Đức - Pháp tìm cách 'vá' lá chắn phòng thủ chung châu Âu

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Đức Friedrich Merz cùng các quan chức cấp cao hai nước trong hai ngày 16 và 17/7 nhóm họp tại căn cứ không quân Nörvenich của Đức với chương trình nghị sự trải rộng từ răn đe hạt nhân, phòng thủ tên lửa, tấn công tầm xa đến hợp tác không gian, Reuters đưa tin.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Đức Friedrich Merz gặp gỡ ngày 16/7. Ảnh: Reuters

Điện Elysee cho biết hai bên dự kiến thông qua hai tuyên bố chung, nhằm phát đi thông điệp rằng dù còn nhiều bất đồng, Paris và Berlin vẫn quyết tâm thúc đẩy hợp tác quốc phòng và giữ vai trò dẫn dắt tiến trình xây dựng năng lực phòng thủ của EU.

Các cuộc gặp của Pháp-Đức diễn ra trong bối cảnh môi trường an ninh châu Âu thay đổi nhanh chóng bởi xung đột Nga - Ukraine; việc Mỹ gia tăng sức ép yêu cầu các đồng minh tăng chi tiêu quốc phòng, đồng thời cũng phản ánh nỗ lực hàn gắn những rạn nứt trong quan hệ hợp tác công nghiệp quốc phòng giữa hai nước sau hàng loạt dự án gặp bế tắc.

Chỉ mới cách đây một tháng, Pháp và Đức thừa nhận họ đã buộc phải hủy bỏ chương trình hợp tác phát triển máy bay chiến đấu thế hệ mới FCAS, được khởi động từ năm 2017 nhằm thay thế tiêm kích Rafale của Pháp cùng chiến đấu cơ Typhoon trong biên chế Đức và Tây Ban Nha. Dự án này từng được xem là biểu tượng cho tham vọng xây dựng ngành công nghiệp quốc phòng châu Âu độc lập với Mỹ.

Nguyên nhân dẫn đến sự đổ vỡ của dự án FCAS là loạt mâu thuẫn kéo dài giữa các tập đoàn quốc phòng Dassault Aviation của Pháp và Airbus Defence & Space của Đức về quyền kiểm soát công nghệ, phân chia công việc và lợi ích công nghiệp.

Dự án FCAS đổ vỡ sau gần 10 năm triển khai. Ảnh: Reuters

Một quan chức giấu tên tại Điện Elysee cho hay Tổng thống Macron và Thủ tướng Merz "đã thảo luận kỹ lưỡng và thường xuyên" về những biện pháp nhằm thúc đẩy dự án, song cả hai lãnh đạo đều bày tỏ tiếc nuối khi các đối tác công nghiệp không thể đạt thỏa thuận để tiếp tục kế hoạch.

Không chỉ FCAS, hàng loạt chương trình hợp tác khác cũng gặp nhiều khó khăn. Dự án xe tăng chiến đấu chủ lực MGCS nhiều lần chậm tiến độ do khác biệt về yêu cầu kỹ thuật và lợi ích công nghiệp. Trong khi đó, chương trình Eurodrone, nhằm phát triển máy bay không người lái châu Âu cạnh tranh với MQ-9 Reaper của Mỹ, bị kéo dài, làm gia tăng hoài nghi về khả năng hiện thực hóa tham vọng tự chủ quốc phòng của EU.

Tuy nhiên, giới chức hai nước đều khẳng định hợp tác quốc phòng Pháp - Đức không chỉ gói gọn trong các dự án vũ khí riêng biệt. Một quan chức Pháp nói với Reuters rằng đây "không phải là con đường mà mọi thứ đều hoàn toàn thống nhất", song nhấn mạnh hợp tác quốc phòng song phương có phạm vi rộng lớn hơn nhiều so với dự án FCAS.

Về phía Đức, một quan chức chính phủ cho biết, dù FACS đổ vỡ, hai bên dự kiến sẽ đạt được đồng thuận về việc tiếp tục phát triển một số cấu phần quan trọng của FCAS, đặc biệt là hệ thống "combat cloud", nền tảng dữ liệu số kết nối máy bay chiến đấu, máy bay không người lái, cảm biến và các hệ thống chỉ huy thành một mạng tác chiến thống nhất.

Một chủ đề đáng chú ý khác được thảo luận là đề xuất "răn đe hạt nhân mở rộng" do Tổng thống Pháp Macron đưa ra từ tháng 3/2026. Theo sáng kiến này, các đồng minh châu Âu có thể tham gia các cuộc diễn tập hạt nhân của Pháp, đồng thời trong một số trường hợp có thể tiếp nhận tạm thời các phương tiện phục vụ răn đe hạt nhân của Paris trên lãnh thổ mình.

Báo Politico dẫn nguồn tin quan chức Chính phủ Đức xác nhận Berlin dự kiến sẽ lần đầu tiên cử binh sĩ tham gia cuộc diễn tập răn đe hạt nhân đường không Poker của Pháp vào mùa thu 2026. Nếu được triển khai, đây sẽ là bước tiến đáng chú ý trong quan hệ quốc phòng song phương, bởi từ trước đến nay lực lượng răn đe hạt nhân của Pháp luôn được duy trì độc lập, không nằm trong cơ chế chia sẻ hạt nhân của NATO.

Máy bay quân sự tham gia tập trận răn đe hạt nhân Poker. Ảnh: Không quân Pháp

Ngoài ra, các cuộc thảo luận cũng tập trung vào năng lực quân sự khác như hệ thống cảnh báo sớm, năng lực tấn công tầm xa, phòng không và phòng thủ tên lửa. Đây đều là những lĩnh vực được các nước châu Âu đặc biệt quan tâm sau hơn bốn năm xung đột tại Ukraine, khi tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và máy bay không người lái trở thành những mối đe dọa thường trực đối với hạ tầng trọng yếu.

Điện Elysee cho biết Pháp tiếp tục thúc đẩy quan điểm châu Âu cần ưu tiên sử dụng công nghệ quốc phòng do chính các nước thành viên phát triển nhằm giảm phụ thuộc vào Mỹ. "Trong phòng thủ tên lửa đạn đạo, chúng tôi luôn nhấn mạnh với Đức tầm quan trọng của chủ quyền công nghệ", một quan chức Điện Elysee nói với Reuters.

Về hợp tác không gian, Pháp và Đức dự kiến tái khẳng định sự ủng hộ đối với chương trình IRIS2 - chòm vệ tinh thông tin liên lạc bảo mật của EU. Dù Berlin vẫn theo đuổi kế hoạch xây dựng hệ thống vệ tinh quân sự riêng, Paris coi IRIS2 là nền tảng quan trọng giúp châu Âu xây dựng hạ tầng thông tin liên lạc độc lập, giảm phụ thuộc vào các nhà cung cấp bên ngoài và bảo đảm an ninh dữ liệu trong các tình huống khủng hoảng.

Giới quan sát nhận định, dù khó sớm xóa bỏ những khác biệt kéo dài, việc Paris và Berlin tiếp tục mở rộng hợp tác về răn đe hạt nhân, phòng thủ tên lửa, không gian và dữ liệu tác chiến cho thấy hai nước vẫn xem quan hệ song phương là nền tảng thúc đẩy mục tiêu xây dựng một nền quốc phòng châu Âu tự chủ hơn.

"Dù là lĩnh vực đầu tư, đổi mới hay bảo hộ thương mại… thì trong những tháng gần đây, chúng ta đã chứng kiến sự hội tụ thực sự giữa Pháp và Đức", Euractiv ngày 16/7 dẫn lời Tổng thống Macron phát biểu và đánh giá cuộc gặp ở Đức sẽ "tạo động lực mới" để xây dựng "một châu Âu hùng mạnh, đoàn kết".

Thái Hà