Đưa phổ biến, giáo dục pháp luật thành động lực xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật

Đổi mới, chú trọng ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong PBGDPL

Trình bày nội dung cơ bản của dự thảo Luật tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, việc xây dựng Luật PBGDPL (sửa đổi) nhằm khắc phục hạn chế, khó khăn, vướng mắc của Luật hiện hành; đổi mới hoạt động PBGDPL; bảo đảm quyền tiếp cận thông tin pháp luật, quyền tham gia góp ý, phản ánh, kiến nghị về chính sách, pháp luật; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số; góp phần xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Dự thảo Luật gồm 5 chương với 42 điều (giữ nguyên số lượng chương và tăng 1 điều so với Luật PBGDPL năm 2012; trong đó sửa đổi, hoàn thiện nội dung của 40 điều, cơ bản giữ nguyên nội dung 1 điều và bổ sung 1 điều).

Về nội dung cơ bản của dự thảo Luật, Bộ trưởng cho biết, dự thảo Luật sửa đổi, hoàn thiện một số nội dung như các quy định chung phạm vi điều chỉnh, quyền và nghĩa vụ của công dân; chính sách của Nhà nước; xã hội hóa công tác PBGDPL; quản lý nhà nước về PBGDPL; Hội đồng phối hợp PBGDPL ở trung ương, cấp tỉnh; một số hành vi bị nghiêm cấm trong PBGDPL.

Hoàn thiện các quy định về nội dung, hình thức PBGDPL theo hướng đổi mới, chú trọng ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong PBGDPL; hướng dẫn, giải đáp pháp luật trong công tác chuyên môn, nghiệp vụ của các cơ quan, chức có liên quan.

Về trách nhiệm PBGDPL, dự thảo quy định trách nhiệm PBGDPL của các Bộ, cơ quan ngang Bộ; cơ quan của Quốc hội, Văn phòng Quốc hội, đại biểu Quốc hội; Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, Kiểm toán nhà nước; Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội; chính quyền địa phương các cấp, đại biểu HĐND các cấp; tổ chức đăng ký kinh doanh trong lĩnh vực pháp luật, tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp về pháp luật, tổ chức xã hội - nghề nghiệp về pháp luật, cơ sở đào tạo luật, cơ sở giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng chức danh tư pháp và cơ quan, tổ chức khác...

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày tờ trình tại phiên họp.

Cùng với đó, dự thảo Luật bổ sung đối tượng áp dụng và một số chính sách của Nhà nước về PBGDPL; nguyên tắc hoạt động PBGDPL; người đứng đầu Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan, tổ chức ở trung ương chịu trách nhiệm chỉ đạo, hướng dẫn, tổ chức thực hiện PBGDPL, quyết định việc thành lập Hội đồng phối hợp PBGDPL tại Bộ, cơ quan, tổ chức mình; Chủ tịch UBND cấp xã chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện PBGDPL và quyết định biện pháp phối hợp PBGDPL trên địa bàn; một số hành vi bị nghiêm cấm trong PBGDPL.

Bổ sung quy định về PBGDPL thông qua ứng dụng công nghệ số, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo; chính sách PBGDPL cho đối tượng đặc thù; quy định mục đích, nội dung, hình thức, trách nhiệm, nguyên tắc thực hiện truyền thông chính sách...

Tránh số hóa cơ học

Trình bày tóm tắt báo cáo thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội (UBPLTP) Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực UBPLTP và Thường trực các cơ quan của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật PBGDPL năm 2012 với cơ sở chính trị, pháp lý, thực tiễn như được nêu trong Tờ trình của Chính phủ.

Nội dung dự thảo Luật bảo đảm tính hợp hiến và cơ bản bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật. Cơ quan thẩm tra cũng đánh giá, nội dung của dự thảo Luật bảo đảm tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan mà nước CHXHCN Việt Nam là thành viên và bảo đảm yêu cầu về quốc phòng, an ninh.

Về nguồn tài chính, nguồn nhân lực, đề nghị nghiên cứu, làm rõ hơn cơ chế kinh phí để bảo đảm tính khả thi, khắc phục hiệu quả những hạn chế đã được chỉ ra trong quá trình tổng kết thi hành Luật.

Nhấn mạnh dự thảo Luật có nhiều quy định nhằm thực hiện chủ trương đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác PBGDPL; Thường trực UBPLTP đề nghị tiếp tục rà soát để bổ sung, hoàn thiện các quy định này trong dự thảo Luật, tạo hành lang pháp lý đầy đủ cho việc thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công tác PBGDPL.

Tại phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản nhất trí với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật PBGDPL, thống nhất với nhiều nội dung của dự thảo Luật.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, đây là một trong những Luật trọng tâm trong công tác lập pháp để công tác PBGDPL không còn mang tính hình thức, lối mòn mà phải thực sự trở thành động lực xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị đẩy mạnh chuyển đổi số trong PBGDPL, tránh số hóa cơ học, phải hướng tới tương tác đa chiều.

Cùng với đó, cần phân định rõ đối tượng đặc thù và cá nhân hóa nội dung PBGDPL. Chủ tịch Quốc hội nêu rõ yêu cầu phải dựa vào cộng đồng để PBGDPL; luật hóa mạnh mẽ vai trò của các thiết chế văn hóa cơ sở như già làng, trưởng bản, người có uy tín trong dòng họ và các mô hình tự quản tại cộng đồng trong công tác này.

Chủ tịch Quốc hội cũng cho rằng, cần xây dựng văn hóa tuân thủ chuyển trọng tâm giáo dục từ hình phạt, chế tài xử lý vi phạm sang đạo đức văn hóa thượng tôn pháp luật.

Một yêu cầu khác được Chủ tịch Quốc hội đưa ra là đẩy mạnh xã hội hóa, tạo cơ chế khuyến khích công tác PBGDPL; tích hợp giáo dục pháp luật trong nhà trường...

Phát biểu tiếp thu, làm rõ ý kiến đại biểu nêu tại phiên họp, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát để tiếp tục căn chỉnh, bảo đảm tinh thần đổi mới tư duy xây dựng pháp luật trong xây dựng dự án Luật.

Về quy định về Hội đồng PBGDPL, Bộ trưởng cho biết, cơ chế Hội đồng PBGDPL rất quan trọng, đóng vai trò chỉ đạo, định hướng và thống nhất phối hợp giữa các cơ quan để bảo đảm triển khai công tác PBGDPL chứ không trực tiếp thực hiện công tác PBGDPL.

Dự thảo Luật tiếp cận theo hướng không quy định “cứng” việc thành lập Hội đồng PBGDPL ở cấp xã mà giao trách nhiệm cho Chủ tịch UBND cấp xã triển khai thực hiện các biện pháp PBGDPL để tạo sự linh hoạt cho chính quyền cấp xã trong triển khai thực hiện.

Bộ trưởng thông tin, hiện nay, trong 3.321 xã, phường, có 1.293 xã, phường đã thành lập Hội đồng PBGDPL cấp xã, chiếm 39% và phát huy hiệu quả. Do đó, Cơ quan chủ trì soạn thảo đề xuất cho phép giữ quy định linh hoạt về nội dung này trong dự thảo Luật để tạo điều kiện cho Chủ tịch UBND xã ở nơi thấy cần và hiệu quả thì quyết định thành lập Hội đồng PBGDPL.

Kết luận nội dung Phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội hội đánh giá cao Cơ quan chủ trì soạn thảo, Chính phủ, Cơ quan chủ trì thẩm tra đã phối hợp chặt chẽ chuẩn bị hồ sơ dự thảo Luật đầy đủ, chi tiết, bảo đảm chất lượng, đủ điều kiện để trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp không thường lệ, tổ chức trong tháng 8/2026.

Minh Ngọc