Dấu chân Đội K51 tìm hài cốt liệt sĩ trên đất bạn - Bài 1: Lần tìm từ những nguồn tin ít ỏi

Chiều muộn ở phum Ô Am, xã Sre Khtum, huyện Keosima, ánh nắng cuối ngày xuyên qua những tán cây già, phủ xuống vùng đất sỏi đá hoang vắng một màu vàng úa. Dẫn đường cho tổ công tác Đội K51 là ông Điểu Khuynh, một người dân địa phương đã ngoài 60 tuổi. Ông bảo, nhiều năm trước từng thấy dấu tích mộ bộ đội Việt Nam ở khu vực này.

Chỉ với một thông tin nhỏ như thế, những người lính làm nhiệm vụ quy tập lập tức lên đường. Con đường vào khu vực nghi có mộ liệt sĩ gần như không còn lối đi. Cây rừng xen đặc, dây leo chằng chịt, có đoạn, anh em phải dùng dao phát mở đường từng mét một. Những hố hầm, hào, công sự cũ bị lá mục phủ kín khiến việc di chuyển vô cùng nguy hiểm.

Cán bộ, chiến sĩ Đội K51 vượt suối Ô Păm, xã Sre Khtum (Campuchia) đi tìm mộ liệt sĩ.

Rồi những nhát cuốc đầu tiên vang lên giữa rừng già. Đất đá được đào xới suốt nhiều giờ liền, mồ hôi chảy thành dòng trên gương mặt sạm nắng của những người lính, có lúc cả tổ gần như kiệt sức vì nắng nóng. Thế nhưng không ai bỏ cuộc, bởi trong suy nghĩ của họ, biết đâu chỉ sâu thêm vài tấc đất nữa thôi là sẽ được tìm thấy HCLS. Khi lớp đất đỏ được bóc dần lên, một mảnh xương nhỏ bất ngờ lộ ra. Cả tổ công tác lặng người, không ai bảo ai, tất cả cùng quỳ xuống dùng tay gạt từng lớp đất mịn. Rồi những mảnh xương khác dần hiện ra cùng vài di vật đã hoen gỉ theo thời gian. Khoảnh khắc ấy, giữa rừng sâu bỗng im phăng phắc.

Thiếu tá QNCN Y Phin Hmốk xúc động nghẹn lời: “Chúng tôi luôn nghĩ rằng, khi tìm được HCLS cũng giống như tìm được người thân của mình, luôn rất đỗi vui mừng, bởi ai cũng xác định rõ có tìm được HCLS chúng tôi mới cảm thấy yên lòng. Bao nhiêu mệt nhọc đều tan biến hết. Chỉ mong sao các bác, các anh sớm được trở về quê hương”.

Những bàn tay chai sần cẩn thận gom nhặt từng mẩu xương, từng chiếc cúc áo, mảnh tăng, võng còn sót lại. HCLS được gói bọc trang nghiêm trong lá cờ Tổ quốc mang theo từ Việt Nam sang. Nhiều chiến sĩ lặng lẽ, niềm vui tìm được HCLS luôn đến giản dị nhưng thiêng liêng đến nghẹn lòng.

Cán bộ, chiến sĩ Đội K51 đào tìm hài cốt liệt sĩ tại khu vực rừng huyện Ô Răng, tỉnh Mondulkiri, Campuchia.

Tại khu vực suối Ô Tôi, xã Đắk Đam, huyện Ô Răng, ông Chăn Đa cung cấp cho Đội K51 một nguồn tin quý giá: Trước đây từng phát hiện dấu tích mộ chí của bộ đội Việt Nam nhưng nay không còn nhớ rõ vị trí. Ngay trong đêm, Trung tá Nguyễn Văn Từ, Đội trưởng Đội K51 quyết định cử tổ công tác bám địa bàn. Đó là một trong những khu vực hiểm trở nhất của tỉnh Mondulkiri. Núi cao, suối sâu, rừng già âm u và đầy rẫy hiểm nguy. Mùa mưa, nước lũ đổ xuống cuồn cuộn như muốn cuốn phăng mọi thứ. Mùa khô thì nắng cháy đến nghẹt thở.

Anh em trong tổ địa bàn dựng lán tạm bên khe suối để ở lại dài ngày. Những tấm tăng võng được mắc dưới tán cây rừng. Cuộc sống của tổ công tác gói gọn trong vài chiếc ba lô con cóc: Gạo, cá khô, ít rau xanh mang theo, bộ quân phục bạc màu cùng cuốc, xẻng, dao phát. Làm nhiệm vụ tại đây, tổ công tác xác định quyết tâm, khó khăn mấy cũng phải tìm bằng được HCLS. Tại thực địa, một “Chiến dịch thần tốc tìm kiếm HCLS” được triển khai với một tinh thần quyết tâm cao. Ban ngày, họ chia nhau đi tìm kiếm khắp các triền núi, khe suối. Ban đêm lại quây quần bên ánh đèn pin, mở bản đồ quân sự cũ, đối chiếu tọa độ, lần giở từng thông tin lịch sử về các đơn vị từng chiến đấu tại khu vực này.

Đại úy QNCN Y Nãi Drao, người đã có hơn 10 năm tham gia quy tập HCLS ở Campuchia, thông thạo trong việc đi rừng, có nhiều kinh nghiệm về xác định các dấu vết, hiện vật nhớ lại: “Khi chúng tôi tới suối Ô Tôi vào tháng 3-2026, mọi dấu vết gần như đã bị xóa sạch. Địa hình thay đổi rất nhiều, có nơi trước kia là đường hành quân thì giờ thành khe suối sâu. Có nơi từng là bãi đất trống thì nay rừng cây mọc kín. HCLS lại chôn cất phân tán, phần lớn không có sơ đồ mộ chí nên việc tìm kiếm vô cùng khó khăn".

Tổ quy tập Đội K51 gom đá làm kiềng, nhặt ít củi khô nhóm lửa nấu cơm vội giữa rừng.

Ba ngày liên tục ăn ngủ trong rừng, tổ công tác đào xới hàng chục vị trí nghi vấn nhưng vẫn chưa có kết quả. Nhiều người bắt đầu thấm mệt, nhưng rồi đến một buổi chiều, dưới chân một gốc cây lớn bên suối, anh em tổ quy tập phát hiện ba hòn đá được xếp bất thường giữa lớp lá mục dày đặc. Linh cảm nghề nghiệp mách bảo đây có thể là dấu tích mộ liệt sĩ.

Đến khi những bàn tay chai sần cẩn thận bóc tách từng lớp đất, một mảnh tăng võng mục nát dần lộ ra, rồi đến những mẩu xương đã ngả màu đất. Tổ quy tập dùng bay nhỏ, nhẹ nhàng gạt đất, chạm tay vào từng mẫu xương. Những di vật như dép cao su, cúc áo, lọ thuốc penicillin cũ kỹ được đặt riêng, lau sạch rồi gói bọc cẩn thận. Không ai nói thành lời, bởi hơn 47 năm sau ngày hy sinh, người lính năm xưa cuối cùng cũng được anh em trong đội quy tập tìm thấy nơi cánh rừng già.

Đội K51 phát hiện và quy tập được một hài cốt liệt sĩ tại huyện Keosama.

Giữa trưa tháng 5, khu vực Cầu Cháy, suối Ô Păm, xã Sre Khtum, nắng như đổ lửa. Sau nhiều giờ băng rừng tìm kiếm, tổ công tác tạm dừng chân bên bờ suối. Không có bàn ghế, không có bếp núc, anh em chỉ gom vài hòn đá làm kiềng, nhặt ít củi khô nhóm lửa rồi nấu bữa cơm vội giữa rừng. Bữa ăn đạm bạc chỉ có cơm trắng, cá khô và ít rau rừng.

Thiếu tá QNCN Hoàng Kim Thượng vừa nhóm lửa vừa tâm sự: “Làm công việc này phải bằng cái tâm. Các bác, các chú đã hy sinh tuổi thanh xuân cho Tổ quốc thì chút gian khổ của mình có đáng gì đâu. Có những chuyến đi cả tuần không tìm thấy gì, anh em buồn lắm. Nhưng chỉ cần phát hiện được dấu tích của hài cốt liệt sĩ là mọi vất vả đều được bù đắp”. Anh kể, có lần tổ công tác phải chặt cây kết bè vượt suối giữa dòng nước xiết. Có người sốt rét, có người bị vắt rừng cắn chảy máu khắp chân tay. Nhưng chưa ai từng xin bỏ cuộc, bởi phía trước họ là hài cốt của các thế hệ cha anh.

(Còn nữa)

PHAN DIỆM