Đưa nghiên cứu khoa học thành động lực đổi mới, phát triển nền y tế Việt Nam

Ngày 28/8, Tổng hội Y học Việt Nam phối hợp với Bộ Y tế tổ chức hội nghị Khoa học Toàn quốc năm 2026 với chủ đề "Nghiên cứu và ứng dụng trong y học". Uỷ viên dự khuyết Trung ương Đàng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế, TS.BS Vũ Mạnh Hà dự, phát biểu chỉ đạo tại hội nghị.

Hội nghị là diễn đàn để các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý và cán bộ y tế trao đổi, cập nhật kiến thức, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, từ nghiên cứu đến ứng dụng trong chẩn đoán, điều trị và dự phòng bệnh tật, qua đó góp phần nâng cao chất lượng bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Uỷ viên dự khuyết Trung ương Đàng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế, TS.BS Vũ Mạnh Hà phát biểu chỉ đạo. Ảnh: Trần Minh

Kết nối nghiên cứu với thực tiễn chăm sóc sức khỏe

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên, Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam, hội nghị được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, với khoảng 350 đại biểu tham dự tại 5 phiên làm việc, gồm một phiên tổng quan, ba phiên chuyên đề và một phiên hội thảo vệ tinh.

Các nội dung được lựa chọn tập trung vào những vấn đề đang được cán bộ y tế và các nhà quản lý quan tâm, trong đó có nghiên cứu chính sách, những tiến bộ mới trong nghiên cứu và ứng dụng y học, đặc biệt trong lĩnh vực y tế dự phòng, bệnh không lây nhiễm và các mô hình chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Hội nghị Khoa học Toàn quốc năm 2026 hướng tới triển khai hiệu quả Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Đồng thời, hội nghị đặt mục tiêu tăng cường kết nối giữa nghiên cứu, đào tạo và thực hành y học; thúc đẩy ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tế điều trị và quản lý y tế; nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh và hiệu quả hoạt động của hệ thống y tế; đổi mới chính sách tài chính y tế, đáp ứng yêu cầu chăm sóc sức khỏe trong giai đoạn phát triển mới.

Thông qua các phiên chuyên đề và thảo luận mở với sự tham gia của các báo cáo viên quốc tế, Hội nghị cũng tạo cơ hội chia sẻ kinh nghiệm, đề xuất các giải pháp thực tiễn, góp phần phát triển nền y học Việt Nam hiện đại, hội nhập và bền vững.

PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên, Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam phát biểu.  Ảnh: Trần Minh

Nghiên cứu khoa học phải quay trở lại phục vụ người bệnh

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà nhận định, đất nước đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, trong đó ngành Y tế đứng trước những yêu cầu ngày càng cao trong bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Theo Thứ trưởng, nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân ngày càng lớn, trong khi mô hình bệnh tật đang thay đổi nhanh chóng. Bệnh không lây nhiễm, già hóa dân số, các vấn đề sức khỏe tâm thần, môi trường, dinh dưỡng và những nguy cơ y tế mới đang đặt ra nhiều yêu cầu chưa từng có đối với ngành Y tế.

Trong khi đó, khoa học và công nghệ đang phát triển với tốc độ rất nhanh. Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học, y học chính xác, công nghệ gen cùng các phương pháp chẩn đoán và điều trị mới đang làm thay đổi sâu sắc nền y học hiện đại.

Trong bối cảnh đó, Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà cho rằng nghiên cứu khoa học phải trở thành một trong những động lực quan trọng để ngành Y tế đổi mới và phát triển.

Tuy nhiên, nghiên cứu khoa học cuối cùng phải quay trở lại phục vụ người bệnh và phục vụ nhân dân.

"Chúng ta không chỉ đặt câu hỏi nghiên cứu được gì, mà quan trọng hơn phải đặt câu hỏi: Kết quả nghiên cứu đó có được ứng dụng không, ứng dụng ở đâu, bao nhiêu người bệnh được hưởng lợi và có thể tạo ra thay đổi gì cho hệ thống y tế?", Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà nhấn mạnh.

Theo lãnh đạo Bộ Y tế, đây chính là yêu cầu đặt ra đối với hoạt động nghiên cứu khoa học của ngành Y tế trong giai đoạn hiện nay.

Nguyên Bộ trưởng Bộ Y tế Trần Thị Trung Chiến, đại diện lãnh đạo các Uỷ ban của Quốc hội, các bộ, ban, ngành, đoàn thể cùng hàng trăm chuyên gia, nhà khoa học tham dự hội nghị. Ảnh: Trần Minh

Rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến ứng dụng

Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà đề nghị các đại biểu tập trung trao đổi, thảo luận một số vấn đề trọng tâm.

Trước hết là làm thế nào để rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến ứng dụng thực tiễn. Một kết quả nghiên cứu tốt nếu chỉ dừng lại ở bài báo khoa học là chưa đủ. Ngành Y tế cần hình thành một chu trình khép kín: đặt vấn đề từ thực tiễn – nghiên cứu – đánh giá bằng chứng – chuyển giao công nghệ – ứng dụng tại cơ sở – đánh giá hiệu quả – tiếp tục hoàn thiện.

Cùng với đó, phải lấy người bệnh làm trung tâm của đổi mới khoa học và công nghệ. Công nghệ mới phải giúp chẩn đoán chính xác hơn, điều trị hiệu quả hơn, an toàn hơn, giảm biến chứng, giảm thời gian nằm viện và cuối cùng là nâng cao chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Thứ trưởng cũng nhấn mạnh yêu cầu nghiên cứu khoa học phải gắn với những vấn đề ưu tiên của ngành Y tế và của đất nước. Theo đó, cần ưu tiên những vấn đề người dân đang cần, những bệnh có gánh nặng lớn, những lĩnh vực Việt Nam có tiềm năng phát triển; đồng thời chủ động nghiên cứu các vấn đề sức khỏe mới đang xuất hiện.

Một yêu cầu quan trọng khác là tăng cường liên kết giữa nhà quản lý – nhà khoa học – bệnh viện – trường đại học – doanh nghiệp.

"Không một đơn vị nào có thể tự mình giải quyết toàn bộ các bài toán lớn của y học hiện đại", Thứ trưởng nói, đồng thời đề nghị hình thành các mạng lưới nghiên cứu mạnh, các nhóm nghiên cứu liên ngành và các trung tâm nghiên cứu có khả năng kết nối với các cơ sở trong nước và quốc tế.

Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà đặc biệt lưu ý yêu cầu nghiên cứu phải tạo ra sản phẩm và chính sách.

Theo đó, những kết quả nghiên cứu tốt không chỉ dừng ở việc công bố mà cần được tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện để có thể chuyển thành hướng dẫn chuyên môn, quy trình kỹ thuật, giải pháp quản lý, sản phẩm công nghệ, thuốc, thiết bị y tế và những chính sách phù hợp, qua đó tạo ra giá trị thực sự cho hệ thống y tế.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế bày tỏ mong muốn Hội nghị không chỉ là nơi trình bày các kết quả nghiên cứu, mà thực sự trở thành diễn đàn kết nối trí tuệ, chia sẻ kinh nghiệm, hình thành những ý tưởng mới và mở ra các chương trình hợp tác mới.

"Mỗi báo cáo, mỗi ý kiến thảo luận nếu góp phần trả lời được một vấn đề thực tiễn của người bệnh, của bệnh viện hoặc của hệ thống y tế thì đó chính là giá trị lớn nhất của hội nghị", Thứ trưởng nhấn mạnh.

Theo Thứ trưởng, một nền y tế hiện đại không thể phát triển bền vững nếu không có một nền tảng khoa học mạnh.

Vì vậy, Bộ Y tế sẽ tiếp tục quan tâm thúc đẩy nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và ứng dụng khoa học công nghệ; đồng thời mong muốn các bệnh viện, viện nghiên cứu, trường đại học và các đơn vị trong toàn ngành coi nghiên cứu khoa học không phải là nhiệm vụ bổ sung, mà là một bộ phận quan trọng của hoạt động chuyên môn và phát triển ngành y tế.

TS.BS Đào Văn Tú, Trưởng Khoa Điều trị theo yêu cầu, Bệnh viện K cơ sở Quán Sứ tham luận tại hội nghị. Ảnh Trần Minh

Làm thế nào đưa những tiến bộ điều trị đến với người bệnh với chi phí phù hợp?

Một trong những vấn đề được đặt ra tại hội nghị là làm thế nào đưa những tiến bộ điều trị đến với người bệnh với chi phí phù hợp.

TS.BS Đào Văn Tú, Trưởng Khoa Điều trị theo yêu cầu, Bệnh viện K cơ sở Quán Sứ, cho biết Việt Nam hiện ghi nhận khoảng 180.000 ca ung thư mới và 120.000 trường hợp tử vong mỗi năm. Các loại ung thư phổ biến gồm ung thư phổi, gan, đại trực tràng, vú và dạ dày.

Theo BS Tú, sự xuất hiện của nhiều thuốc mới, đặc biệt thuốc sinh học, mở thêm cơ hội điều trị nhưng đồng thời đặt ra thách thức lớn về chi phí.

Thị trường thuốc ung thư toàn cầu đạt khoảng 223 tỷ USD năm 2023 và được dự báo tiếp tục tăng mạnh. Trong thực hành lâm sàng, bác sĩ vì thế phải cân nhắc giữa lợi ích điều trị, nguy cơ và khả năng chi trả.

"Vấn đề cân bằng giữa lợi ích điều trị và chi phí luôn được đặt ra"- TS Tú nói

Theo chuyên gia, tại Việt Nam, các thuốc hóa trị truyền thống tương đối sẵn có, trong khi nhiều thuốc mới, thuốc sinh học có giá cao và khả năng được bảo hiểm y tế chi trả còn hạn chế, tạo gánh nặng tài chính cho người bệnh và gia đình.

Một trong những hướng giải quyết là thúc đẩy cạnh tranh để giảm giá thuốc, minh bạch chi phí nghiên cứu, phát triển và sản xuất, tăng khả năng đàm phán giá, đồng thời mở rộng sử dụng thuốc generic và thuốc sinh học tương tự (biosimilar).

Theo BS Tú, việc sử dụng hợp lý những thuốc này có thể góp phần cân bằng giữa hiệu quả điều trị và chi phí, qua đó giúp nhiều người bệnh có cơ hội tiếp cận các phương pháp điều trị mới.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà và PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên và các báo cáo viên của hội nghị.  Ảnh: Trần Minh

Thái Bình/Ảnh: Trần Minh