Elon Musk muốn làm CEO OpenAI, Sam Altman đề xuất 'Dự án Manhattan cho AI'

“Đây là cơ hội duy nhất để chúng ta thoát khỏi Elon Musk. Liệu ông ấy có phải là ‘nhà lãnh đạo vĩ đại’ mà tôi sẽ lựa chọn không?”, Greg Brockman, đồng sáng lập kiêm Chủ tịch OpenAI, viết vào mùa thu năm 2017.

Bản ghi trong nhật ký của Greg Brockman là một phần trong hàng nghìn trang tài liệu nội bộ được công bố tại tòa kể từ khi Elon Musk - đồng sáng lập OpenAI - kiện công ty này, Sam Altman và Greg Brockman vào năm 2024.

Theo một người liên quan đến vụ việc, Elon Musk đang yêu cầu khoản bồi thường có thể hơn 180 tỉ USD từ OpenAI và Microsoft, với số tiền này sẽ được chuyển cho tổ chức phi lợi nhuận của OpenAI nếu tỷ phú giàu nhất thế giới thắng kiện. Microsoft là một trong những nhà đầu tư lớn nhất vào OpenAI.

Việc lựa chọn bồi thẩm đoàn dự kiến diễn ra ngày 27/4 tại tòa án liên bang ở thành phố Oakland (bang California, Mỹ) và phần trình bày mở đầu dự kiến bắt đầu hôm 28/4.

Các tài liệu này mang đến cái nhìn hiếm hoi về cái tôi và cá tính của những người đã định hình OpenAI khi công ty phát triển từ phòng thí nghiệm phi lợi nhuận trong căn hộ của Greg Brockman thành gã khổng lồ AI trị giá 852 tỉ USD. Các tài liệu cũng làm sáng tỏ cách Elon Musk và Sam Altman, hai trong những CEO định hình AI tạo sinh, suy nghĩ về công nghệ này.

Phiên tòa có thể khiến kế hoạch phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) tiềm năng của OpenAI trở nên phức tạp, vì làm dấy lên nghi ngờ về ban lãnh đạo. Hàng loạt tiết lộ không mấy tốt đẹp cũng có thể làm gia tăng sự bi quan của người Mỹ về công nghệ AI nói chung.

Elon Musk muốn tòa án buộc OpenAI sa thải Giám đốc điều hành Sam Altman (giữa) và Chủ tịch Greg Brockman (phải) - Ảnh: Internet

Elon Musk từng muốn trở thành CEO OpenAI

Trọng tâm của vụ kiện là cáo buộc của Elon Musk rằng OpenAI, Sam Altman và Microsoft đã phản bội sứ mệnh ban đầu của OpenAI là một tổ chức phi lợi nhuận vì lợi ích của nhân loại khi thành lập thực thể vì lợi nhuận vào tháng 3/2019, 13 tháng sau khi Elon Musk rời hội đồng quản trị.

Elon Musk cho rằng các bị đơn đã giữ kín kế hoạch với ông, lợi dụng tên tuổi và sự hỗ trợ tài chính của tỷ phú này để tạo ra “cỗ máy kiếm tiền” cho chính họ. Theo giám đốc điều hành Tesla và SpaceX, OpenAI phải bồi thường vì đã lừa dối ông cũng như công chúng.

Elon Musk cũng muốn OpenAI quay trở lại mô hình phi lợi nhuận, yêu cầu loại Sam Altman và Greg Brockman khỏi vị trí lãnh đạo, đồng thời Altman phải rời hội đồng quản trị, cùng nhiều biện pháp khác.

Luật sư của OpenAI phản bác rằng Elon Musk hành động vì mong muốn kiểm soát OpenAI và củng cố công ty khởi nghiệp AI riêng của mình là xAI, được ông thành lập năm 2023 ngay sau khi OpenAI ra mắt ChatGPT và châm ngòi cho làn sóng bùng nổ AI.

OpenAI cho biết Elon Musk từng tham gia thảo luận về việc tạo cấu trúc mới cho công ty và đã yêu cầu trở thành CEO. Cũng là bị đơn trong vụ kiện, Microsoft phủ nhận việc thông đồng với OpenAI và cho biết chỉ hợp tác với công ty phát triển ChatGPT sau khi Elon Musk rời đi.

Những tên tuổi dự kiến làm chứng trước tòa

Các tên tuổi lớn tại Thung lũng Silicon như Elon Musk, Sam Altman và Satya Nadella (CEO Microsoft) dự kiến sẽ trực tiếp làm chứng trước tòa. Shivon Zilis, cựu thành viên hội đồng quản trị OpenAI từng sinh cho Elon Musk bốn đứa con, có thể là nhân chứng quan trọng khi luật sư OpenAI cho rằng bà đã chuyển thông tin về OpenAI cho tỷ phú 54 tuổi người Mỹ.

Shivon Zilis có thể là nhân chứng quan trọng trước tòa

Phiên tòa diễn ra vào thời điểm nhạy cảm với cả hai bên.

OpenAI đang đối mặt với cạnh tranh chưa từng có từ các đối thủ, đặc biệt là Anthropic, đồng thời chi hàng tỉ USD cho năng lực tính toán. OpenAI đang chuẩn bị cho một đợt IPO có thể định giá công ty lên tới 1.000 tỉ USD.

Các công ty của Elon Musk cũng chịu áp lực tương tự. xAI (đã sáp nhập vào hãng hàng không vũ trụ SpaceX) vẫn tụt hậu khá xa so với OpenAI về mức độ sử dụng. SpaceX cũng có kế hoạch niêm yết trong năm 2026, có thể là đợt IPO lớn nhất từ trước đến nay.

Theo hồ sơ tòa án, Elon Musk đã đầu tư khoảng 38 triệu USD vốn ban đầu vào OpenAI từ năm 2016 đến 2020, trước khi rời khỏi hội đồng quản trị.

Năm 2019, OpenAI tái cấu trúc thành đơn vị vì lợi nhuận do tổ chức phi lợi nhuận kiểm soát, cho phép nhận vốn từ nhà đầu tư bên ngoài nhưng vẫn phải chịu trách nhiệm với sứ mệnh ban đầu.

Tháng 10/2025, OpenAI tiếp tục tái cấu trúc để trở thành công ty vì lợi ích công cộng. Sau đợt tái cấu trúc, OpenAI hoạt động theo mô hình hai lớp: tổ chức phi lợi nhuận kiểm soát công ty vì lợi ích công cộng. Tổ chức phi lợi nhuận này nắm khoảng 26% cổ phần và có thêm quyền mua cổ phiếu nếu OpenAI đạt các mốc định giá trong tương lai.

Trong khi đó, Microsoft nắm khoảng 27% cổ phần ở thực thể vì lợi nhuận của OpenAI. Phần còn lại (khoảng 47%) thuộc về nhân viên và các nhà đầu tư khác.

Luật sư đại diện cho Elon Musk tính toán thiệt hại bằng cách lấy định giá OpenAI nhân với phần cổ phần của tổ chức phi lợi nhuận có thể quy cho đóng góp của tỷ phú này. Đội ngũ pháp lý của Elon Musk cho rằng từ 50% đến 75% cổ phần này có thể gắn với ông.

Sam Altman đề xuất “Dự án Manhattan cho AI”

Elon Musk và Sam Altman đã đồng sáng lập OpenAI với mục tiêu phát triển AI vì lợi ích nhân loại và cạnh tranh với các đối thủ như Google.

Theo tài liệu tòa án, Sam Altman đã tiếp cận Elon Musk về ý tưởng này vào tháng 5/2015, gọi đây là “Dự án Manhattan cho AI”.

Dự án Manhattan là chương trình nghiên cứu và phát triển vũ khí hạt nhân tuyệt mật của Mỹ trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, diễn ra chủ yếu từ năm 1942 đến 1946. Mục tiêu cốt lõi là chế tạo bom nguyên tử trước Đức Quốc xã, sau đó là tạo lợi thế chiến lược tuyệt đối cho Mỹ. Đây là dự án khoa học - quân sự quy mô chưa từng có, huy động nguồn lực quốc gia ở mức tối đa trong thời gian rất ngắn.

Sự tham gia của Elon Musk đã giúp OpenAI thu hút các nhà nghiên cứu hàng đầu, điển hình là Ilya Sutskever (cựu giám đốc khoa học OpenAI và hiện là giám đốc điều hành Safe Superintelligence).

Đến giữa năm 2017, Elon Musk bắt đầu nghi ngờ về khả năng tồn tại của OpenAI, có thời điểm trì hoãn khoản tài trợ đã hứa sau khi xảy ra bất đồng với Sam Altman, Greg Brockman và Ilya Sutskever. Một nguồn căng thẳng là việc Elon Musk muốn trở thành CEO OpenAI, khiến các đồng sáng lập khác không thoải mái.

Cùng thời gian đó, Greg Brockman dường như thất vọng với lập trường của Elon Musk. Greg Brockman tự hỏi liệu việc chuyển OpenAI thành doanh nghiệp vì lợi nhuận có thể giúp ông trở nên giàu có hay không?

“Về mặt tài chính, điều gì sẽ giúp tôi đạt được 1 tỉ USD? Chấp nhận điều kiện của Elon sẽ phá hủy hai thứ: khả năng lựa chọn của chúng ta (dù chúng ta có thể bác bỏ ý kiến của ông ấy) và yếu tố kinh tế”, Greg Brockman viết trong nhật ký.

Luật sư của Elon Musk đã trích dẫn đoạn nhận ký này để chứng minh rằng các lãnh đạo OpenAI bị thúc đẩy bởi lợi nhuận nhiều hơn là sứ mệnh.

Đến tháng 1/2018, Elon Musk dường như đã từ bỏ ý định kiểm soát OpenAI.

“OpenAI đang đi trên con đường chắc chắn thất bại so với Google”, Elon Musk viết trong một email.

Tháng 11/2022, OpenAI ra mắt chatbot AI ChatGPT và tạo nên cơn sốt khắp thế giới.

Sơn Vân