(Emagazine) Mường Xia rực lửa đêm hội

Tối 27.3 (tức ngày 9.2 âm lịch), bản Chung Sơn, xã Sơn Thủy, tỉnh Thanh Hóa rộn ràng trong không khí linh thiêng và náo nức của đêm khai mạc Lễ hội Mường Xia năm 2026.

Giữa không gian núi rừng miền biên viễn, tiếng trống, tiếng chiêng vang vọng mở màn mùa hội mới, kéo người dân và du khách hòa vào một không gian văn hóa - tâm linh đậm đà bản sắc của đồng bào dân tộc Thái.

Không chỉ là một lễ hội truyền thống lâu đời, Mường Xia năm nay còn mang ý nghĩa đặc biệt khi đây là mùa hội đầu tiên được xã Sơn Thủy tổ chức sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Trong nhịp chuyển động mới của địa phương, Lễ hội không đơn thuần là hoạt động sinh hoạt cộng đồng, mà còn được kỳ vọng trở thành điểm nhấn quảng bá hình ảnh, đánh thức tiềm năng du lịch và góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng biên.

Ngay từ những phút đầu khai hội, bầu không khí ở bản Chung Sơn đã trở nên đặc biệt. Tiếng chiêng, tiếng trống dồn dập vang lên giữa đại ngàn, như đánh thức ký ức bản mường, đánh dấu thời khắc mở cửa mùa hội linh thiêng.

Ngay sau nghi thức đánh chiêng trang trọng là màn pháo hoa rực rỡ, thắp sáng cả một vùng trời, tạo nên khoảnh khắc vừa thiêng liêng, vừa sôi động.

Tiếp nối là chương trình nghệ thuật với chủ đề “Mường Xia: Linh thiêng và khát vọng”, được dàn dựng công phu, mạch lạc với 3 chương rõ nét, vừa tái hiện chiều sâu lịch sử, vừa phô diễn vẻ đẹp văn hóa bản địa, vừa gửi gắm khát vọng vươn lên của một vùng đất giàu truyền thống.

Ở chương đầu tiên mang tên “Linh thiêng miền biên viễn”, câu chuyện về Tướng quân Tư Mã Hai Đào được tái hiện bằng ngôn ngữ sân khấu giàu cảm xúc.

Những lớp diễn mang màu sắc sử thi đã khắc họa hình tượng một vị anh hùng có công giữ gìn biên cương, khẩn hoang lập bản, đặt nền móng cho vùng đất Mường Xia trù phú hôm nay.

Theo Dư địa chí huyện Quan Sơn (cũ), Tư Mã Hai Đào là người họ Hà, sinh ra tại Mường Đào, xã Điền Quang.

Mồ côi cha mẹ từ nhỏ, ông lớn lên trong gian khó, từng chăn trâu cho nhà quan lang nhưng nổi tiếng thông minh, ham học và tinh thông võ nghệ.

Khi triều đình mở hội chiêu mộ anh tài, ông được quan lang đưa về kinh dự thi. Tại võ đài, ông liên tiếp chiến thắng, lọt vào “mắt xanh” của công chúa. Nhà vua tác hợp cho đôi trẻ, đồng thời truyền thầy đồ vào dạy chữ cho phò mã.

Khi biên giới miền Tây xứ Thanh bị giặc ngoại xâm uy hiếp, Hai Đào xin vua cho cầm quân dẹp loạn. Với tài thao lược, ông đã đánh tan giặc, giải phóng vùng Tén Tằn - Mường Xia, được phong hàm Tư Mã.

Sau chiến thắng, thay vì trở về nơi phồn hoa, ông chọn Mường Xia làm thủ phủ vì nơi đây có địa hình hiểm yếu, thuận lợi cho phòng thủ, sản xuất và phát triển giao thương.

Ông sống, gây dựng cơ nghiệp và mất tại đây, được nhân dân tôn thờ như vị thần bảo hộ vùng biên.

Chính bởi vậy, với người dân Sơn Thủy hôm nay, Tư Mã Hai Đào không chỉ là một nhân vật trong truyền thuyết hay sử liệu địa phương, mà ông còn là biểu tượng tinh thần, là điểm tựa tâm linh, là nhân vật kết nối quá khứ với hiện tại. Để mỗi mùa lễ hội về, người dân lại có dịp bày tỏ lòng tri ân với bậc tiền nhân đã có công giữ đất, dựng mường.

Nếu chương đầu là lớp trầm tích lịch sử, thì chương hai “Sắc màu văn hóa hội tụ và lan tỏa” lại là bức tranh rực rỡ của đời sống văn hóa bản địa. Điểm nhấn nổi bật là hội thi trình diễn trang phục dân tộc của 10 xã.

Trong ánh đèn sân khấu, những bộ váy áo thêu thùa cầu kỳ, hoa văn tinh xảo cùng thần thái duyên dáng của các thiếu nữ vùng cao đã tạo nên một bức tranh văn hóa đa sắc, sống động và đầy cuốn hút.

Đó không chỉ là một phần thi mang tính trình diễn mà ẩn sau từng nếp váy, từng dải thổ cẩm, từng đường kim mũi chỉ là cả một không gian ký ức văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Những bộ trang phục truyền thống ấy vừa nói lên vẻ đẹp của người phụ nữ Thái, vừa phản ánh kỹ nghệ dệt thêu, quan niệm thẩm mỹ và chiều sâu bản sắc của cộng đồng cư dân vùng cao.

Điểm đáng ghi nhận là lễ hội năm nay không dừng ở việc tái hiện hay “trưng bày” văn hóa, mà đã tạo được không khí để di sản thực sự sống trong đời sống cộng đồng.

Từ sân khấu nghệ thuật đến không gian hội, từ phần lễ trang nghiêm đến phần giao lưu gần gũi, Mường Xia hiện lên không phải như một “sản phẩm du lịch được dựng sẵn”, mà như một không gian văn hóa thực sự đang vận động, đang được cộng đồng nuôi dưỡng bằng niềm tự hào và sự gắn bó tự nhiên.

Bước sang chương ba mang tên “Sơn Thủy khát vọng vươn mình”, không khí đêm hội chuyển sang sắc thái trẻ trung, tươi mới và tràn đầy năng lượng.

Những tiết mục nghệ thuật mang tinh thần phấn khởi chào mừng thành công của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, và còn thể hiện quyết tâm của địa phương trong chặng đường phát triển mới.

Thông điệp được gửi đi khá rõ ràng: từ nền tảng văn hóa truyền thống, Sơn Thủy đang muốn bứt lên bằng chính lợi thế riêng của mình, trong đó du lịch cộng đồng được xem là hướng đi nhiều tiềm năng.

Với một địa phương vùng cao còn nhiều khó khăn, việc biết dựa vào di sản, vào bản sắc để tạo sinh kế bền vững là cách làm thực tế và đáng kỳ vọng.

Khi phần lễ chính khép lại, không gian hội thực sự bùng nổ với hoạt động đốt lửa trại. Giữa khoảng sân rộng, ngọn lửa được nhóm lên trong tiếng reo vui của người dân và du khách.

Trong ngày 28.3, Lễ hội Mường Xia tiếp tục diễn ra với các nghi thức cúng tế tại Hòn Đá Vía, dâng lễ, đọc chúc văn tại đền thờ Tướng quân Tư Mã Hai Đào; cùng với đó là phần hội sôi nổi với các giải thi đấu thể thao và nhiều trò chơi dân gian đặc sắc.

NGUYỄN LINH; thiết kế: MẠNH LÊ