FTA Việt Nam - EFTA: Mở rộng cơ hội vào thị trường Bắc Âu

Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả các ưu đãi, doanh nghiệp Việt Nam sẽ phải đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, xuất xứ, minh bạch và phát triển bền vững.

Thị trường có dư địa lớn

Ngày 2-7, Việt Nam và Hiệp hội Thương mại tự do châu Âu (EFTA) chính thức công bố kết thúc đàm phán Hiệp định Thương mại tự do (FTA) toàn diện sau hơn một thập kỷ thương lượng. Hiệp định bao trùm nhiều lĩnh vực từ thương mại hàng hóa, dịch vụ, đầu tư đến quy tắc xuất xứ, sở hữu trí tuệ, mua sắm chính phủ, phòng vệ thương mại và phát triển bền vững.

Việt Nam và EFTA vừa kết thúc đàm phán hiệp định thương mại tự do. Ảnh: Bộ Công Thương

Theo ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên (Bộ Công Thương), khối EFTA chỉ có khoảng 15 triệu dân nhưng quy mô nhập khẩu hằng năm lên tới khoảng 300 tỷ euro. Trong khi đó, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này hiện mới chiếm chưa đến 1% tổng nhu cầu nhập khẩu của EFTA, cho thấy dư địa tăng trưởng còn rất lớn. Vì vậy, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EFTA được kỳ vọng sẽ mở ra thêm nhiều cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam khai thác hiệu quả hơn tiềm năng của thị trường này.

Theo số liệu của Vụ Chính sách thương mại đa biên (Bộ Công Thương), năm 2025, kim ngạch thương mại giữa Việt Nam và EFTA đạt 4,8 tỷ EUR, trong đó Việt Nam xuất siêu khoảng 2,5 tỷ EUR. Các mặt hàng EFTA nhập khẩu những mặt hàng xuất khẩu chiến lược của Việt Nam như: Điện tử, máy móc, da giày, đồ gỗ, dệt may, nông sản, thủy sản…

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho rằng, việc hoàn tất đàm phán có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đối mặt với nhiều bất ổn từ căng thẳng địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng và xu hướng gia tăng các rào cản thương mại. Kết quả này thể hiện cam kết của hai bên đối với thương mại tự do, minh bạch và dựa trên luật lệ.

Theo Thứ trưởng, hiệp định kết nối hai nhóm nền kinh tế có tính bổ trợ cao. EFTA - tổ chức liên chính phủ của 4 quốc gia gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein có thế mạnh về công nghệ, đổi mới sáng tạo, tài chính và phát triển bền vững, trong khi Việt Nam là nền kinh tế năng động với vai trò ngày càng lớn trong chuỗi cung ứng khu vực.

Hiệp định được kỳ vọng giúp đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tạo điều kiện để hàng hóa Việt Nam tiếp cận thuận lợi hơn các thị trường có sức mua cao. Đồng thời, đây cũng là cơ hội thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao vào các lĩnh vực như công nghệ cao, công nghiệp chế biến, năng lượng sạch, chuyển đổi xanh và đổi mới sáng tạo.

Theo bà Nguyễn Thị Hoàng Thúy, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Thụy Điển kiêm nhiệm Na Uy, Iceland, Đan Mạch và Latvia, FTA Việt Nam - EFTA không chỉ mang ý nghĩa cắt giảm thuế quan mà còn khẳng định chủ trương đa dạng hóa thị trường và nâng cao chất lượng hội nhập của Việt Nam.

Đáng chú ý, Na Uy và Iceland được xem là những thị trường giàu tiềm năng. Na Uy có nhu cầu lớn đối với dệt may, da giày, đồ gỗ, thủy sản chế biến, thực phẩm và hàng điện tử. Trong khi đó, Iceland mở ra cơ hội hợp tác trong các lĩnh vực thủy sản, công nghệ bảo quản lạnh, logistics lạnh và năng lượng địa nhiệt.

“Nếu đáp ứng được các tiêu chuẩn tại hai thị trường này, doanh nghiệp Việt Nam sẽ có thêm cơ hội mở rộng sang các nước Bắc Âu và châu Âu rộng lớn hơn”, bà Thúy nhấn mạnh.

Tiêu chuẩn cao là chìa khóa tận dụng FTA

Bên cạnh cơ hội, FTA Việt Nam - EFTA cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với doanh nghiệp.

Theo bà Nguyễn Thị Hoàng Thúy, doanh nghiệp không thể chỉ quan tâm đến ưu đãi thuế quan mà cần chú trọng các quy định về xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm dịch động thực vật, sở hữu trí tuệ và phát triển bền vững.

Trong đó, quy tắc xuất xứ là yếu tố đặc biệt quan trọng bởi ưu đãi thuế chỉ được hưởng khi hàng hóa đáp ứng đầy đủ điều kiện và có hồ sơ chứng minh rõ ràng. Các ngành sử dụng nhiều nguyên liệu nhập khẩu như dệt may, da giày, điện tử hay cơ khí cần chủ động rà soát chuỗi cung ứng và nâng tỷ lệ nội địa hóa.

Một yêu cầu khác là chuyển từ tư duy bán hàng sang tư duy tuân thủ thị trường. Người tiêu dùng tại Bắc Âu không chỉ quan tâm đến chất lượng sản phẩm mà còn chú trọng nguồn gốc nguyên liệu, điều kiện lao động, mức độ phát thải, khả năng tái chế bao bì và tính minh bạch của thông tin sản phẩm.

Doanh nghiệp cũng cần quan tâm hơn đến bảo hộ sở hữu trí tuệ, xây dựng thương hiệu và phát triển sản phẩm riêng để nâng cao giá trị gia tăng.

Đồ gỗ là một trong những mặt hàng thế mạnh của Việt Nam cũng được các nước EFTA nhập khẩu nhiều. Ảnh: Nguyễn Quân

Để tận dụng hiệu quả hiệp định, bà Thúy khuyến nghị các doanh nghiệp chuẩn bị ngay từ bây giờ thông qua việc đánh giá lại danh mục sản phẩm, xây dựng hồ sơ tuân thủ đầy đủ, hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc và chủ động tìm kiếm đối tác phù hợp với phân khúc chất lượng cao.

Về phía cơ quan quản lý, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành và các nước EFTA để hoàn tất các thủ tục chuẩn bị cho việc ký kết và triển khai hiệp định. Đồng thời, Bộ sẽ tăng cường phổ biến cam kết, tập huấn quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường và phát triển bền vững; đẩy mạnh xúc tiến thương mại và hỗ trợ doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các đối tác EFTA.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân, việc kết thúc đàm phán là cột mốc quan trọng song mới là bước khởi đầu. Thành công của hiệp định sẽ được đo bằng khả năng tận dụng của cộng đồng doanh nghiệp.

Các chuyên gia nhận định, giá trị lớn nhất của FTA Việt Nam - EFTA không chỉ nằm ở việc mở rộng thị trường hay giảm thuế quan mà còn ở cơ hội thúc đẩy doanh nghiệp nâng cấp năng lực cạnh tranh. Khi đáp ứng được các tiêu chuẩn khắt khe của EFTA, doanh nghiệp Việt Nam sẽ có thêm nền tảng để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và mở rộng hiện diện tại các thị trường phát triển.

Vĩnh Hà