EU - Australia ký kết hiệp định thương mại toàn diện: Bước đi chiến lược trong tái cấu trúc thương mại toàn cầu

Mở cánh cửa cho hàng hóa song phương

EU và Australia đã hoàn tất một thỏa thuận thương mại tự do được chờ đợi từ lâu, đánh dấu kết quả của gần tám năm đàm phán kể từ khi chính thức khởi động vào năm 2018. Hiệp định này hướng tới việc dỡ bỏ phần lớn các rào cản thuế quan và phi thuế quan, tạo điều kiện thuận lợi cho dòng chảy hàng hóa, dịch vụ và đầu tư giữa hai bên.

EU và Australia đã ký kết các thỏa thuận thương mại và an ninh sau 8 năm đàm phán. Ảnh: aap.com.au

Theo nội dung thỏa thuận, EU sẽ xóa bỏ khoảng 98% thuế quan đối với hàng hóa xuất khẩu từ Australia, bao gồm nhiều mặt hàng nông sản chủ lực như rượu vang, sản phẩm sữa, lúa mì, lúa mạch và hải sản. Ngược lại, Australia cam kết loại bỏ hơn 99% thuế quan đối với hàng hóa từ EU, đặc biệt là các sản phẩm công nghiệp chế tạo, ô tô, thiết bị vận tải và hóa chất. Việc cắt giảm thuế quan ở mức độ sâu rộng được kỳ vọng sẽ tạo ra động lực tăng trưởng mới cho thương mại song phương, vốn đã có nền tảng ổn định trong nhiều năm qua.

Các dự báo cho thấy xuất khẩu của EU sang Australia có thể tăng tới 33% trong vòng một thập kỷ tới, tương đương khoảng 17,7 tỷ euro mỗi năm. Trước đó, trong năm 2024, EU đã đạt thặng dư thương mại hàng hóa khoảng 28 tỷ euro với Australia. Cơ cấu thương mại giữa hai bên mang tính bổ sung tương đối rõ nét, EU chủ yếu xuất khẩu máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải và hóa chất; trong khi nhập khẩu từ Australia các sản phẩm khoáng sản và nông sản. Điều này góp phần hạn chế cạnh tranh trực tiếp, đồng thời gia tăng lợi ích tổng thể từ quá trình tự do hóa thương mại.

Bên cạnh thương mại hàng hóa, hiệp định cũng được kỳ vọng sẽ thúc đẩy dòng vốn đầu tư hai chiều. EU hiện là nguồn đầu tư nước ngoài lớn thứ hai tại Australia, và theo ước tính, dòng vốn từ khối này có thể tăng hơn 87% trong những năm tới. Việc gia tăng đầu tư sẽ góp phần thúc đẩy phát triển cơ sở hạ tầng, chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực sản xuất tại Australia, đồng thời mở rộng không gian hoạt động cho các doanh nghiệp châu Âu.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Thủ tướng Australia Anthony Albanese chụp ảnh cùng bản tuyên bố chung đã ký trong một buổi lễ tại Tòa nhà Quốc hội ở Canberra, Australia, ngày 24/3/2026. Ảnh: Reuters

Để bảo đảm cân bằng lợi ích, thỏa thuận cũng thiết lập cơ chế bảo vệ song phương, cho phép EU áp dụng các biện pháp phòng vệ trong trường hợp hàng nhập khẩu từ Australia gia tăng đột biến và gây tổn hại đến các ngành sản xuất nhạy cảm trong nội khối. Đây là điểm thường thấy trong các hiệp định thương mại thế hệ mới, nhằm dung hòa giữa yêu cầu mở cửa thị trường và bảo vệ sản xuất trong nước.

Từ khoáng sản chiến lược đến hợp tác an ninh - công nghệ

Một trong những nội dung trọng tâm của hiệp định là việc EU tăng cường tiếp cận nguồn cung khoáng sản thiết yếu từ Australia. Các nguyên liệu như lithium, nhôm và mangan đóng vai trò quan trọng trong nhiều ngành công nghiệp chiến lược, đặc biệt là sản xuất pin, năng lượng tái tạo và các công nghệ tiên tiến. Trong bối cảnh quá trình chuyển đổi xanh và số hóa đang diễn ra mạnh mẽ tại châu Âu, nhu cầu đối với các nguyên liệu này ngày càng gia tăng.

Thực tế cho thấy, chuỗi cung ứng khoáng sản toàn cầu đang đối mặt với nhiều rủi ro do tác động của các yếu tố địa chính trị và kinh tế. Những gián đoạn trong nguồn cung có thể gây ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh năng lượng và năng lực sản xuất của các nền kinh tế lớn. Trong bối cảnh đó, việc thiết lập quan hệ đối tác với Australia - quốc gia có trữ lượng khoáng sản phong phú, được xem là bước đi quan trọng của EU nhằm đa dạng hóa nguồn cung và giảm thiểu rủi ro.

Đồng thời, EU cũng đang triển khai chiến lược giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống, đặc biệt trong lĩnh vực khoáng sản quan trọng. Việc tăng cường hợp tác với các đối tác “đáng tin cậy” được coi là yếu tố then chốt để bảo đảm tính bền vững của chuỗi cung ứng.

Không chỉ giới hạn trong lĩnh vực kinh tế, hiệp định này còn mở rộng sang các lĩnh vực hợp tác an ninh và công nghệ. Hai bên cam kết tăng cường phối hợp trong quản lý khủng hoảng, bảo đảm an ninh hàng hải và phát triển các công nghệ mới, bao gồm trí tuệ nhân tạo. Điều này phản ánh xu hướng ngày càng rõ nét trong quan hệ quốc tế hiện nay, khi các hiệp định thương mại không còn chỉ tập trung vào trao đổi hàng hóa mà còn gắn liền với các mục tiêu chiến lược và an ninh dài hạn.

Quá trình đàm phán hiệp định từng gặp nhiều trở ngại, đặc biệt vào năm 2023 khi các bên chưa đạt được đồng thuận về nhiều vấn đề. Australia đề nghị mở rộng hạn ngạch xuất khẩu thịt bò và thịt cừu sang thị trường châu Âu, trong khi EU tập trung vào việc tiếp cận tốt hơn với nguồn khoáng sản của Australia và thúc đẩy giảm thuế quan. Những bất đồng này khiến tiến trình đàm phán bị đình trệ trong một thời gian.

Tuy nhiên, những biến động trong môi trường quốc tế, đặc biệt là xu hướng gia tăng các biện pháp bảo hộ thương mại trên toàn cầu, đã tạo động lực để hai bên nối lại đàm phán và đạt được thỏa thuận cuối cùng. Điều này cho thấy yếu tố bối cảnh quốc tế đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy các tiến trình hợp tác kinh tế song phương và đa phương.

Đa dạng hóa quan hệ kinh tế

Việc EU và Australia ký kết hiệp định thương mại toàn diện diễn ra trong bối cảnh các nước phương Tây gia tăng nỗ lực mở rộng và làm sâu sắc thêm mạng lưới hợp tác kinh tế, nhằm hạn chế rủi ro từ môi trường bên ngoài. Những điều chỉnh trong chính sách thương mại và đối ngoại của Mỹ thời gian qua, đã làm dấy lên quan ngại về tính ổn định cũng như khả năng dự báo của hệ thống thương mại toàn cầu.

Các biện pháp áp thuế trên diện rộng, cùng với những quyết định mang tính đơn phương trong một số vấn đề quốc tế, đã ảnh hưởng đáng kể đến quan hệ giữa Washington và các đối tác truyền thống. Trước thực tế đó, nhiều quốc gia chủ động tìm kiếm các khuôn khổ hợp tác mới, hướng tới tăng cường tính tự chủ và nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc kinh tế và địa chính trị.

Giới chức EU cho rằng, trong bối cảnh thế giới biến động, không quốc gia nào có thể đứng ngoài tác động của các xung đột và bất ổn toàn cầu. Với những diễn biến phức tạp tại Trung Đông, đã làm gia tăng lo ngại về an ninh năng lượng và áp lực lạm phát tại châu Âu - khu vực phụ thuộc lớn vào nguồn nhập khẩu dầu thô và khí đốt tự nhiên. Điều này càng cho thấy yêu cầu cấp thiết phải mở rộng đối tác và củng cố chuỗi cung ứng.

Tuy vậy, giới chuyên gia cho rằng quá trình giảm mức độ phụ thuộc vào các đối tác truyền thống, đặc biệt là Mỹ, khó có thể diễn ra trong thời gian ngắn. Sự gắn kết sâu rộng về công nghệ, tài chính và chuỗi cung ứng đòi hỏi quá trình điều chỉnh phải có lộ trình dài, nguồn lực lớn và sự phối hợp chặt chẽ giữa các quốc gia. Đồng thời, khác biệt về lợi ích giữa các nước thành viên cũng có thể ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả triển khai.

Trong bối cảnh đó, EU đang tích cực mở rộng mạng lưới các hiệp định thương mại với nhiều đối tác trên thế giới. Bên cạnh Australia, khối này đã đạt thỏa thuận với Ấn Độ, hoàn tất đàm phán với Indonesia và đang xúc tiến triển khai hiệp định với khối Mercosur tại Nam Mỹ. Những bước đi này cho thấy EU đang từng bước củng cố vai trò là một trung tâm kinh tế quan trọng, đồng thời chủ động tham gia định hình các quy tắc thương mại quốc tế.

Giới quan sát nhận định, hiệp định giữa EU và Australia không chỉ mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp mà còn phản ánh xu hướng điều chỉnh của hệ thống thương mại toàn cầu trong giai đoạn hiện nay. Trong một môi trường quốc tế ngày càng phân hóa, các hiệp định thương mại thế hệ mới đang trở thành công cụ quan trọng giúp các quốc gia tăng cường liên kết, bảo đảm lợi ích và nâng cao năng lực thích ứng trước những biến động khó lường.

Châu Anh