Elon Musk tham vọng sáp nhập SpaceX và Tesla, tạo ra siêu đế chế 3.600 tỷ USD

Hôm 20/10, Elon Musk xác nhận Tesla và SpaceX đều đã lập ủy ban độc lập gồm các thành viên hội đồng quản trị để xem xét tính khả thi của thương vụ sáp nhập.

Do nắm giữ lợi ích lớn ở cả hai phía, Musk thừa nhận mình là "bên có xung đột lợi ích" nên không trực tiếp tham gia đàm phán. Quyết định cuối cùng phụ thuộc hoàn toàn vào các ủy ban và cổ đông hai công ty.

Nếu thành công, tập đoàn hợp nhất sẽ có giá trị vốn hóa khoảng 3.600 tỷ USD, vươn lên nhóm 5 công ty giá trị nhất thế giới cùng Nvidia, Apple, Alphabet và Microsoft.

Mục tiêu xây dựng đế chế AI hợp nhất

Theo tầm nhìn của Musk, việc đưa SpaceX và Tesla về chung một nhà nhằm đón đầu "điểm kỳ dị AI" (AI singularity - thời điểm trí tuệ nhân tạo vượt qua con người).

Thực thể mới sẽ tích hợp toàn diện từ tên lửa vũ trụ, Internet vệ tinh Starlink, xe điện, phần mềm tự hành cho tới robot hình người Optimus và hạ tầng siêu tính toán.

Theo ước tính từ hãng phân tích Visible Alpha, tập đoàn hợp nhất sẽ có hơn 155.000 nhân sự và tạo ra 153 tỷ USD doanh thu trong năm nay.

Tuy nhiên, đơn vị này dự kiến cũng đối mặt với dòng tiền tự do âm ít nhất 54 tỷ USD do nhu cầu chi tiêu khổng lồ vào hạ tầng AI, nhà máy chip bán dẫn và phát triển tên lửa đẩy.

Tỷ phú Elon Musk nói về khả năng sáp nhập SpaceX và Tesla. Video: WSJ

Thực tế, hai doanh nghiệp đã có nhiều hoạt động hợp tác sâu rộng. Vào tháng 3, đôi bên công bố dự án Terafab - siêu nhà máy bán dẫn quy mô 119 tỷ USD tại Texas để cung cấp chip cho xe tự hành, robot và trung tâm dữ liệu AI. 

Tuần trước, mẫu xe thể thao Roadster sử dụng động cơ đẩy khí lạnh của SpaceX cũng vừa được trình diễn.

Về mặt thương mại, SpaceX từng mua gần 1 tỷ USD pin Megapack và xe tải Cybertruck từ Tesla, trong khi Tesla cũng gián tiếp sở hữu cổ phần SpaceX sau các thương vụ liên quan đến xAI.

Đặc biệt, thương vụ sẽ củng cố quyền lực tuyệt đối của Musk. Hiện ông nắm giữ khoảng 84% quyền biểu quyết tại SpaceX nhờ cấu trúc cổ phiếu siêu biểu quyết, trong khi tỷ lệ này tại Tesla chỉ khoảng 20%.

Thách thức từ cổ đông và sự chuyển hướng pháp lý

Một trở ngại lớn nằm ở nội bộ: Tesla cần nhận được sự đồng thuận của đa số tổng lượng cổ phiếu phát hành thay vì chỉ tính trên số phiếu tham gia biểu quyết - điều Musk thừa nhận là "rào cản rất cao".

Các nhà đầu tư từ lâu đã đặt dấu hỏi về sự tập trung của Musk khi ông phải dàn trải nguồn lực điều hành.

Bài học từ vụ sáp nhập SolarCity vào Tesla cách đây một thập kỷ từng kéo Musk vào vụ kiện kéo dài với cổ đông vì nghi vấn lấy nguồn lực công ty đại chúng để giải cứu mảng năng lượng kém hiệu quả.

Tuy nhiên, vị tỷ phú hiện có lợi thế pháp lý nhất định khi đã chuyển trụ sở đăng ký kinh doanh của cả Tesla và SpaceX từ Delaware về bang Texas.

Luật doanh nghiệp tại Texas bảo vệ mạnh mẽ hơn quyền hạn của hội đồng quản trị và đặt ra ngưỡng rất cao cho các vụ kiện ủy thác từ cổ đông nhỏ lẻ.

Rào cản địa chính trị tại Trung Quốc

Bên cạnh sự giám sát từ các cơ quan chống độc quyền tại Mỹ, Anh và EU, thách thức lớn nhất của thương vụ lại nằm ở thị trường Trung Quốc.

Năm ngoái, Trung Quốc đóng góp 21 tỷ USD doanh thu cho Tesla (chiếm khoảng 22% tổng doanh thu) và là nơi đặt siêu nhà máy Thượng Hải.

Tuy nhiên, Bắc Kinh luôn dành sự dè chừng lớn đối với SpaceX - đơn vị vốn là nhà thầu an ninh quốc phòng chiến lược của chính phủ Mỹ.

Riêng quý vừa qua, SpaceX đã đảm nhận 18 chuyến bay phục vụ an ninh quốc gia Mỹ và đang phát triển dòng vệ tinh do thám quân sự Starshield.

Giới phân tích tại JPMorgan nhận định nguy cơ xung đột lợi ích an ninh quốc gia là rào cản đặc biệt nghiêm trọng.

Để được phê duyệt, Tesla có thể phải chấp nhận phương án phân tách hoàn toàn mảng kinh doanh tại Trung Quốc hoặc chuyển quyền kiểm soát cho một liên minh doanh nghiệp địa phương (tương tự kịch bản từng đặt ra với TikTok tại Mỹ) và chỉ giữ vai trò thu phí bản quyền thương hiệu cùng công nghệ tự hành.

Dù vậy, nguồn tin thân cận với ban lãnh đạo Tesla cho rằng thương vụ vẫn có thể hoàn tất trước khi chính quyền Tổng thống Donald Trump kết thúc nhiệm kỳ, dẫu tiến trình đàm phán sẽ không thể diễn ra trong một sớm một chiều.

(Theo FT)

Du Lam