Du lịch là tận hưởng giá trị thực hay tiêu thụ kiểu 'sống ảo'?

Xu hướng du lịch mới của thế giới hiện nay là trải nghiệm.

Cơn sốt FOMO và khoảng trống của những chuyến đi vội vã

Trào lưu “xê dịch” hiện nay đang bị chi phối bởi hội chứng tâm lý FOMO - nỗi sợ bị bỏ lỡ. Đích đến của chuyến đi vô tình biến thành một thứ hàng hóa để tiêu thụ. Người ta “xài” danh lam này, thắng cảnh kia để chứng tỏ bản thân. Thiên nhiên trở thành đồ trang trí, thành phông bạt để chứng minh cuộc đời mình đang rất thú vị.

Trong chuyến đi phượt tại vùng chè cổ Tân Cương, nhóm của Thùy Dương (23 tuổi, đến từ Hà Nội) là một ví dụ. Vừa đặt chân đến đồi chè, cả nhóm loay hoay suốt hai tiếng đồng hồ để thay trang phục, chỉnh máy ảnh, tìm góc sáng và tạo dáng. Thùy Dương thẳng thắn: Đi du lịch bây giờ mà không có ảnh đẹp đăng lên thì coi như chuyến đi chưa từng tồn tại. Đến lúc về, bọn mình cũng không nhớ lắm hương vị trà ở đó ra sao.

Sự vội vã này xâm lấn cả các địa chỉ đỏ lịch sử và văn hóa bản địa. Nhóm của Phương Vy (Thái Nguyên) đến Khu di tích Quốc gia đặc biệt ATK Định Hóa là minh chứng khác. Phần lớn thời gian họ dùng để “săn” clip ngắn theo xu hướng tại thác Khuôn Tát, thác Bảy Tầng hay chụp ảnh cầu kỳ bên những ngôi nhà sàn.

“Quả thực chúng mình lướt qua các điểm di tích rất nhanh. Nhìn lại ảnh, mình chợt thấy nuối tiếc vì chưa thẩm thấu một cách sâu sắc những câu chuyện lịch sử cách mạng ở nơi này”, Vy bộc bạch.

Tại những nơi có cảnh quan đặc biệt dành cho những người đam mê khám phá hồ, khám phá hang động, thác nước và văn hóa bản địa như danh thắng hồ Ba Bể cũng rất dễ thấy một thực tế. Nhiều viễn khách đến đây chỉ say sưa với mặt nước xanh ngọc bích, mải mê chèo thuyền kayak chụp hình rồi vội vã rời đi khi có đủ tư liệu đăng tải lên mạng xã hội.

Họ vô tình bỏ lỡ những câu chuyện văn hóa bản địa sâu sắc như sự tích đảo Bà Góa hay truyền thuyết về ông Tài Ngào của cộng đồng người Tày - Nùng vùng ven hồ...

Hiện tượng này phản ánh sự bất an nội tại và nhu cầu được xã hội công nhận tức thời. Khi quá chú tâm vào việc làm thỏa mãn nhãn quan của người khác trên mạng xã hội, mỗi người tự tước đi quyền năng kết nối của năm giác quan. Việc liên tục bấm máy làm gián đoạn quá trình ghi nhớ tự nhiên của não bộ. Thay vì lưu giữ ký ức bằng cảm xúc sống động, chúng ta lại ủy thác toàn bộ ký ức đó cho một bộ nhớ điện tử vô tri.

Trả du lịch về với giá trị nguyên bản của sự trải nghiệm

Dưới góc nhìn của các chuyên gia marketing du lịch, đây là hệ quả tất yếu của kỷ nguyên số hóa hình ảnh. Thuật toán của các nền tảng mạng xã hội đang dẫn dắt hành vi của con người qua những video ngắn định dạng 15 giây.

Các cuộc điều tra xã hội học gần đây cho thấy con số đáng suy ngẫm: Có đến hơn 70% số người trẻ thuộc thế hệ Gen Z thừa nhận rằng, quyết định lựa chọn điểm đến của họ phụ thuộc hoàn toàn vào mức độ “lên ảnh đẹp” của nơi đó trên Instagram, Threads hoặc TikTok.

Nhu cầu tìm kiếm những khoảnh khắc "lên hình đẹp" thúc đẩy giới trẻ hối hả lên đường.

Du lịch vô tình biến thành cuộc đua giành giật sự chú ý trên không gian ảo. Khi phong cảnh chỉ đóng vai trò đạo cụ trang trí, du khách sẽ đánh mất khả năng cảm nhận sâu sắc về đời sống thực tại.

Để có một hành trình trọn vẹn, mỗi du khách cần phải tự rút ra những kinh nghiệm cho riêng mình. Chúng ta phải chủ động tìm hiểu thông tin chính xác qua các nguồn tin chính thống của ngành du lịch địa phương. Bạn cần xác định rõ mục đích thực sự của chuyến đi: Đi để nghỉ ngơi, học hỏi hay thử thách bản thân? Hãy đối chiếu kỹ lưỡng kế hoạch hành trình với hoàn cảnh thực tiễn của cá nhân như sức khỏe, quỹ thời gian, năng lực tài chính và yếu tố thời tiết tại điểm đến.

Hãy thử tắt màn hình điện thoại. Hãy thử đi giữa một khu rừng già, để đôi mắt tự do lướt qua những mảng sáng, tối dưới tán lá. Hãy để tai mình lắng lại, thu trọn tiếng lá lao xao, tiếng dế reo. Hãy để khứu giác dẫn lối qua mùi lá mục ẩm nồng. Khi đó, bạn sẽ cảm nhận rõ rệt giọt mồ hôi đang lăn chậm, vỏ cây sần sùi dưới lòng bàn tay và từng thớ cơ chân căng lên theo mỗi bước chân xuống dốc.

Đó mới là lúc ta thực sự “sống” trong thế giới thực. Đừng để cuộc hành trình của bạn chỉ là những lần bấm máy vội vã. Hãy để mỗi chuyến đi là một lần ta thực sự thuộc về mảnh đất mình đi qua.

Kim Tuyến