EU đối mặt bài toán khó giữa cạnh tranh công nghiệp và tham vọng khí hậu

Nỗ lực điều chỉnh chính sách khí hậu của Liên minh châu Âu (EU) nhằm bảo vệ năng lực cạnh tranh công nghiệp đang làm dấy lên nhiều tranh luận về hướng đi của tiến trình chuyển đổi xanh.

Trong bối cảnh chi phí năng lượng tăng cao và tăng trưởng kinh tế suy yếu, một số chính phủ cho rằng cần nới lỏng các quy định môi trường để hỗ trợ doanh nghiệp. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cảnh báo những thay đổi này có thể tạo lợi thế cho các ngành phát thải cao và gây bất lợi cho những doanh nghiệp đã sớm đầu tư vào công nghệ sạch.

Áp lực kinh tế khiến một số nước châu Âu cân nhắc nới lỏng quy định khí thải, làm dấy lên tranh luận về thị trường carbon, đầu tư xanh và định hướng năng lượng dài hạn. Ảnh: Shutterstock

Sự điều chỉnh định hướng chính sách đã tác động đến các trụ cột quan trọng trong luật môi trường EU, từ quy định chống phá rừng đến tiêu chuẩn chuỗi cung ứng bền vững. Tâm điểm tranh luận là hệ thống giao dịch khí thải ETS, nền tảng của chiến lược khí hậu châu Âu từ năm 2005.

Cơ chế này yêu cầu doanh nghiệp trả phí cho mỗi tấn carbon phát thải, qua đó khuyến khích giảm ô nhiễm và thúc đẩy đầu tư vào công nghệ sạch.

Trong bối cảnh các ngành công nghiệp châu Âu đối mặt sức ép cạnh tranh toàn cầu, một số nhà lãnh đạo cho rằng giá carbon cao đang làm tăng chi phí sản xuất và bào mòn lợi thế cạnh tranh. Vì vậy, họ kêu gọi điều chỉnh hoặc nới lỏng hệ thống ETS. Ngay cả tín hiệu chính trị cũng đủ khiến thị trường biến động, khi đề xuất cải cách chưa rõ ràng của Thủ tướng Đức Friedrich Merz hồi tháng Hai đã khiến giá carbon từ mức đỉnh hai năm giảm xuống dưới 70 euro mỗi tấn.

Căng thẳng gia tăng khi Bộ trưởng Doanh nghiệp và Sản xuất Ý Adolfo Urso kêu gọi đình chỉ hệ thống ETS để tiến hành đánh giá toàn diện. Ba Lan và Cộng hòa Séc cũng đạt thỏa thuận trì hoãn việc áp dụng cơ chế tính phí khí thải đối với hộ gia đình và giao thông đường bộ, dự kiến triển khai từ năm 2027. Những động thái này phản ánh áp lực kinh tế ngày càng lớn đối với các chính phủ.

Một số nhà lãnh đạo châu Âu cho rằng quy định khí hậu nghiêm ngặt có thể làm suy yếu vị thế kinh tế của khu vực. Thủ tướng Bỉ Bart De Wever nhấn mạnh, châu Âu khó duy trì vai trò cường quốc nếu doanh nghiệp phải chịu bất lợi mang tính cấu trúc. Trước đó, Ủy ban châu Âu đã nới lỏng lệnh cấm bán xe động cơ đốt trong mới từ năm 2035 nhằm xoa dịu lo ngại về việc làm trong ngành ô tô.

Trong khi đó, các chính phủ và doanh nghiệp đã đầu tư mạnh vào công nghệ sạch lo ngại rằng việc thay đổi chính sách có thể làm đảo lộn các kế hoạch dài hạn. Nghị sĩ Nghị viện châu Âu Thomas Pellerin-Carlin nhận định tranh luận về ETS phản ánh cuộc đấu tranh rộng hơn về tương lai năng lượng của châu Âu, giữa sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và vai trò dẫn đầu trong công nghệ sạch.

Một nhóm quốc gia gồm Đan Mạch, Phần Lan, Luxembourg, Hà Lan và Thụy Điển đã kêu gọi duy trì sự ổn định và khả năng dự đoán của chính sách khí hậu, cảnh báo việc can thiệp liên tục có thể làm suy yếu niềm tin thị trường và cản trở đầu tư dài hạn.

Tại Hà Lan, tập đoàn sản xuất thép Tata Steel và tổ chức môi trường Natuur & Milieu cũng kêu gọi bảo vệ cơ chế giới hạn và trao đổi phát thải, cho rằng các ngành như thép xanh hay hóa chất xanh cần môi trường chính sách ổn định để thu hút vốn.

Các nhà ngoại giao EU cảnh báo việc đảo ngược chính sách có thể làm gia tăng chia rẽ trong thị trường chung. Một số quốc gia ủng hộ tham vọng khí hậu đang xem xét triển khai biện pháp riêng ở cấp quốc gia nếu khung chung bị suy yếu.

Một số quan chức EU cho rằng vấn đề cạnh tranh không chỉ nằm ở chính sách khí hậu mà còn ở việc thiếu cải cách cấu trúc tại các quốc gia thành viên. Theo họ, nếu rút lại cam kết với ETS, các doanh nghiệp đã tuân thủ quy định có thể chịu bất lợi so với những bên trì hoãn hành động.

Việc xem xét lại ETS dự kiến diễn ra vào mùa hè, song các tín hiệu chính trị đã khiến thị trường lo ngại.

Marcus Ferdinand, giám đốc phân tích tại công ty dữ liệu carbon Veyt, cho biết sự chuyển hướng khỏi chính sách khí hậu ổn định đã khiến nhà đầu tư thu hẹp vị thế và làm giá giảm.

Trong khi đó, các doanh nghiệp tiên phong giảm phát thải bày tỏ quan ngại về rủi ro chính sách.

Giám đốc điều hành nhà sản xuất xi măng Ecocem có trụ sở tại Ireland, Donal O’Riain cho biết công ty đã triển khai chương trình đầu tư hàng trăm triệu euro dựa trên định hướng chính sách rõ ràng. Nếu định hướng này thay đổi, những bên đầu tư sớm sẽ chịu rủi ro lớn hơn.

Các nhà sản xuất phân bón cũng cảnh báo về khả năng đình chỉ cơ chế thuế biên giới carbon CBAM nếu giá đầu vào tăng quá cao đối với nông dân.

Heidi Peltonen, Phó Chủ tịch phụ trách phát triển bền vững của hãng thép xanh Outokumpu, cho rằng sự thiếu chắc chắn về phạm vi áp dụng biện pháp này đang làm suy giảm niềm tin thị trường.

Trong khi đó, Pierre-Etienne Franc, nhà sáng lập quỹ đầu tư hydro Hy24, bày tỏ lo ngại rằng sự thiếu ổn định chính sách có thể ảnh hưởng đến dòng vốn dài hạn và kế hoạch phát triển công nghệ phát thải thấp.

Theo Financial Times

Tùng Lâm