ) triển khai hơn 70 nhiệm vụ mỗi năm, tập trung vào 4 nhóm trọng tâm gồm phòng ngừa, kiểm soát ô nhiễm; cải thiện môi trường và xử lý các vấn đề cấp bách; bảo tồn thiên nhiên, đa dạng sinh học; nâng cao năng lực quản lý và nhận thức cộng đồng.

Đến năm 2025, có 28 nhiệm vụ hoàn thành, 31 nhiệm vụ tiếp tục triển khai và 16/29 tiêu chí của Đề án đạt mục tiêu.

Một số chỉ tiêu về hạ tầng và chất lượng môi trường đạt kết quả đáng ghi nhận. Tỷ lệ dân số được cung cấp nước sạch qua hệ thống cấp nước tập trung và tỷ lệ dân số nông thôn sử dụng nguồn nước hợp vệ sinh đều đạt 100%.

Thành phố thu gom, xử lý 100% chất thải rắn sinh hoạt và chất thải nguy hại. Tỷ lệ nước thải sinh hoạt đô thị được xử lý đạt 89,9%, vượt mục tiêu 85%. Hiện 6 trạm xử lý nước thải đô thị tập trung đang hoạt động với tổng công suất 364.650 m³/ngày đêm.

Công tác phân loại rác tại nguồn cũng có chuyển biến khi 97,38% hộ gia đình thực hiện phân loại, góp phần đưa khoảng 15-20% lượng chất thải rắn sinh hoạt được tái chế, tái sử dụng.

Lãnh đạo thành phố kêu gọi doanh nghiệp đồng hành trong chuyển đổi xanh, sản xuất xanh, tiết kiệm tài nguyên, năng lượng, giảm phát thải,tăng cường tuyên truyền, vận động và giám sát việc thực hiện các nhiệm vụ bảo vệ môi trường.

Trong lĩnh vực công nghiệp, 100% khu công nghiệp, khu công nghệ cao, cụm công nghiệp có hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt quy chuẩn kỹ thuật môi trường. Thành phố đã đánh giá 22 doanh nghiệp phục vụ lộ trình chuyển đổi khu công nghiệp sinh thái; trong đó, Khu công nghiệp Hòa Khánh đã hình thành một liên kết cộng sinh công nghiệp điển hình.

Cùng với đó, công tác bảo tồn thiên nhiên, đa dạng sinh học và phát triển rừng được chú trọng. Đến cuối năm 2025, tỷ lệ che phủ rừng đạt 58,25%. Thành phố đã trồng hơn 53 triệu cây trong giai đoạn 2021-2025, đạt khoảng 95% kế hoạch đề ra.

Năm 2025, tổng chi sự nghiệp môi trường của thành phố đạt gần 1.198 tỷ đồng, chiếm khoảng 2% tổng chi ngân sách.

Điều chỉnh Đề án theo không gian phát triển mới

Dù vậy, tại hội nghị tổng kết, lãnh đạo thành phố và các chuyên gia môi trường không nhìn bức tranh đô thị qua màu hồng duy nhất. Tốc độ đô thị hóa bứt phá, sức ép gia tăng dân số cùng sự phục hồi mạnh mẽ của ngành du lịch đang đặt hệ thống xử lý chất thải rắn của Đà Nẵng trước thử thách cực hạn.

Trải qua 5 năm, một số điểm nóng ô nhiễm cục bộ vẫn chưa được triệt phá tận gốc. Tình trạng rác thải tồn đọng, nhếch nhác tại một số lô đất trống, khu dân cư ven biển và điểm công cộng vẫn chưa hồi kết. Nguồn lực đầu tư cho hạ tầng thu gom, vận chuyển rác còn mỏng; sự phối hợp giữa chính quyền cơ sở, ngành môi trường và các đơn vị dịch vụ thu gom có lúc, có nơi còn rời rạc.

Đáng chú ý, nút thắt lớn nhất nằm ở khâu xử lý cuối nguồn. Dù tỷ lệ phân loại rác tại nguồn đạt con số ấn tượng trên giấy tờ, nhưng quy trình thu gom, vận chuyển chuyên biệt riêng cho từng loại rác sau phân loại vẫn gặp bất cập. Khi hạ tầng tái chế hiện đại chưa hoàn chỉnh, phần lớn rác thải vẫn dừng lại ở phương pháp chôn lấp truyền thống – một công nghệ đã lỗi thời và đối mặt với nguy cơ quá tải quỹ đất.

Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng Trần Nam Hưng nhấn mạnh, bước sang giai đoạn mới với việc điều chỉnh địa giới hành chính, không gian quản lý của Đà Nẵng được mở rộng toàn diện hơn, đa dạng hơn. Bối cảnh đó đòi hỏi tư duy quản lý môi trường phải có bước chuyển mình tương ứng, không thể bằng lòng với những chỉ tiêu cũ.

Lãnh đạo thành phố giao Sở Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương hoàn thiện Đề án điều chỉnh “Xây dựng Đà Nẵng - Thành phố môi trường” giai đoạn 2021–2030 theo địa giới hành chính mới, tích hợp chặt chẽ với Quy hoạch chung thành phố, gắn với kinh tế tuần hoàn và tăng trưởng xanh.

Để biến quyết tâm chính trị thành kết quả thực tế, Đà Nẵng sẽ ưu tiên tối đa nguồn lực ngân sách và thu hút đầu tư tư nhân vào các công nghệ xử lý rác tiên tiến, tập trung đẩy nhanh tiến độ các dự án nhà máy đốt rác phát điện và nhà máy tái chế hiện đại, quyết tâm loại bỏ dần công nghệ chôn lấp.

Song song đó, thành phố sẽ gấp rút ban hành bộ định mức chi phí, đơn giá dịch vụ môi trường mới để tạo hành lang pháp lý minh bạch, khuyến khích các doanh nghiệp mạnh dạn tham gia vào thị trường xử lý chất thải. Công nghệ số, hệ thống quan trắc tự động và giám sát dữ liệu môi trường cũng sẽ được phủ rộng để phát hiện, xử phạt kịch khung mọi hành vi xả thải trái phép.

Đứng trước cột mốc phát triển mới, giải quyết căn cơ bài toán rác thải chính là phép thử lớn nhất cho bản lĩnh và cam kết của Đà Nẵng. Khi nút thắt rác thải được tháo gỡ bằng công nghệ hiện đại và sự đồng lòng của toàn xã hội, hành trình xây dựng “Thành phố môi trường” mới thực sự trọn vẹn, xứng đáng với niềm tin yêu về một đô thị đáng sống bậc nhất Việt Nam.

Ghi nhận những nỗ lực bền bỉ trong nửa thập kỷ qua, Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng đã quyết định trao tặng Bằng khen cho 24 tập thể và cá nhân xuất sắc. Cùng với đó, 300 thùng rác công cộng chuẩn hóa trị giá hơn 670 triệu đồng đã được trao tặng cho các địa phương – một hành động thiết thực tiếp thêm nguồn lực cho các tuyến phố thêm sạch, xanh.

Trọng Nghị