EU cân nhắc cấp quyền thành viên giới hạn cho Ukraine

Ảnh: REUTERS/Gleb Garanich.

Các quan chức của Liên minh Châu Âu (EU) vừa cho biết, Ủy ban Châu Âu đang cân nhắc một số phương pháp nhằm đưa điều khoản cho phép Ukraine nhanh chóng trở thành thành viên khối EU nhưng với quyền thành viên có hạn, và sẽ được mở rộng quyền thành viên chính thức sau giai đoạn chuyển giao vào thỏa thuận hòa bình với Nga.

Những đề xuất này vẫn đang trong giai đoạn ban đầu, và đang được cân nhắc dưới dạng một quyết định nhằm thỏa mãn yêu cầu châu Âu cung cấp cam kết an ninh hậu chiến từ Ukraine, do quốc gia này mong muốn nhận được một cam kết vững chắc giúp họ phát triển hướng tới nền kinh tế ổn định và hợp tác với phương Tây.

Các nhà ngoại giao cho biết, kế hoạch cho phép Ukraine gia nhập EU trong năm 2027 đã được đưa vào bản thảo kế hoạch hòa bình 20 điều từng là tâm điểm của các trao đổi giữa Mỹ, Ukraine và EU dưới dạng một biện pháp đảm bảo phát triển kinh tế cho Ukraine sau khi chiến tranh kết thúc.

Tuy nhiên, chính phủ nhiều nước trong khối EU tin rằng mốc thời gian này, cũng như mọi mốc thời gian cố định khác, đều hoàn toàn thiếu tính thực tế, vì hiện tại, quá trình cấp quyền thành viên của EU đều dựa trên thành quả của từng nước, và các bước của quá trình này chỉ diễn ra khi những nước mong muốn tham gia có động thái sửa đổi luật pháp để phù hợp với tiêu chuẩn của EU.

Quyết định cuối cùng cho phép một quốc gia được tham gia khối kinh tế này cũng cần được sự thông qua của quốc hội 27 nước thành viên EU.

Ý tưởng đang được các quan chức EU cân nhắc này sẽ đi ngược lại với tiến trình thông thường, và quyết định cung cấp quyền thành viên có hạn cũng sẽ cần phải có được sự cho phép của chính phủ và quốc hội các nước thành viên EU.

Một quan chức EU nhận định: "Chúng ta cần phải công nhận rằng tình hình thế giới hiện tại rất khác so với khi những điều luật về quyền thành viên được soạn thảo".

Quan chức này cho biết, theo đề xuất, Ukraine cũng như các nước ứng viên tiềm năng khác sẽ được tăng tốc tham gia EU và được cung cấp "quyền bỏ phiếu được phân cấp" trong các quá trình đưa ra quyết định của EU, và các cấp này sẽ tùy thuộc vào tiến triển của từng nước hướng tới thỏa mãn toàn bộ các tiêu chuẩn mà EU đặt ra.

Trong năm 2022, cuộc chiến giữa Nga và Ukraine đã bùng nổ, Ukraine đã trở thành nước ứng viên gia nhập EU vào tháng 6/2022, và các thảo luận về vấn đề gia nhập EU đã được bắt đầu triển khai vào cuối năm 2023.

Thông thường, quá trình cân nhắc quyền thành viên diễn ra trong nhiều năm. Ba Lan, một quốc gia có dân số tương đương Ukraine, đã dành 10 năm không bị ảnh hưởng bởi chiến tranh để tham gia quá trình này, hoàn thiện các thương lượng và đề ra những thay đổi pháp lý cần thiết trước khi được tham gia vào năm 2004 cùng với 9 quốc gia khác.

Một số nước trong Ủy ban Châu Âu cho rằng về mặt chính trị, Ukraine không có nhiều thời gian như vậy, vì thỏa thuận hòa bình giữa Nga và Ukraine có thể yêu cầu Ukraine nhượng bộ lãnh thổ, và yêu cầu này sẽ có thể không nhận được sự ủng hộ từ người dân Ukraine trong các cuộc trưng cầu dân ý.

Một điều khoản cho phép Ukraine tham gia EU ngay cả dưới dạng quyền thành viên giới hạn có thể sẽ khiến người dân Ukraine dễ chấp nhận yêu cầu đó hơn và đề ra hứa hẹn về sự ổn định mà Ukraine cần có để có thể thực hiện các cải cách cần thiết trong mục tiêu thỏa mãn các tiêu chuẩn của EU.

Một nhà ngoại giao EU cho biết: "Việc Ukraine tham gia EU là có lợi cho các nước châu Âu, điều đó có quan hệ mật thiết với nền an ninh của chúng ta".

"Vì vậy, chúng ta cần tìm ra giải pháp mang tính sáng tạo, cho phép Ukraine nhanh chóng gia nhập. Khái niệm quyền thành viên đảo ngược thể hiện quan điểm này, cho phép Ukraine tham gia EU về mặt chính trị và nhận được quyền thành viên toàn phần một khi toàn bộ các điều kiện đặt ra được thỏa mãn".

Việc một quốc gia được trao tư cách thành viên mà không có quyền lợi toàn diện không phải là điều mới – phần lớn các nước tham gia EU trong năm 2004 và những năm sau đó đã phải trải qua giai đoạn chuyển giao lâu dài để thỏa mãn một số điều kiện đặt ra, ví dụ như yêu cầu cho phép công dân được làm việc tại tất cả các nước trong khối EU.

Tuy nhiên, các quan chức EU đang cân nhắc một mô hình đặt ra nhiều giới hạn gắt gao hơn. Những quan chức này thừa nhận ý tưởng này sẽ dẫn tới hàng loạt các câu hỏi ngoài phạm vi tư cách thành viên của Ukraine và sẽ khó nhận được sự nhất trí đồng thuận cần thiết.

Một quan chức khác cho biết: "Đây sẽ là yêu cầu khó khăn. Nó cũng sẽ ảnh hưởng tới những nước đã tham gia thông qua quá trình truyền thống và đang sắp được trao tư cách thành viên sau khi giành thời gian và công sức để thực hiện quá trình truyền thống như Montenegro hay Albania".

Nguyễn Quang Minh (Theo Reuters)