Đừng để công nghệ dạy con thay cha mẹ

Gia đình không thể "khoán trắng" việc dạy con

Một buổi tối trong nhiều gia đình hôm nay diễn ra khá giống nhau. Cha mẹ mỗi người cầm một chiếc điện thoại. Con cũng chăm chú trước màn hình máy tính bảng hoặc điện thoại. Cả nhà ở cùng một không gian nhưng lại sống trong những "thế giới" khác nhau. Đó không còn là câu chuyện cá biệt mà đã trở thành một hình ảnh phổ biến của xã hội số.

Công nghệ mang lại vô vàn tiện ích, chỉ bằng vài thao tác, trẻ có thể học ngoại ngữ, tìm hiểu lịch sử, khám phá khoa học hay kết nối với bạn bè khắp thế giới. Nhưng cũng chính từ không gian ấy, các em có thể tiếp cận thông tin sai lệch, nội dung độc hại, bạo lực, kích động hoặc những giá trị lệch chuẩn nếu thiếu sự định hướng. Điều đáng lo ngại hơn là nhiều bậc cha mẹ đang vô tình "giao quyền giáo dục" con cho internet.

Ảnh minh họa. Nguồn: vietnamnet.vn

Không ít phụ huynh bận rộn nên xem chiếc điện thoại như một "bảo mẫu điện tử". Trẻ khóc thì đưa điện thoại, trẻ quấy thì mở youtube, trẻ ăn thì bật hoạt hình. Ban đầu chỉ vài phút, sau đó thành vài giờ mỗi ngày, đến khi con phụ thuộc vào màn hình, mất khả năng giao tiếp, giảm hứng thú học tập hoặc có biểu hiện lệch lạc về hành vi thì cha mẹ mới giật mình.

Không có ứng dụng nào thay thế được vòng tay của cha mẹ, không có thuật toán nào có thể dạy trẻ biết yêu thương, biết sẻ chia hay biết kính trên nhường dưới. Những phẩm chất ấy chỉ được hình thành từ chính đời sống gia đình.

Nhà trường có thể truyền đạt kiến thức, xã hội có thể tạo môi trường. Nhưng gia đình vẫn là nơi đặt những viên gạch đầu tiên của nhân cách. Nếu viên gạch đầu tiên ấy bị đặt lệch, rất khó để những tầng phía trên được xây dựng vững chắc.

Công nghệ thay đổi cách sống, nhưng không thể thay thế tình yêu thương

Có một nghịch lý đang diễn ra: Con người kết nối với cả thế giới dễ hơn bao giờ hết nhưng lại ít trò chuyện với người thân hơn bao giờ hết.

Nhiều cha mẹ biết con mình thích video nào trên mạng nhưng không biết hôm nay con vui hay buồn. Biết con học thêm môn gì nhưng không biết con đang chịu áp lực nào ở trường. Biết con dùng điện thoại bao nhiêu giờ nhưng không biết con đang cần được lắng nghe điều gì. Khoảng cách ấy không được tạo nên bởi công nghệ, nó được tạo nên bởi sự thiếu hiện diện của cha mẹ trong đời sống tinh thần của con.

Không ít chuyên gia giáo dục đã cảnh báo rằng trẻ em ngày nay thiếu thông tin không phải là vấn đề lớn nhất; điều đáng lo hơn là thiếu người đồng hành để giúp các em phân biệt đúng - sai, thật - giả, giá trị thật và giá trị ảo.

Mạng xã hội có thể dạy trẻ cách nổi tiếng, nhưng chỉ gia đình mới dạy trẻ biết sống tử tế. Trí tuệ nhân tạo có thể trả lời hàng triệu câu hỏi, nhưng chỉ cha mẹ mới trả lời được câu hỏi quan trọng nhất của một đứa trẻ: "Con là ai và con nên trở thành người như thế nào?". Điều đó càng cho thấy, trong thời đại số, vai trò của cha mẹ không hề giảm đi mà còn trở nên quan trọng hơn. Cha mẹ không cần biết nhiều công nghệ hơn con, nhưng cần hiểu con nhiều hơn công nghệ.

Thay vì chỉ kiểm soát thời gian sử dụng điện thoại, hãy quan tâm con đang xem gì, nghĩ gì và tin điều gì. Thay vì cấm đoán, hãy cùng con học cách sử dụng công nghệ có trách nhiệm. Một bữa cơm không điện thoại, một giờ đọc sách cùng nhau, một cuộc trò chuyện trước khi đi ngủ... Những điều tưởng như rất nhỏ ấy lại là "liều vắc-xin" tốt nhất giúp trẻ có sức đề kháng trước những tác động tiêu cực của không gian mạng.

Muốn có một xã hội tốt đẹp, hãy bắt đầu từ mỗi mái nhà

Người Việt từ bao đời vẫn quan niệm gia đình là gốc rễ của xã hội. Một gia đình biết yêu thương sẽ nuôi dưỡng những con người biết yêu thương. Một gia đình có kỷ cương sẽ hình thành những công dân có trách nhiệm. Một gia đình đề cao trung thực sẽ góp phần tạo nên một xã hội trung thực, điều đó không hề thay đổi trong thời đại số. Trái lại, khi tốc độ phát triển của công nghệ ngày càng nhanh, những giá trị gia đình càng cần được giữ gìn như một điểm tựa.

Không phải ngẫu nhiên mà nhiều quốc gia phát triển đều coi giáo dục gia đình là nền tảng của giáo dục quốc dân. Một xã hội văn minh không chỉ được đo bằng số lượng nhà cao tầng, tốc độ internet hay trình độ trí tuệ nhân tạo. Điều quan trọng hơn là trong những ngôi nhà ấy, cha mẹ có còn dành thời gian cho con hay không; con cái có còn biết kính trọng ông bà, cha mẹ hay không; các thành viên có còn coi gia đình là nơi để trở về hay chỉ là nơi để ngủ.

Ngày Gia đình Việt Nam không chỉ là dịp để tôn vinh những giá trị truyền thống, quan trọng hơn, đó là lời nhắc mỗi người hãy nhìn lại chính ngôi nhà của mình. Hãy đặt chiếc điện thoại xuống nhiều hơn một chút, hãy dành thêm một bữa cơm cho gia đình, hãy lắng nghe con nhiều hơn thay vì chỉ hỏi điểm số, hãy để con nhìn thấy tình yêu thương từ những việc rất nhỏ mỗi ngày.

Công nghệ sẽ còn tiếp tục phát triển, trí tuệ nhân tạo sẽ ngày càng thông minh, nhưng sẽ không bao giờ có một cỗ máy nào đủ khả năng thay thế trái tim của người cha, sự bao dung của người mẹ hay hơi ấm của một gia đình. Và cũng sẽ không có nền tảng số nào đủ sức tạo nên một xã hội nhân văn nếu từng mái ấm không được xây dựng bằng tình yêu thương, trách nhiệm và sự đồng hành. Bởi sau tất cả, muốn có một đất nước phát triển bền vững, một xã hội văn minh và hạnh phúc, vẫn phải bắt đầu từ những gia đình hạnh phúc.

THẢO NGUYÊN