Khơi mở tư duy mới để văn hóa trở thành động lực phát triển

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Theo các nghệ sĩ, những định hướng đó tạo thêm niềm tin, động lực và cơ sở để chuyển hóa các giá trị văn hóa thành nguồn lực nội sinh, sức mạnh mềm và động lực phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Đột phá từ nhận thức

Trong phát biểu chỉ đạo tại Phiên họp lần thứ hai Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đánh giá khái quát những kết quả đạt được sau nửa năm triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Đồng thời chỉ rõ "bốn khoảng trống" cần sớm được nhận diện và khắc phục; quán triệt "ba chuyển dịch lớn" nhằm đưa văn hóa phát triển tương xứng với yêu cầu của thời kỳ mới.

Nghệ sĩ Nhân dân Vương Duy Biên, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Công nghiệp văn hóa Việt Nam chia sẻ, phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khơi dậy niềm tin và những kỳ vọng lớn lao của văn nghệ sĩ đối với sự phát triển của văn hóa nghệ thuật nước nhà. Việc chỉ ra "bốn khoảng trống" và yêu cầu thực hiện "ba chuyển dịch lớn" có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc hình thành tư duy chiến lược, kiến tạo sự phát triển của văn hóa Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

Theo Nghệ sĩ Nhân dân Vương Duy Biên, phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặc biệt cả về tư duy lẫn cách tiếp cận. Lần đầu tiên, người đứng đầu Đảng, Nhà nước dành sự quan tâm sâu sắc, phân tích rất kỹ, chuyên sâu và cụ thể về văn hóa, đi thẳng vào những vấn đề cốt lõi mà thực tiễn đang đặt ra.

Đặc biệt, phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước không chỉ về lý luận mà có tính thực tiễn rất cao. Những người làm trong ngành văn hóa, hoạt động nghệ thuật, quản lý văn hóa hay quan tâm đến văn hóa đều có thể nhận ra ngay những việc cần phải làm, thay vì phải mất nhiều thời gian diễn giải, suy luận từ những khái niệm mang tính lý luận chung.

Nghệ sĩ Nhân dân Vương Duy Biên đặc biệt ấn tượng với yêu cầu đẩy mạnh xây dựng chủ quyền văn hóa trên không gian số nâng cao sức hấp dẫn và khả năng lan tỏa và bảo vệ các giá trị văn hóa Việt Nam của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

Theo ông, đây là một cách tiếp cận mới, bao hàm cả giá trị lý luận và ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, bởi khái niệm "chủ quyền văn hóa" không chỉ dừng lại ở việc khẳng định bản sắc, mà còn đòi hỏi phải xây dựng những "dấu mốc" văn hóa dựa trên chính bản sắc của dân tộc để bảo vệ và khẳng định chủ quyền, bởi có bản sắc mới giữ được chủ quyền.

Khái niệm "chủ quyền văn hóa" cũng thể hiện đầy đủ hai nhiệm vụ "xây" và "chống". Một mặt, chúng ta phải xây dựng, bồi đắp, phát huy những giá trị tốt đẹp của văn hóa dân tộc; mặt khác, phải có đủ bản lĩnh, năng lực để bảo vệ các giá trị ấy trước những tác động tiêu cực và nguy cơ làm phai nhạt bản sắc. Điều đó đặt ra trách nhiệm lớn hơn đối với những người làm văn hóa, nghệ thuật trong việc đồng hành cùng chủ trương của Đảng, Nhà nước trong việc góp phần bảo vệ và phát huy các giá trị văn hóa Việt Nam.

Đối với chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về "ba chuyển dịch lớn" nhằm đưa văn hóa phát triển tương xứng với yêu cầu của thời kỳ mới, Nghệ sĩ Nhân dân Vương Duy Biên cho rằng, yếu tố quan trọng hàng đầu để hiện thực hóa các chuyển dịch chính là nhận thức. Theo đó, muốn thực hiện thành công những chuyển dịch lớn trong phát triển văn hóa, cả một tập thể, một đội ngũ và toàn bộ hệ thống phải có chung nhận thức, chung nghị lực và chung quyết tâm. Chỉ khi đó mới có thể hình thành được sức mạnh đủ lớn để tạo ra những chuyển biến thực chất.

Trong quá trình này, đội ngũ cán bộ trong bộ máy nhà nước giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Nếu cán bộ chưa nhận thức đầy đủ, chưa thực sự quyết tâm, còn làm việc cầm chừng, lửng lơ thì bộ máy sẽ bị ách tắc, khiến những nghị quyết, chủ trương dù đúng đắn cũng khó có thể đi vào đời sống. Bởi vậy, điều cần thiết là xây dựng được đội ngũ nhân lực có chung nhận thức về thời cuộc và thực trạng phát triển văn hóa; hiểu rõ tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW cũng như những chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước để cùng "ghé vai" thực hiện công cuộc chuyển dịch.

Không chỉ hiểu tinh thần nghị quyết, đội ngũ cán bộ còn phải hiểu thực tiễn, nhận diện được những vấn đề đang đặt ra, từ đó cụ thể hóa chủ trương thành các chương trình hành động phù hợp. Chỉ khi nhận thức được thống nhất và chuyển hóa thành quyết tâm hành động thì những chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước mới có thể tạo ra kết quả rõ rệt trong thực tiễn.

Ở góc độ Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Công nghiệp văn hóa Việt Nam, Nghệ sĩ Nhân dân Vương Duy Biên cho biết, yêu cầu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về phát triển công nghiệp văn hóa thành một động lực tăng trưởng mới, chuyển sức mạnh văn hóa thành năng lực cạnh tranh quốc gia có ý nghĩa rất quan trọng.

Để thực hiện yêu cầu này, cần đồng thời phát triển nguồn nhân lực, hoàn thiện cơ chế, chính sách, xây dựng môi trường sáng tạo và tạo điều kiện cho các chủ thể tham gia thị trường văn hóa. Khi nguồn nhân lực, cơ chế, chính sách và thị trường cùng được hoàn thiện, các giá trị văn hóa mới có thể được chuyển hóa thành những sản phẩm có sức cạnh tranh và khả năng lan tỏa.

Theo Nghệ sĩ Nhân dân Vương Duy Biên, quá trình này đòi hỏi sự đồng lòng và thống nhất về nhận thức từ Trung ương đến địa phương, giữa các bộ, ngành cũng như trong toàn bộ hệ thống chính trị. Không chỉ đội ngũ trực tiếp thực thi ở cơ sở mà ngay cả cán bộ cấp chiến lược cũng cần có chung quyết tâm, chung cách nhìn để tạo nên sự đột phá về nhận thức đối với phát triển văn hóa nói chung và công nghiệp văn hóa nói riêng.

Như vậy, những chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước mới có thể nhanh chóng được cụ thể hóa và đi vào đời sống. Đây là điều kiện có ý nghĩa quyết định để biến các định hướng lớn thành những chương trình, dự án, sản phẩm văn hóa cụ thể.

Tạo động lực để nghệ sĩ cống hiến

Nghệ sĩ Nhân dân Tống Toàn Thắng, Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam chia sẻ những chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước rất sát thực tiễn, thiết thực và đã tạo ra động lực lớn đối với đội ngũ văn nghệ sĩ.

Theo Nghệ sĩ Nhân dân Tống Toàn Thắng, việc Chính phủ ban hành Nghị định số 261/2026/NĐ-CP quy định về phụ cấp ưu đãi nghề, chế độ bồi dưỡng luyện tập và biểu diễn đối với viên chức, người lao động hoạt động đặc thù trong các đơn vị sự nghiệp công lập nghệ thuật biểu diễn và đơn vị nghệ thuật biểu diễn thuộc lực lượng vũ trang, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, cùng với những chỉ đạo quyết liệt của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Phiên họp lần thứ hai Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa, đã tiếp thêm niềm tin cho những người trực tiếp hoạt động nghệ thuật.

"Có thực mới vực được đạo. Khi nghệ sĩ được quan tâm, được tạo điều kiện thì sẽ yên tâm cống hiến nhiều hơn cho nghệ thuật, cho sự phát triển của văn hóa", Nghệ sĩ Nhân dân Tống Toàn Thắng chia sẻ.

Nghị quyết 80-NQ/TW đã tạo ra bước phát triển mang tính đột phá đối với ngành văn hóa. Tuy nhiên, qua đánh giá bước đầu, việc triển khai vẫn chưa đồng bộ từ Trung ương đến địa phương. Đảng, Nhà nước rất quan tâm, sẵn sàng đầu tư nguồn lực cho văn hóa, nhưng ở một số bộ, ngành và địa phương vẫn còn tình trạng lúng túng trong tổ chức thực hiện; các hướng dẫn cụ thể chưa đầy đủ, khiến nhiều cơ quan, đơn vị chưa thể triển khai hiệu quả các chủ trương, chính sách.

Từ thực tiễn hoạt động nghệ thuật, Nghệ sĩ Nhân dân Tống Toàn Thắng cho rằng, không nên triển khai đồng loạt, dàn trải, mà cần xác định rõ từng giai đoạn, trọng tâm và sản phẩm có khả năng lan tỏa. Ví dụ, trong nghệ thuật, cần xác định rõ từng loại hình nghệ thuật, tập trung ưu tiên lĩnh vực nào để tạo thành dấu ấn văn hóa, các mục tiêu phải được cụ thể hóa, lượng hóa bằng chương trình, lộ trình và sản phẩm rõ ràng... Điều đó đòi hỏi các nhà quản lý và đội ngũ nghệ sĩ phải đổi mới tư duy, có định hướng rõ ràng và bám sát tinh thần Nghị quyết của Đảng.

Nghệ sĩ Nhân dân Tống Toàn Thắng nhận định, chưa bao giờ văn hóa có cơ hội khẳng định vị thế như trong giai đoạn hiện nay, khi Đảng và Nhà nước dành sự quan tâm đặc biệt cho lĩnh vực này. Tuy nhiên, để biến cơ hội thành kết quả thực chất, cần có sự đồng hành của cả hệ thống, cùng hướng đến mục tiêu phát triển văn hóa. Để văn hóa không chỉ thực hiện nhiệm vụ phục vụ đời sống tinh thần của nhân dân, mà phải từng bước trở thành động lực cho sự phát triển của đất nước.

"Nghệ thuật không chỉ dừng lại ở việc phục vụ nhu cầu thưởng thức hay hướng con người tới các giá trị chân - thiện - mỹ, mà còn phải tạo ra những sản phẩm có giá trị kinh tế, đóng góp cho sự phát triển của công nghiệp văn hóa. Muốn vậy, các sản phẩm nghệ thuật phải có công chúng, có thị trường, có khả năng cạnh tranh, nhưng đồng thời phải giữ được hồn cốt văn hóa Việt Nam.

Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với các nhà quản lý và những người trực tiếp sáng tạo nghệ thuật: phải hình thành tư duy mới, trong đó nghệ thuật không chỉ mang lại giá trị tinh thần mà còn đồng hành với sự phát triển kinh tế của đất nước", Nghệ sĩ Nhân dân Tống Toàn Thắng nhấn mạnh.

Là người có hơn 40 năm gắn bó với nghệ thuật xiếc, Nghệ sĩ Nhân dân Tống Toàn Thắng nhận thức rất rõ trách nhiệm của người nghệ sĩ trong giai đoạn mới, sẵn sàng cống hiến hết mình cho nghệ thuật, đồng thời mong muốn thông qua các tác phẩm nghệ thuật, các chương trình biểu diễn trong nước và quốc tế, có thể góp phần làm phong phú đời sống văn hóa, quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam và thúc đẩy sự phát triển của công nghiệp văn hóa.

Nghệ sĩ Nhân dân Tống Toàn Thắng cho rằng, những chỉ đạo quyết liệt, có mục tiêu và điểm đến rõ ràng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là một bước đột phá, một cú hích lớn tạo động lực cho những người làm văn hóa, nghệ thuật. Từ đó, đội ngũ nghệ sĩ cần đổi mới tư duy, làm văn hóa gắn với phát triển kinh tế, góp phần biến các tác phẩm và sản phẩm nghệ thuật thành giá trị của quốc gia.

Các nghệ sĩ tin tưởng, với những định hướng rất rõ của Nghị quyết số 80-NQ/TW và sự chỉ đạo quyết liệt của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, sự đồng hành của cả hệ thống chính trị, đội ngũ cán bộ từ Trung ương đến địa phương, đội ngũ nghệ sĩ và cộng đồng sáng tạo, văn hóa Việt Nam sẽ có bước chuyển mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.

Phương Lan (TTXVN)