Eximbank thay gần trọn HĐQT: Phép thử quản trị dựa vào hệ thống?

Toàn cảnh Đại hội đồng cổ đông bất thường 2026 của Eximbank

Ngày 24/7, Ngân hàng Thương mại Cổ phần Xuất nhập khẩu Việt Nam (Eximbank - mã chứng khoán: EIB) tổ chức Đại hội đồng cổ đông bất thường năm 2026.

Theo chương trình, nội dung Đại hội chỉ gồm hai việc là miễn nhiệm một số thành viên HĐQT và bầu bổ sung người thay thế. Nhưng quy mô thay đổi nhân sự lần này cho thấy câu chuyện không dừng ở việc kiện toàn bộ máy.

Bốn thành viên HĐQT nộp đơn từ nhiệm cùng ngày 8/6/2026 gồm Chủ tịch Phạm Thị Huyền Trang và ông Nguyễn Trọng Hiền (thành viên độc lập), ông Phạm Tuấn Anh và ông Nguyễn Trí Trung. Riêng chỉ ông Ho Poh Wah, thành viên độc lập ở lại.

Chi tiết đáng chú ý, ông Trí Trung và ông Hiền mới được bầu vào HĐQT tại Đại hội đồng cổ đông thường niên tháng 4/2026. Ông Hiền không phải nhân sự bình thường. Trước khi sang Eximbank, ông từng giữ chức Chủ tịch HĐQT Tập đoàn GELEX - doanh nghiệp hiện là cổ đông lớn nhất của ngân hàng.

Song song đó, bốn phó tổng giám đốc bị miễn nhiệm trong tháng 6 gồm ông Đào Hồng Châu, ông Nguyễn Hồ Hoàng Vũ, ông Nguyễn Hướng Minh và ông Phạm Quang Dũng. Quyền Tổng giám đốc Trần Tấn Lộc phải được tái bổ nhiệm vào ngày 1/7, tức ba tuần trước đại hội.

Phát biểu tại đại hội, bà Phạm Thị Huyền Trang nhấn mạnh, việc thay đổi nhân sự là "bước kiện toàn quản trị được thực hiện một cách chủ động, trên cơ sở đồng thuận về định hướng phát triển". Bà khẳng định chiến lược không thay đổi, các trọng tâm về quản trị rủi ro, chuyển đổi số, nâng cao hiệu quả vận hành "vẫn được triển khai đúng lộ trình".

THAY ĐỔI CÁCH QUẢN TRỊ SAU 2 THẬP KỶ BẤT ỔN

Trong phần trả lời cổ đông, bà Trang nhiều lần nhấn mạnh Eximbank đang "chuyển từ mô hình phụ thuộc cá nhân sang quản trị dựa vào hệ thống, quy trình, phân quyền minh bạch". HĐQT sẽ tập trung vào định hướng chiến lược và giám sát; Ban điều hành được trao thêm thẩm quyền quyết định.

Dù không nói trực tiếp, phát biểu này cho thấy, Eximbank muốn rời xa mô hình quản trị phụ thuộc vào vai trò của một số cá nhân để chuyển sang cơ chế vận hành dựa trên hệ thống và phân quyền.

Lịch sử cho thấy điều đó rõ ràng. Từ năm 2015 đến nay, Eximbank trải qua nhiều đời chủ tịch HĐQT, nhiều nhóm cổ đông tranh chấp quyền kiểm soát, ít nhất 6 lần đại hội cổ đông bất thành. Năm 2019, chủ tịch bị bãi nhiệm rồi kiện ra tòa, tòa áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, cuối cùng cả hai bên đều rời đi.

Có thời điểm Eximbank không có tổng giám đốc chính thức, không tổ chức được đại hội 3 năm liền, không thông qua được kế hoạch kinh doanh. Từ một ngân hàng thuộc top đầu, Eximbank tụt sâu xuống nhóm dưới.

Khi trình bày báo cáo tài chính trước cổ đông, Quyền Tổng giám đốc Trần Tấn Lộc gần như là nhân chứng sống cho lịch sử quản trị của Eximbank. Gia nhập ngân hàng từ năm 1994, ông đã làm việc dưới 8 đời Chủ tịch HĐQT. Chỉ riêng con số đó cũng phần nào phản ánh mức độ biến động ở tầng lãnh đạo của ngân hàng trong hơn hai thập kỷ qua.

Và cũng cho thấy, vì sao bà Trang phải nhấn mạnh: "Phát triển bền vững cần dẫn dắt bởi khung quản trị vững chắc, chứ không phụ thuộc vào bất cứ cá nhân nào".

Trong bối cảnh đó, khung quản trị doanh nghiệp mới được Đại hội đồng cổ đông thường niên hồi tháng 4/2026 thông qua là nỗ lực thoát khỏi vòng lặp bất ổn. Câu hỏi là liệu lần này có khác?

MỘT HĐQT MANG MÀU SẮC QUỐC TẾ

Danh sách ứng viên thay thế là nơi câu chuyện tại Eximbank thực sự bắt đầu.

Cụ thể, Ngân hàng Nhà nước đã chấp thuận 6 nhân sự mới gồm 5 ứng viên thành viên độc lập HĐQT và 1 ứng viên BKS.

Trong số 5 ứng viên HĐQT, chỉ có một người Việt là ông Nguyễn Lê Quốc Anh, cựu Tổng giám đốc Techcombank giai đoạn 2016–2020, trước đó từng làm giám đốc chiến lược tại Wells Fargo, hiện là CEO One Globe Consulting Group.

Bốn người còn lại đều mang quốc tịch nước ngoài là bà Richa Goswami (từng giữ vị trí lãnh đạo cấp cao tại HSBC, Standard Chartered); bà Ooi Huey Tyng; ông Michael Richard Harte và ông Chua Teck Huat Bill. Tất cả đều có trên 30 năm kinh nghiệm tài chính, ngân hàng toàn cầu.

5 thành viên HĐQT độc lập mới của Eximbank

Như vậy, nếu giữ đúng kế hoạch đề ra, HĐQT Eximbank sẽ gồm 7 thành viên, trong đó 6 thành viên độc lập. Một cơ cấu hiếm thấy trong hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Giải thích thêm, bà Trần Thị Minh Lý, Trưởng Ban kiểm soát cho hay: "Ngân hàng vẫn giữ nguyên định hướng xây dựng HĐQT gồm 7 thành viên trong giai đoạn 2026-2030. Tuy nhiên, tại thời điểm tổ chức đại hội mới có 5 trong số 6 ứng viên đã hoàn tất đầy đủ hồ sơ để trình cổ đông xem xét. Đối với vị trí còn lại, ngân hàng sẽ tiếp tục hoàn thiện hồ sơ và thực hiện các thủ tục theo quy định".

Việc thay đổi mô hình quản trị diễn ra trong bối cảnh kết quả kinh doanh của Eximbank vẫn chưa thật sự bứt phá. Lợi nhuận trước thuế 6 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 730 tỷ đồng, hoàn thành 48% kế hoạch năm. Tính đến cuối quý 2/2026, tổng tài sản đạt được 266.500 tỷ đồng, tổng dư nợ cấp tín dụng đạt gần 200.000 tỷ đồng.

Trong các chỉ tiêu tài chính, nợ xấu là điểm tạo nhiều áp lực nhất. Tỷ lệ nợ xấu tại 30/6 ở mức 2,88%, trong khi mục tiêu cuối năm là 2,5%. Khoảng cách là 38 điểm cơ bản phải thu hẹp trong nửa năm còn lại, giữa lúc bộ máy quản trị đang thay máu toàn diện.

Nhìn chung, Eximbank đang đặt cược vào một mô hình quản trị đặc biệt trong ngành ngân hàng Việt Nam: HĐQT gần toàn bộ là thành viên độc lập, đa phần quốc tịch nước ngoài, tách bạch hoàn toàn khỏi điều hành.

Xu hướng này khá phù hợp với định hướng của Luật Các tổ chức tín dụng 2024, trong đó tăng cường vai trò của thành viên độc lập nhằm hạn chế xung đột lợi ích, nâng cao giám sát và tách bạch giữa chức năng quản trị với điều hành.

Thành công hay thất bại của mô hình này sẽ chỉ có thể kiểm chứng sau vài năm. Nhưng ngay ở thời điểm hiện tại, Eximbank đang đi xa hơn nhiều ngân hàng khác khi đưa thành viên độc lập trở thành lực lượng chiếm đa số trong HĐQT.

Đào Vũ